MR terimleri, Türkçe ve İngilizce açıklamalarıyla.
#
İngilizce: 2-hydroxyglutarate
IDH mutasyonlu gliomlarda biriken onkometabolit. Düzenlenmiş ya da özel ayarlı spektroskopiyle invaziv olmadan saptanabilir.
İngilizce: 2D Fourier transform imaging
Bir kesit seçilip bir eksende frekans, diğer eksende faz kodlamasıyla verinin toplandığı ve iki boyutlu Fourier dönüşümüyle görüntünün elde edildiği yöntem. Klinik MR'nin temel çekim biçimidir.
İngilizce: 3D Fourier transform imaging
Kalın bir hacmin uyarılıp iki eksende faz kodlaması yapıldığı ve görüntünün üç boyutlu Fourier dönüşümüyle elde edildiği yöntem. İnce ve bitişik kesitler sağlar.
İngilizce: 3D volumetric imaging
Bir hacmin tamamının tek seferde kodlanıp görüntülendiği çekim. Her yönde ince kesit ve yeniden biçimlendirme imkânı sağlar.
İngilizce: 4D flow MRI
Üç boyutlu hacimde, üç hız bileşeninin kalp döngüsü boyunca ölçüldüğü faz kontrast yöntemi. Büyük damarlar ve kalp içi akış örüntülerini gösterir.
İngilizce: Clinical use of 7 T
7 T tarayıcıların baş ve diz gibi bölgeler için klinik onay almasıyla epilepsi odaklarının, MS lezyonlarının ve küçük yapıların daha iyi gösterilmesi.
A
İngilizce: Emergency stop button
Taramayı ve gradyanları anında durduran düğme. Mıknatısın alanını kapatmaz, bu iş için ayrı acil kapatma düğmesi vardır.
İngilizce: Emergency magnet shutdown
Bir kişi mıknatısa sıkıştığında olduğu gibi hayati acil durumlarda alanı hızla kapatan düğme. Bilinçli bir söndürme başlatır.
İngilizce: ACR phantom
ACR'nin MR akreditasyonu için tanımladığı standart fantom. Geometrik doğruluk, kesit kalınlığı, düzgünlük ve düşük kontrast saptanabilirliği gibi ölçütlerin düzenli testinde kullanılır.
İngilizce: ACR Manual on MR Safety
Amerikan Radyoloji Koleji'nin MR güvenliği için yayımladığı kılavuz. Bölge tanımları, tarama süreçleri ve personel eğitimi için yaygın biçimde referans alınır.
İngilizce: Open MRI scanner
Hastanın çevresinin kapalı tünel yerine açık olduğu MR tarayıcısı. Klostrofobik ve iri hastalar ile girişimsel işlemler için uygundur, alan şiddeti genellikle düşüktür.
İngilizce: Public datasets
Yöntemlerin karşılaştırılmasını sağlayan, paylaşıma açık görüntü koleksiyonları. Örneğin fastMRI ham k-uzayı verisi, IXI çok kontrastlı beyin görüntüleri, BraTS tümör bölütleme verisi sunar. Kullanım koşullarına ve etik izinlere uyulmalıdır.
İngilizce: Open-sided MPI scanner
Hastanın tek taraftan erişilebildiği MPI tarayıcısı. Girişimsel işlemlere ve büyük nesnelere uygundur.
İngilizce: Explainability
Bir yapay zeka modelinin kararını hangi görüntü bölgelerine ya da özelliklere dayandırdığını gösterme. Klinik kullanımda güven ve hata ayıklama için önemlidir.
İngilizce: Unfolding
Eksik örnekleme sonucu üst üste binmiş voksellerin bobin hassasiyetleriyle ayrılması. SENSE geriçatımının temel adımıdır.
Adam eniyileyicisi
Adam, AdamWİngilizce: Adam optimizer
Her parametre için gradyanın ilk ve ikinci momentlerini izleyerek uyarlamalı öğrenme oranı kullanan eniyileyici. Derin öğrenmede en yaygın seçenektir, AdamW ağırlık azaltmayı ayrı uygular.
- gradyan
- sapması düzeltilmiş birinci ve ikinci moment
İngilizce: Adapter layers
Dondurulmuş büyük bir modelin katmanları arasına eklenen küçük eğitilebilir modüller. LoRA ile birlikte parametre verimli ince ayarın başlıca yollarındandır.
İngilizce: Adenosine triphosphate
Hücrenin enerji taşıyıcı molekülü. Fosfor spektroskopisinde üç ayrı tepe verir.
ADMM
ADMMDeğişen yönlerde çarpan yöntemi. Büyük optimizasyon problemlerini, veri tutarlılığı ve düzenlileştirme gibi daha kolay alt problemlere bölerek çözer. Tak-çalıştır ve açılmış ağların çıkış noktalarından biridir.
Alzheimer hastalığının ilerleyişini MR, PET ve klinik ölçümlerle izleyen uzun soluklu çok merkezli çalışma. Verileri araştırmacılara açıktır.
İngilizce: Adiabatic pulse
Frekansı ve genliği yavaşça taranan, B₁ şiddetinden geniş bir aralıkta bağımsız çalışan RF darbesi. Yüksek alanda düzgün evirme ve yeniden odaklama sağlar ama daha fazla SAR yaratır.
İngilizce: Adiabatic condition
Etkin alanın yönünün, manyetizasyonun onu izleyebileceği kadar yavaş değişmesi şartı. Sağlandığında adyabatik darbeler RF şiddetindeki değişimlerden etkilenmez.
- etkin alanın yönelim açısı
İngilizce: Affine registration
Öteleme, dönme, ölçekleme ve kaymadan oluşan 12 parametreli çakıştırma. Görüntüleri genel boyut ve biçim farklılıklarını gidererek hizalar.
İngilizce: Network hub
Ağdaki diğer düğümlerle çok sayıda bağlantısı olan merkezi düğüm. Beyinde bilgi bütünleştirmede önemli rol oynar.
