{"id":13605,"date":"2021-02-01T09:19:44","date_gmt":"2021-02-01T06:19:44","guid":{"rendered":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/2021\/02\/01\/nokta-olmayan-sozcuk-temsillerinde-zipf-duzenlilikleri\/"},"modified":"2026-11-04T11:02:01","modified_gmt":"2026-11-04T08:02:01","slug":"nokta-olmayan-sozcuk-temsillerinde-zipf-duzenlilikleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/tr\/2021\/02\/01\/nokta-olmayan-sozcuk-temsillerinde-zipf-duzenlilikleri\/","title":{"rendered":"Nokta olmayan s\u00f6zc\u00fck temsillerinde Zipf d\u00fczenlilikleri"},"content":{"rendered":"<p>Zipf d\u00fczenlilikleri, hesaplamal\u0131 dilbilim ve do\u011fal dil i\u015flemenin yan\u0131 s\u0131ra bilimin ba\u015fka bir\u00e7ok alan\u0131nda da \u00f6nemli deneysel yasalard\u0131r. En \u00f6nemli Zipf yasalar\u0131ndan biri olan anlam da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 yasas\u0131, s\u00f6zc\u00fcklerin s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ile sahip olduklar\u0131 anlam say\u0131s\u0131 aras\u0131nda bir kuvvet ili\u015fkisi oldu\u011funu belirtir. En az \u00e7aba ilkesinin bir sonucu olarak s\u0131k kullan\u0131lan s\u00f6zc\u00fckler, daha az kullan\u0131lanlardan daha fazla anlama sahiptir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle s\u00f6zc\u00fck s\u0131kl\u0131klar\u0131, s\u00f6zc\u00fcklerin \u00e7okanlaml\u0131l\u0131k \u00f6zelliklerinin g\u00f6stergesidir.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/koclab.ee.bilkent.edu.tr\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">KocLab<\/a> bu makalede anlambilimde ba\u015fka bir Zipf d\u00fczenlili\u011fi bulundu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. \u00c7okanlaml\u0131l\u0131k etkisi giderildi\u011finde s\u00f6zc\u00fcklerin genelli\u011fi ve \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir Zipf d\u00fczenlili\u011fi g\u00f6sterdi\u011fi ortaya konmu\u015ftur. S\u00f6zc\u00fcklerin \u00f6zg\u00fcll\u00fck d\u00fczeyini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in nokta olmayan bir s\u00f6zc\u00fck temsili olan Gauss g\u00f6mmelerinin varyans de\u011ferleri kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Derlemden \u00e7okanlaml\u0131l\u0131k etkisi giderilerek s\u00f6zc\u00fcklerin farkl\u0131 anlamlar\u0131 i\u00e7in Gauss g\u00f6mmeleri elde edilmi\u015f ve s\u00f6zc\u00fcklerin varyans de\u011ferlerinde s\u00f6zc\u00fck s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 s\u0131ralamas\u0131na g\u00f6re Zipf \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bu d\u00fczenlilik, \u201cs\u0131k kullan\u0131lan s\u00f6zc\u00fcklerin daha genel, seyrek kullan\u0131lanlar\u0131n ise daha \u00f6zg\u00fcl olma e\u011filiminde\u201d oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<p>Makaleye <a href=\"https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/abs\/pii\/S0306457321000042\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[buradan]<\/a> eri\u015filebilir.<\/p>\n\n<p><strong>\u00d6zet: <\/strong><\/p>\n<p>En yayg\u0131n deneysel d\u00fczenliliklerden biri olan s\u00f6zc\u00fck s\u0131kl\u0131klar\u0131na ili\u015fkin Zipf yasas\u0131, s\u00f6zc\u00fck s\u0131kl\u0131klar\u0131 ile s\u0131kl\u0131k s\u0131ralar\u0131 aras\u0131ndaki bir kuvvet yasas\u0131 ili\u015fkisidir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada nokta olmayan, da\u011f\u0131l\u0131m tabanl\u0131 s\u00f6zc\u00fck g\u00f6mmeleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla s\u00f6zc\u00fcklerin anlamsal belirsizli\u011fi nicel olarak incelenmekte ve Zipf d\u00fczenlilikleri ortaya konmaktad\u0131r. Bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn belirsizli\u011fi \u00e7okanlaml\u0131l\u0131k, s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn \u201cgeni\u015f\u201d bir anlama sahip olmas\u0131 (daha geni\u015f <em>duygu<\/em> ile daha dar <em>\u00f6fke<\/em> aras\u0131ndaki ili\u015fki gibi) ya da ikisinin birle\u015fimi nedeniyle artabilir. Bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn farkl\u0131 anlam ya da ba\u011flamlarda ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kullan\u0131labildi\u011fini nicelemek i\u00e7in Gauss g\u00f6mmelerinin varyanslar\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nokta olmayan Gauss g\u00f6mmelerindeki varyans bilgisiyle, \u00e7okanlaml\u0131l\u0131k denetlendi\u011finde s\u00f6zc\u00fcklerin anlamsal geni\u015fli\u011finin de Zipf \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri g\u00f6sterdi\u011fi nicel olarak g\u00f6sterilmektedir: s\u0131k kullan\u0131lan s\u00f6zc\u00fckler genel, seyrek kullan\u0131lanlar ise \u00f6zg\u00fcl olma e\u011filimindedir. Bu sonu\u00e7, Zipf&#8217;in anlam da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 yasas\u0131n\u0131 ve ilgili anlam-s\u0131kl\u0131k yasas\u0131n\u0131 tamamlamaktad\u0131r. Farkl\u0131 dil ailelerine ait \u0130ngilizce ve T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7in de sonu\u00e7lar sunulmaktad\u0131r. Bu d\u00fczenlilikler, s\u00f6zc\u00fcklerin anlamsal \u00f6zellikleri ile s\u0131kl\u0131klar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkileri anlamak i\u00e7in de\u011ferli bilgi sa\u011flamakta ve \u00e7e\u015fitli uygulamalarda ba\u015far\u0131m\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131labilmektedir. Ayr\u0131ca Zipf d\u00fczenlili\u011finden yararlanarak taban metinsel gerektirme tespiti algoritmalar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131ran bir y\u00f6ntem \u00f6nerilmektedir. Bilindi\u011fi kadar\u0131yla bu \u00e7al\u0131\u015fma, s\u00f6zc\u00fck s\u0131kl\u0131klar\u0131 ile anlamsal geni\u015flik aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi Gauss g\u00f6mmeleriyle inceleyen ilk nicel \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zipf d\u00fczenlilikleri, hesaplamal\u0131 dilbilim ve do\u011fal dil i\u015flemenin yan\u0131 s\u0131ra bilimin ba\u015fka bir\u00e7ok alan\u0131nda da \u00f6nemli deneysel yasalard\u0131r. En \u00f6nemli Zipf yasalar\u0131ndan biri olan anlam da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 yasas\u0131, s\u00f6zc\u00fcklerin s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ile sahip olduklar\u0131 anlam say\u0131s\u0131 aras\u0131nda bir kuvvet ili\u015fkisi oldu\u011funu belirtir. En az \u00e7aba ilkesinin bir sonucu olarak s\u0131k kullan\u0131lan s\u00f6zc\u00fckler, daha az kullan\u0131lanlardan daha fazla\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":11281,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[445],"tags":[],"class_list":["post-13605","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-duyurular"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13605","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13605"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13605\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13606,"href":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13605\/revisions\/13606"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11281"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13605"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13605"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/umram.bilkent.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13605"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}