İngilizce: Network modularity
Bir ağın birbirine sıkı bağlı alt gruplara ne ölçüde ayrılabildiğini gösteren ölçüt.
- bağlantı matrisi
- düğüm derecesi
- düğümün modülü
İngilizce: Receptive field of a network
Bir çıktı biriminin girdide etkilendiği bölgenin boyutu. Derinlik, adım ve genişletilmiş evrişimle büyür. fMRI'daki popülasyon alıcı alanıyla karıştırılmamalıdır.
İngilizce: Weight decay
Büyük ağırlıkları cezalandıran düzenlileştirme. Modelin daha basit çözümlere yönelmesini sağlar.
- düzenlileştirme katsayısı
İngilizce: Weight initialization
Eğitim başlamadan önce ağırlıklara verilen değerler. He ve Xavier başlatma, sinyalin katmanlar boyunca sönmesini ya da patlamasını önler.
İngilizce: Weighted least squares tensor fit
Logaritması alınmış sinyale ağırlıklı en küçük kareler uygulayarak tensörü kestiren yöntem. Gürültüyü sıradan en küçük karelerden daha doğru hesaba katar.
İngilizce: Family-wise error rate
Bir test kümesinde en az bir yanlış pozitif sonuç elde etme olasılığı. Bonferroni ve rastgele alan kuramı bu oranı denetler.
- yanlış pozitif sayısı
İngilizce: Agentic AI
Bir hedefe ulaşmak için araç kullanan, adım planlayan ve sonuçlarına göre davranışını değiştiren yapay zeka sistemleri. Görüntü analiz zincirlerinin otomatikleştirilmesinde denenmektedir.
İngilizce: Lung MRI
Düşük proton yoğunluğu ve kısa T2* nedeniyle zor olan akciğer görüntülemesi. UTE, ZTE ve hiperpolarize gazlarla havalanma ve yapı incelenir.
İngilizce: Streamline
Traktografinin ürettiği, lif yönlerini izleyen üç boyutlu eğri. Akım çizgisi sayısı doğrudan akson sayısını göstermez.
İngilizce: Flow artifact
Kan ve beyin omurilik sıvısı akışının faz kodlama yönünde hayaletler ya da sinyal kaybı oluşturması. Akış telafisi, doyurma bantları ve tetikleme ile azaltılır.
İngilizce: Flow matching
Gürültüden veriye giden sürekli bir hız alanını doğrudan regresyonla öğrenen üretken modelleme yöntemi. Difüzyon modellerine göre daha az adımla örnek üretebilir.
- öğrenilen hız alanı
- gürültü ve veri örnekleri
İngilizce: Reconstruction with flow-based priors
Normalleştirici akış ya da akış eşleştirme modellerinin görüntü önseli olarak kullanılması. Olabilirliği doğrudan hesaplayabildikleri için sonsal kestirimde avantaj sağlarlar.
İngilizce: Flow compensation
Gradyan dalga biçimlerinin birinci momenti sıfırlanacak şekilde tasarlanması. Sabit hızla hareket eden dönüler faz kazanmaz ve akış artefaktları azalır.
- gradyanın sıfırıncı ve birinci momentleri
İngilizce: Flow misregistration
Faz ve frekans kodlaması arasında geçen sürede kanın hareket etmesi nedeniyle damarın yanlış yerde görünmesi.
İngilizce: Axon diameter mapping
Difüzyon MRI modelleriyle akson çaplarının kestirilmesi. Güçlü gradyanlar gerektirir.
İngilizce: Axon diameter estimation
Farklı difüzyon zamanları ve güçlü gradyanlarla aksonların ortalama çapını kestirme girişimi. Klinik tarayıcılarda yalnızca büyük çaplara duyarlıdır.
İngilizce: Transfer learning
Bir görevde ya da veride öğrenilmiş bilginin başka bir göreve aktarılması, çoğunlukla önceden eğitilmiş ağırlıklarla başlayıp ince ayar yapılarak.
İngilizce: Active detuning
İletim sırasında alıcı bobinin PIN diyotlarla rezonanstan çıkarılması. Hem bobini hem hastayı iletim alanının yarattığı akımlardan korur.
İngilizce: Active implant
Pil ya da elektronik devre içeren implantlar: kalp pili, defibrilatör, nörostimülatör ve koklear implant gibi. MR ortamında ısınma, işlev bozukluğu ve kuvvet riskleri taşırlar.
İngilizce: Active shielding
Ana ya da gradyan bobinlerinin dışına yerleştirilen ters akımlı ek sargılarla dış alanın azaltılması. Mıknatısın saçak alanını ve gradyan girdap akımlarını küçültür.
İngilizce: Active shimming
Şim bobinlerine akım verilerek alan düzgünsüzlüğünün her hasta ve kesit için ayarlanması.
Aktivasyon fonksiyonu
ReLU, GELUİngilizce: Activation function
Sinir ağına doğrusal olmayanlık katan fonksiyon. ReLU negatif değerleri sıfırlar, GELU ve SiLU daha yumuşak seçeneklerdir, sigmoid ve softmax olasılık çıktıları için kullanılır.
İngilizce: Activation map
Bir görev ya da koşula bağlı anlamlı BOLD değişimlerinin gösterildiği beyin haritası.
İngilizce: Acoustic noise
Gradyan bobinlerinin titreşiminden doğan yüksek ses. 100 dB'i aşabilir, bu yüzden her taramada kulak koruması kullanılır.
Alan değişim hızı
dB/dtİngilizce: Rate of field change
Gradyan alanının zamanla değişim hızı. Periferik sinir uyarımının nedenidir ve güvenlik standartlarıyla sınırlanır.
- gradyan eğim hızı
- izomerkezden uzaklık
İngilizce: Domain generalization
Modelin, eğitimde hiç görmediği tarayıcı, merkez ya da protokollerden gelen veride de iyi çalışacak şekilde eğitilmesi. Alan uyarlamasından farkı, hedef alandan hiç veri kullanılmamasıdır.
Alan haritası
B₀ haritasıİngilizce: Field map
Ana manyetik alandaki düzensizliklerin voksel voksel ölçüldüğü ek tarama. EPI görüntülerindeki bozulmayı düzeltmek için kullanılır. Ters faz kodlamalı bir çift EPI görüntüsünden de kestirilebilir.
İngilizce: Field homogeneity
Ana manyetik alanın görüntülenen hacim içinde ne kadar düzgün olduğu, genellikle milyonda bir (ppm) cinsinden verilir. Yağ baskılama, EPI ve spektroskopi kalitesini doğrudan belirler.
İngilizce: Field monitoring
Tarama sırasında NMR problarıyla manyetik alanın ve gradyanların gerçek zamanlı ölçülmesi. Ölçülen yörünge ve alan değişimleri geriçatıma katılarak artefaktlar azaltılır.
İngilizce: Field camera
Görüntüleme sırasında alanı ölçmek için tünele yerleştirilen bir dizi NMR alan sondası. Gradyan ve girdap akımı hatalarını doğrudan ölçer.
İngilizce: Field stability
Ana alanın zaman içinde ne kadar sabit kaldığı. Kayma, fMRI ve spektroskopide frekans hatalarına yol açar.
İngilizce: Field drift
Uzun ve yoğun gradyanlı taramalarda, örneğin fMRI ve difüzyonda, ısınmaya bağlı olarak B₀'ın yavaşça değişmesi. Frekans ve konum kaymalarına yol açar.
İngilizce: Field-strength dependence
MR ölçümlerinin alan şiddetiyle değişmesi. SNR kabaca doğrusal ile 1,5. kuvvet arasında artar. T1 uzar, T2* kısalır, kimyasal kayma ve duyarlılık etkileri büyür ve SAR alanın karesiyle artar. Bu nedenle aynı protokol farklı alanlarda farklı kontrast verir ve parametrelerin yeniden ayarlanması gerekir.
- beyin için ölçülmüş alan üssü (7 T'ye kadar)
İngilizce: Domain adaptation
Bir alanda eğitilmiş modeli, az sayıda örnekle ya da etiketsiz veriyle başka bir alana uydurma yöntemleri. Farklı merkezlerin verisinde çalışacak modeller için önemlidir.
Alanin
Alaİngilizce: Alanine
1,47 ppm'de çift tepe veren amino asit. Meningiomlarda artmış olarak görülebilir.
İngilizce: Field-free line
MPI'de nokta yerine bir çizgi boyunca alanın sıfır olduğu düzen. Daha yüksek duyarlılık sağlar ve izdüşüm görüntüleme yapılabilir.
İngilizce: Field-free point
MPI'de güçlü bir seçim alanının sıfır olduğu tek nokta. Yalnızca bu noktadaki parçacıklar sürücü alana yanıt verir ve nokta hacim boyunca taranarak görüntü oluşturulur.
İngilizce: Patient call ball
Katılımcının tarama sırasında sıkarak operatöre haber verebildiği hava pompalı top. Her taramada elinde olmalıdır.
Algısal benzerlik ölçütleri
LPIPS, FIDİngilizce: Perceptual similarity metrics
Görüntü benzerliğini derin ağ öznitelikleriyle ölçen LPIPS ve üretilen görüntü kümesinin gerçek veriye dağılım olarak ne kadar yakın olduğunu ölçen FID. Üretken modellerin değerlendirilmesinde kullanılır.
İngilizce: Perceptual loss
Görüntüler arasındaki farkın piksel düzeyinde değil, önceden eğitilmiş bir ağın ara katman öznitelikleri üzerinden ölçülmesi. Daha gerçekçi dokular verir.
- önceden eğitilmiş ağın l. katman öznitelikleri
İngilizce: Algorithm unrolling
Yinelemeli bir geriçatım algoritmasının sabit sayıda adımının bir sinir ağının katmanları olarak yazılıp parametrelerinin veriden öğrenilmesi. MoDL ve VarNet bu yaklaşımın örnekleridir.
İngilizce: Algorithmic bias
Modelin yaş, cinsiyet ya da etnik köken gibi gruplarda sistematik olarak farklı başarım göstermesi. Çoğunlukla eğitim verisindeki dengesizliklerden kaynaklanır.
İngilizce: Receiver bandwidth
Okuma sırasında örneklenen frekans aralığı, çoğunlukla Hz/piksel olarak verilir. Yüksek bant genişliği okumayı kısaltır ve kimyasal kayma artefaktını azaltır, ama SNR'yi düşürür.
- bekleme süresi
- okuma gradyanı
İngilizce: Receive coil gradiometer
Sürücü alanın doğrudan geçişini birbirini götüren sargılarla bastıran alıcı bobin düzeni.
İngilizce: Receive coil feedthrough filtering
Sürücü alanın alıcı bobine doğrudan geçen sinyalinin süzgeçlerle bastırılması.
İngilizce: Receive array coil
Her biri kendi kanalına bağlı çok sayıda küçük bobin elemanından oluşan alıcı. SNR'yi artırır ve paralel görüntülemeyi mümkün kılar.
İngilizce: Receiver gain
Alınan sinyalin sayısallaştırılmadan önce yükseltilme miktarı. Fazla kazanç taşmaya, az kazanç sayısallaştırma gürültüsüne yol açar.
İngilizce: Receive chain
Bobinden sayısal veriye kadar sinyalin geçtiği ön yükselteç, süzgeç, karıştırıcı ve ADC aşamaları.
İngilizce: Inferior longitudinal fasciculus
Oksipital ve temporal lobları bağlayan beyaz cevher demeti. Görsel tanımada rol oynar.
İngilizce: Inferior fronto-occipital fasciculus
Frontal lobu oksipital loba bağlayan uzun beyaz cevher demeti.
İngilizce: Subspace reconstruction
Sinyal eğrilerinin, benzetimlerden ya da eğitim verisinden kestirilen küçük bir alt uzayda bulunduğunu varsayan geriçatım. MRF, T2 haritalama ve dinamik görüntülemede bilinmeyen sayısını büyük ölçüde azaltır.
İngilizce: Golden-angle ordering
Radyal çizgilerin yaklaşık 111,25° aralıklarla döndürülmesi. Hangi zaman penceresi seçilirse seçilsin k-uzayı neredeyse düzgün örneklenir, bu yüzden dinamik görüntülemede esnek yeniden gruplama sağlar.
- altın oran
İngilizce: Amide proton transfer
Proteinlerin amid protonlarına dayanan CEST türü. Tümör derecelendirmesi ve tedavi yanıtının değerlendirilmesinde kontrastsız bir yöntem olarak araştırılmaktadır.
İngilizce: Amygdala
Duygusal işleme, özellikle korku ve tehdit algısında rol oynayan medial temporal çekirdek grubu. Duyarlılık artefaktlarına yakın olduğu için fMRI'da sinyal kaybı yaşanabilir.
İngilizce: Principal diffusion direction
Difüzyon tensörünün en büyük özdeğerine karşılık gelen özvektör. Beyaz cevherde lif yönünü gösterir.
İngilizce: Main magnetic field
Tarayıcının sürekli açık olan, statik ve güçlü manyetik alanı. Gücü tesla (T) ile ifade edilir. UMRAM'da 3 T ve 1,5 T araştırma tarayıcıları bulunur.
İngilizce: Main magnet
Ana manyetik alanı üreten mıknatıs. Klinik sistemlerde genellikle süperiletken, düşük alan sistemlerde kalıcı ya da dirençli olabilir.
İngilizce: Keyhole imaging
Dinamik çekimde yalnızca k-uzayının merkezinin güncellenip kenarların bir referans taramasından alındığı yöntem. Zamansal çözünürlük artar ama ayrıntılardaki değişim yakalanamaz.
İngilizce: Analogue-to-digital converter
Demodüle edilmiş sinyali sayısallaştıran devre. Difüzyondaki görünür difüzyon katsayısı (ADC) ile karıştırılmamalıdır.
İngilizce: Anatomically constrained tractography
Yapısal görüntüden elde edilen doku bölütlemesiyle akım çizgilerinin yalnızca biyolojik olarak anlamlı yerlerde başlayıp bitmesinin sağlanması.
İngilizce: Aneurysm clip
Beyin anevrizmalarını kapatmak için kullanılan metal klips. Eski ferromanyetik modeller ciddi risk taşır, bu yüzden model bilgisi taramadan önce doğrulanmalıdır.
İngilizce: Angular gyrus
Parietal lobun alt kısmında yer alan ve dil, okuma ve sayısal işlemlerle ilişkili girus.
İngilizce: Mode of anisotropy
Difüzyon tensörünün biçiminin çizgisel mi düzlemsel mi olduğunu gösteren ölçüt. Kesişen lif bölgelerini tanımlamaya yardım eder.
İngilizce: Anisotropic voxel
Kenar uzunlukları farklı olan voksel, genellikle kalın kesitli iki boyutlu taramalarda. Kesit yönünde kısmi hacim etkisini artırır ve yeniden dilimlemede ayrıntı kaybına yol açar.
İngilizce: Annefact artifact
Görüş alanı dışında kalan ama gradyan doğrusalsızlığı nedeniyle görüntüye katlanan bölgelerden gelen çizgi biçimli artefakt.
İngilizce: Anomaly detection
Yalnızca normal görüntülerle eğitilmiş bir modelin, bu normlardan sapan bölgeleri işaretlemesi. Etiketli hasta verisinin az olduğu durumlarda lezyon bulmak için kullanılır.
İngilizce: De-identification
Görüntü ve üst verilerden kişiyi tanımlayan bilgilerin çıkarılması. Üç boyutlu kafa görüntülerinde yüz bölgesinin silinmesi (defacing) de gerekir.
ANTs
ANTsDoğrusal olmayan görüntü çakıştırma ve şablon oluşturma için yaygın kullanılan açık kaynak araç seti. SyN algoritması ve N4 düzgünsüzlük düzeltmesi buradan gelir.
İngilizce: Interpolation
Örnek noktaları arasındaki değerlerin kestirilmesi. Çakıştırma ve yeniden örnekleme sırasında kullanılır.
İngilizce: Jitter
Olay ilişkili tasarımlarda uyaranlar arası sürelerin rastgele değiştirilmesi. Üst üste binen yanıtların birbirinden ayrılmasını sağlar.
İngilizce: Interleaved slices
Kesitlerin sırayla değil, örneğin önce tekler sonra çiftler olacak şekilde alınması. Komşu kesitler arası etkileşimi azaltır.
ARC
ARCKalibrasyon verisinden kestirilen çekirdeklerle eksik k-uzayı satırlarını dolduran, GRAPPA'ya benzeyen paralel görüntüleme yöntemi.
İngilizce: Arrhythmia rejection
Beklenen aralığın dışında kalan kalp atımlarında toplanan verinin atılması. Düzensiz ritimde görüntü bulanıklığını azaltır ama tarama süresini uzatır.
İngilizce: Posterior commissure
Üçüncü ventrikülün arka kısmında iki yarım küreyi bağlayan küçük beyaz cevher demeti. Talairach sisteminin referans noktalarından biridir.
İngilizce: Background subtraction
Parçacık olmadan alınan ölçümün asıl ölçümden çıkarılması. Sistemden gelen doğrudan geçiş ve girişim sinyallerini giderir.
İngilizce: Arcuate fasciculus
Frontal ve temporal dil bölgelerini bağlayan beyaz cevher demeti. Dil işlevi ve afazi araştırmalarında önemlidir.
İngilizce: Arterial input function
Besleyici atardamardaki kontrast derişiminin zamanla değişimi. Perfüzyon modellerinde doku eğrisinin ters evrişimi için gereklidir.
İngilizce: Arterial spin labelling
Atardamar kanındaki suyu manyetik olarak etiketleyip dokuya ulaştığında ölçen perfüzyon yöntemi. Kontrast madde gerektirmeden beyin kan akımını sayısal olarak verir.
Artık bağlantı
ResNetİngilizce: Residual connection
Bir bloğun girdisinin çıktısına doğrudan eklenmesi. Çok derin ağların eğitilmesini mümkün kılmıştır ve neredeyse tüm modern mimarilerde bulunur.
- katmanların öğrendiği artık fonksiyon
İngilizce: Partial echo
Okuma yönünde ekonun bir kısmının ölçülmemesi. TE kısalır, eksik kısım kısmi Fourier yöntemleriyle tamamlanır.
İngilizce: ASL-based functional imaging
Beyin aktivitesinin BOLD yerine doğrudan kan akımı değişimi olarak ölçülmesi. SNR'ı düşük ama nicel ve damar dışı bölgeye daha özgüldür, yavaş değişen durumlar için uygundur.
ASSET
ASSETGörüntü uzayında bobin hassasiyet haritalarıyla katlanmayı açan, SENSE'e dayalı paralel görüntüleme yöntemi.
İngilizce: Overfitting
Modelin eğitim verisini ezberleyip yeni veride başarısız olması. Az veriyle eğitilen büyük modellerde sık görülür. Veri artırma ve düzenlileştirme bu riski azaltır.
İngilizce: Oversampling
k-uzayının gerekenden sık örneklenmesi. Okuma yönünde süre maliyeti olmadan katlanmayı önler, faz yönünde ise tarama süresini uzatır.
İngilizce: Atlas-based segmentation
Önceden etiketlenmiş bir atlasın hedef görüntüye çakıştırılarak etiketlerin aktarılması.
İngilizce: Atrophy
Beyin dokusunun hacim kaybı. Yaşlanmada ve nörodejeneratif hastalıklarda görülür, ardışık taramalarda hacim değişimiyle ölçülür.
İngilizce: Tuning and matching
Bobinin rezonans frekansının Larmor frekansına getirilmesi ve empedansının kabloya, çoğunlukla 50 Ω'a, eşlenmesi. Hasta yükü bu ayarı değiştirebilir.
İngilizce: Outlier volumes
Hareket ya da artefakt nedeniyle diğerlerinden belirgin biçimde farklı olan zaman noktaları. Analizden çıkarılır ya da modellenir.
İngilizce: Discrete Fourier transform
Sonlu sayıda örnekten oluşan bir dizinin frekans bileşenlerini veren dönüşüm. MR görüntüleri k-uzayı verisine uygulanan ters DFT ile elde edilir.
- örnekler
- örnek sayısı
İngilizce: Low-helium magnet
Birkaç litre helyumla kapalı devrede çalışan yeni nesil süperiletken mıknatıslar. Helyum maliyetini ve söndürme borusu gereksinimini azaltır.
İngilizce: Few-shot learning
Bir göreve yalnızca birkaç etiketli örnekle uyum sağlama. Ön eğitimli temel modeller ve meta öğrenme bu yeteneği güçlendirir.
B
İngilizce: b = 0 image
Difüzyon ağırlığı olmadan alınan referans görüntü. Difüzyon sinyallerinin normalleştirilmesinde, çakıştırmada ve bozulma düzeltmesinde kullanılır.
İngilizce: b-value
Difüzyon ağırlığının şiddeti, s/mm² olarak. Gradyanın gücüne, süresine ve aralığına bağlıdır. b = 0 görüntü difüzyon ağırlıksızdır. Beyin görüntülemede 1000 s/mm² civarı yaygındır.
- jiromanyetik oran
- difüzyon gradyanının şiddeti
- her gradyan atımının süresi
- iki gradyan atımı arasındaki süre
İngilizce: B-matrix
Difüzyon ağırlıklandırmasının yönünü ve şiddetini, görüntüleme gradyanlarının katkısını da içerecek şekilde tam olarak tanımlayan matris.
- tüm gradyan dalga biçimi
İngilizce: B₁ mapping
Gerçek çevirme açısının hacim içinde nasıl dağıldığının ölçülmesi. Çift açı, Bloch-Siegert ya da AFI gibi yöntemler kullanılır. Sayısal haritalama ve paralel iletim için gereklidir.
- α ve 2α açılarıyla alınan görüntüler (çift açı yöntemi)
İngilizce: B₁ shimming
İletim dizisi kanallarının sabit genlik ve faz ağırlıklarıyla sürülerek ilgi bölgesinde daha düzgün çevirme açısı elde edilmesi. Paralel iletimin en basit biçimidir.
İngilizce: B₁⁺ and B₁⁻
B₁ alanının iletimde dönüleri döndüren bileşeni (B₁⁺) ile alımda duyarlılığı belirleyen bileşeni (B₁⁻). Yüksek alanda ikisi farklı dağılım gösterir.
B1+rms
B1+rmsBir sekans boyunca gönderim RF alanının karesel ortalamasının karekökü. SAR'dan farklı olarak hastaya değil sekansa bağlıdır ve implant koşullarında giderek daha çok kullanılır.
- ortalama alınan süre (10 s)
İngilizce: Independent component analysis
Veriyi istatistiksel olarak bağımsız uzamsal ya da zamansal bileşenlere ayıran yöntem. fMRI'da dinlenim ağlarını bulmak ve hareket ya da fizyolojik gürültüye ait bileşenleri ayıklamak için kullanılır.
İngilizce: Peristalsis artifact
Bağırsak duvarının kasılmalarının karın ve pelvis görüntülerinde bulanıklık ve hayaletlere yol açması. Hızlı sekanslar ve bağırsak hareketini yavaşlatan ilaçlarla azaltılır.
İngilizce: In-context learning
Büyük bir modelin parametreleri değişmeden, isteme eklenen birkaç örnekten yeni bir görevi yerine getirmesi.
İngilizce: Connectivity matrix
Atlas bölgeleri arasındaki tüm ikili bağlantı değerlerinin matrisi. Çizge kuramı ölçütleri ve makine öğrenmesi analizlerinin girdisidir.
İngilizce: Bound and free water
Dokudaki suyun makromoleküllere bağlı ve serbest hareket eden kısımları. Bağlı su çok kısa T2 değerine sahiptir ve iki havuz arasındaki değişim T1 ve T2 kontrastını belirler.
İngilizce: Herringbone artifact
Veri toplama sırasındaki elektrik boşalmaları nedeniyle görüntüde balık kılçığı desenli çizgiler. Ani gürültünün bir türüdür.
İngilizce: Balloon model
Kan akımı, hacmi ve oksijen tüketimindeki değişimlerin BOLD sinyalini nasıl oluşturduğunu açıklayan biyofiziksel model.
Dengeli ve dengesiz hatlar arasında dönüşüm yapan devre. RF bobinlerinde kablo üzerinden akan istenmeyen akımları engellemek için kullanılır.
İngilizce: Vertigo
Güçlü alanda hızlı hareketle ortaya çıkan baş dönmesi hissi. İç kulakta oluşan akımlardan kaynaklanır, yavaş hareketle azaltılır.
İngilizce: Head motion parameters
Hareket düzeltmesinden elde edilen üç öteleme ve üç dönme değeri. Regresör olarak ve hareket miktarını değerlendirmede kullanılır.
İngilizce: Head SAR
Başta soğurulan ortalama RF gücü. Baş için ayrı bir sınır tanımlanmıştır ve kafa bobinleriyle yapılan taramalarda belirleyicidir.
İngilizce: Head and neck MRI
Baş ve boyun bölgesindeki yumuşak doku, lenf nodu ve tümörlerin MR ile incelenmesi.
İngilizce: Initial dip
Bazı çalışmalarda BOLD yanıtının ilk bir iki saniyesinde görülen küçük sinyal azalması. Oksijen tüketiminin kan akımından önce artmasını yansıttığı düşünülür ve tutarlı biçimde gözlenmez.
İngilizce: Bayesian learning
Model parametrelerini tek değerler yerine olasılık dağılımları olarak ele alan yaklaşım. Önsel bilgiyi katmaya ve tahmin belirsizliğini ölçmeye olanak tanır.
- eğitim verisi
İngilizce: Basal ganglia
Hareket denetimi ve ödül işlemede rol oynayan derin gri cevher çekirdekleri grubu. Kaudat, putamen ve globus pallidus içerir.
İngilizce: Expectation-maximization algorithm
Gizli değişkenler içeren modellerde beklenti ve en büyükleme adımlarını dönüşümlü uygulayarak olabilirliği artıran yöntem. Doku bölütlemesinde karışım modellerinin uydurulmasında kullanılır.
İngilizce: Saliency map
Çıktının her girdi pikseline ne kadar duyarlı olduğunu gösteren harita. Gradyan ya da dikkat ağırlıklarından elde edilir ve yorumlanması dikkat ister.
İngilizce: Uncertainty estimation
Bir modelin çıktısına ne kadar güvenilebileceğini voksel ya da görüntü düzeyinde ölçme. Okuyucuya hangi bölgelerin dikkatle incelenmesi gerektiğini gösterir.
İngilizce: Tokenization
Metnin, görüntünün ya da sinyalin bir modelin işleyebileceği ayrık birimlere (belirteçlere) bölünmesi.
İngilizce: Five-gauss line
Saçak alanın 0,5 mT'ye düştüğü sınır. Kalp pili gibi aktif implantı olan kişiler bu çizginin içine girmemelidir.
İngilizce: Beta series
Her denemenin ayrı bir regresörle modellenip deneme başına bir etki büyüklüğü elde edilmesi. Desen analizi ve göreve bağlı bağlantısallık için kullanılır.
İngilizce: White matter
Beynin miyelinli akson demetlerinden oluşan bölümü. Difüzyon MRI beyaz cevherin yönelimini ve bütünlüğünü incelemenin ana yoludur.
İngilizce: White matter hyperintensities
FLAIR görüntülerde beyaz cevherde görülen parlak alanlar. Küçük damar hastalığı ve yaşlanmayla ilişkilidir, otomatik bölütlemeyle ölçülür.
İngilizce: Brain atlas
Ortak bir uzayda tanımlanmış, beyni etiketli bölgelere ayıran hazır harita. Verinin bölgelere göre özetlenmesini ve bağlantısallık ağlarının kurulmasını sağlar.
İngilizce: Cerebral vasculature
Beyni besleyen atardamarlar (Willis poligonu) ve toplardamar sinüsleri. TOF ve SWI ile görüntülenir, BOLD sinyalinin uzamsal özgüllüğünü etkiler.
İngilizce: Cerebral blood flow
Birim doku kütlesine birim zamanda ulaşan kan miktarı, çoğunlukla mL/100 g/dk. ASL ile mutlak olarak ölçülebilir.
İngilizce: Cerebral blood volume
Bir doku hacmi içindeki kan miktarı. DSC perfüzyonla ölçülür ve tümör derecelendirmesinde kullanılır.
- dokudaki gevşeme hızı değişimi
- arteriyel giriş fonksiyonu
İngilizce: Brain lobes
Her yarıkürenin frontal, parietal, temporal ve oksipital loblara ayrılması. İnsula ve limbik bölge de ayrıca tanımlanır.
İngilizce: Brain extraction mask
Beyin dokusunu kafatası ve kafa derisinden ayıran ikili maske. Kafatası ayıklamanın çıktısıdır.
Beyin omurilik sıvısı
BOS, CSFİngilizce: Cerebrospinal fluid
Beyni ve omuriliği çevreleyen berrak sıvı. Uzun T1 ve T2 süreleri nedeniyle T2 ağırlıklı görüntüde parlak, FLAIR'de karanlıktır.
İngilizce: Brain parenchymal fraction
Beyin parankim hacminin kafa içi hacme oranı. Multipl skleroz gibi hastalıklarda atrofinin ölçütü olarak kullanılır.
İngilizce: Brainstem
Orta beyin, pons ve bulbustan oluşan, solunum ve kalp gibi temel işlevleri denetleyen yapı. Küçük çekirdekleri ve fizyolojik gürültü nedeniyle fMRI için zor bir bölgedir.
İngilizce: Brainstem volumetry
Beyin sapının ve alt yapılarının hacimlerinin ölçülmesi. Bazı nörodejeneratif hastalıkların ayırıcı tanısında kullanılır.
İngilizce: Brain template
Birçok beynin ortalamasından oluşturulan referans görüntü. Yaş gruplarına özel şablonlar, çocuk ve yaşlı beyinlerinin daha doğru çakıştırılmasını sağlar.
İngilizce: Brain age
Yapısal görüntülerden kestirilen ve kronolojik yaşla karşılaştırılan biyolojik beyin yaşı. Aradaki fark beyin sağlığının göstergesi olarak kullanılır.
İngilizce: Brain age prediction
Sağlıklı bireylerin MR görüntüleriyle eğitilen bir modelin, yeni bir kişinin beyninin görünen yaşını tahmin etmesi. Tahmin ile takvim yaşı arasındaki fark, yaşlanma ve hastalıkla ilgili bir gösterge olarak incelenir.
İngilizce: Cerebellum
Hareket koordinasyonu ve bazı bilişsel işlevlerde rol oynayan arka beyin yapısı. İnce kıvrımları nedeniyle yüksek çözünürlük gerektirir ve bazı fMRI protokollerinde kapsam dışında kalabilir.
BI-RADS
BI-RADSMeme görüntüleme bulgularının ortak bir dille tanımlanıp kanser olasılığına göre kategorilere ayrıldığı sistem. MR, mamografi ve ultrason için ayrı sözlükleri vardır.
BIDS
BIDSBeyin görüntüleme verisini dosya adları ve klasör yapısı açısından standart biçimde düzenleme kuralları (Brain Imaging Data Structure). Verinin paylaşılmasını ve otomatik analiz araçlarıyla işlenmesini kolaylaştırır.
İngilizce: Dropout
Eğitim sırasında rastgele birimlerin geçici olarak kapatılması. Aşırı öğrenmeyi azaltır ve test sırasında açık bırakılırsa belirsizlik kestirimine yarar.
- birimi kapatma olasılığı
İngilizce: Composite pulses
Farklı fazlardaki birkaç kısa darbenin art arda uygulanması. Çevirme açısındaki ya da rezonans frekansındaki hatalara karşı daha dayanıklı bir toplam döndürme verir.
İngilizce: Knowledge distillation
Büyük bir öğretmen modelin çıktılarını taklit eden küçük bir öğrenci modelin eğitilmesi. Daha hızlı ve hafif modeller elde edilir.
- öğretmen ve öğrenci olasılıkları
- sıcaklık
İngilizce: Retrieval-augmented generation
Bir dil modelinin yanıt üretmeden önce ilgili belge ya da görüntüleri bir veri tabanından çekip bunlara dayanması. Güncel ve kaynaklı yanıtlar sağlar, halüsinasyonu azaltabilir.
İngilizce: Informed consent
Katılımcının çalışmanın amacı, süresi, riskleri ve verilerin nasıl kullanılacağı hakkında bilgilendirildikten sonra gönüllü olarak verdiği yazılı izin.
İngilizce: Computer-aided diagnosis
Görüntülerdeki bulguları saptayan ya da sınıflandıran ve radyoloğa ikinci görüş sunan sistemler. Karar sorumluluğu hekimde kalır.
İngilizce: MRI in cognitive neuroscience
Algı, dikkat, bellek, dil ve karar verme gibi zihinsel süreçlerin beyindeki karşılıklarının fMRI, difüzyon ve yapısal görüntülemeyle incelenmesi. UMRAM'daki araştırmaların önemli bir bölümü bu alandadır.
İngilizce: Binomial pulses
Belirli frekanslardaki dönülerin net etkisi sıfır olacak biçimde ardışık uygulanan kısa darbeler. Örneğin 1-1 ya da 1-2-1 darbeleri yalnızca suyu uyarmak için kullanılır.
İngilizce: Biot-Savart law
Bir akım elemanının çevresinde oluşturduğu manyetik alanı veren yasa. Bobin ve mıknatıs alanlarının hesaplanmasında kullanılır.
- akım elemanı
- boşluğun manyetik geçirgenliği
İngilizce: Leave-one-run-out cross-validation
Her seferde bir fMRI oturumunun test için ayrılıp kalanlarla eğitim yapıldığı çapraz doğrulama. Oturumlar arası bağımlılığı önler.
İngilizce: First-level analysis
Her katılımcının zaman serisine ayrı ayrı GLM uygulanarak kişisel kontrast haritalarının elde edilmesi.
İngilizce: First level controlled operating mode
SAR ve gradyan değişim hızı sınırlarının normal moddan daha yüksek tutulduğu, tıbbi gözetim gerektiren çalışma modu.
İngilizce: Primary visual cortex
Kalkarin oluk çevresinde yer alan ve görsel bilginin kortekse ilk ulaştığı bölge.
İngilizce: Blipped CAIPI
Eşzamanlı çok kesitli EPI'de kısa gradyan atımlarıyla kesitler arasında faz kaydırması yaparak katlanmayı yayan ve g-faktörünü düşüren yöntem.
İngilizce: Bloch simulation
Bir sekansın manyetizasyon üzerindeki etkisinin Bloch denkleminin adım adım sayısal çözümüyle hesaplanması. Darbe tasarımı, sinyal kestirimi ve MRF sözlüklerinin üretiminde kullanılır.
İngilizce: Bloch equations
Net manyetizasyonun manyetik alanlar, RF darbeleri ve gevşeme altında zamanla nasıl değiştiğini tanımlayan diferansiyel denklemler. Sekans tasarımı ve sinyal benzetimlerinin temelidir.
- manyetizasyon vektörü
- toplam manyetik alan (B₀, RF ve gradyanlar)
- manyetizasyonun bileşenleri
- denge manyetizasyonu
- boyuna ve enine gevşeme süreleri
İngilizce: Bloch-Siegert shift
Rezonans dışı bir RF darbesinin dönülerin frekansını kaydırması. Kaymanın miktarı RF genliğinin karesiyle orantılı olduğu için B1 haritalamada kullanılır.
- RF darbesinin genliği
- darbenin rezonanstan uzaklığı
Blok eşleme gürültü giderme
BM3D, BM4Dİngilizce: Block-matching denoising
Görüntüdeki benzer yamaları bulup birlikte filtreleyen klasik gürültü giderme yöntemi. Tak-çalıştır geriçatımda da gürültü giderici olarak kullanılmıştır.
İngilizce: Block design
Koşulların genellikle 15–30 saniyelik bloklar halinde dönüşümlü sunulduğu deney düzeni. İstatistiksel gücü yüksektir.
İngilizce: Coil tuning
Bobinin rezonans frekansının Larmor frekansına ayarlanması. Akortsuz bobin sinyal kaybına ve fazla güç gereksinimine yol açar.
- endüktans ve akort kapasitörü
İngilizce: Coil decoupling
Dizi bobinin elemanları arasındaki manyetik etkileşimin azaltılması. Üst üste bindirme, kapasitif ağlar ve ön yükselteç ayırımı kullanılır. Ayırım zayıfsa SNR ve paralel görüntüleme başarımı düşer.
İngilizce: Coil connector
Bobini tarayıcıya bağlayan ve kimlik, akım ve sinyal hatlarını taşıyan fiş. Hasarlı bağlantılar artefakta ve güvenlik riskine yol açabilir.
İngilizce: Coil combination
Çok kanallı alıcının her kanalından elde edilen görüntülerin tek bir görüntüde birleştirilmesi. En basit yöntem karelerin toplamının köküdür (RSS). Bobin hassasiyet haritalarıyla yapılan birleştirme fazı korur.
İngilizce: Coil sensitivity map
Çok kanallı alıcının her elemanının uzayda hangi bölgeyi ne kadar ve hangi fazla gördüğünü gösteren karmaşık değerli harita. SENSE gibi paralel görüntüleme ve model tabanlı geriçatım bu haritalara dayanır. Kalibrasyon verisinden, örneğin ESPIRiT ile kestirilir.
İngilizce: Joint estimation of coil sensitivities and image
Bobin hassasiyetlerinin ve görüntünün doğrusal olmayan ters problem olarak birlikte çözülmesi. Gerçek zamanlı ve radyal görüntülemede kullanılır.
İngilizce: Coil compression
Çok sayıda alıcı kanalının, temel bileşen analiziyle daha az sayıda sanal kanala indirilmesi. Geriçatımı kalite kaybı olmadan hızlandırır.
İngilizce: Coil loading
Hasta dokusunun bobinin rezonans frekansını ve kalite faktörünü değiştirmesi. Bobinin yeniden akortlanmasını ve güç kalibrasyonunu gerektirir.
- hastadan gelen eşdeğer direnç
İngilizce: BOLD sensitivity
Bir sekansın kan oksijenlenmesine bağlı sinyal değişimlerini ne ölçüde yakalayabildiği. TE, alan şiddeti ve voksel boyutu belirler.
İngilizce: BOLD latency
Nöral etkinlik ile BOLD yanıtının tepe noktası arasındaki gecikme. Genellikle birkaç saniyedir ve bölgeden bölgeye değişir.
İngilizce: Optimal TE for BOLD
BOLD duyarlılığının en yüksek olduğu eko zamanı. Yaklaşık dokunun T2* değerine eşittir, 3 T'de yaklaşık 30 ms'dir.
İngilizce: Boltzmann distribution
Isıl dengede dönülerin enerji düzeyleri arasındaki dağılım. Vücut sıcaklığında ve 3 T'de fark milyonda birkaç düzeyindedir, bu yüzden MR sinyali doğası gereği zayıftır.
- düşük ve yüksek enerjili durumlardaki çekirdek sayısı
- Boltzmann sabiti
- mutlak sıcaklık
İngilizce: Bolus injection
Kontrast maddenin kısa sürede ve yoğun biçimde damara verilmesi. Perfüzyon ve anjiyografi çalışmalarında kullanılır.
İngilizce: Bolus chasing
Kontrastlı anjiyografide masanın kontrast bolusunu izleyerek birden fazla istasyonu sırayla görüntülemesi.
İngilizce: Bolus timing
Görüntü çekiminin kontrast maddenin hedef damara ulaştığı ana denk getirilmesi. Test bolusu ya da floroskopik tetikleme ile yapılır.
İngilizce: Bonferroni correction
Anlamlılık eşiğinin test sayısına bölündüğü çoklu karşılaştırma düzeltmesi. Basittir ama fMRI'da komşu vokseller bağımsız olmadığı için çok tutucudur.
- test sayısı
- istenen hata düzeyi
İngilizce: Null events
Olay ilişkili tasarımlarda uyaran sunulmayan denemeler. Taban çizgisini kestirmeye ve zamanlamayı rastgeleleştirmeye yarar.
İngilizce: Dummy scans
Veri toplanmadan önce kararlı duruma ulaşmak için yapılan RF tekrarları. fMRI'da ilk birkaç hacim genellikle bu amaçla atılır.
İngilizce: Longitudinal registration
Aynı kişinin farklı zamanlardaki görüntülerinin hizalanması. Küçük değişimleri ölçmek için yanlılığı azaltan özel yöntemler kullanılır.
İngilizce: Longitudinal study
Aynı kişilerin zaman içinde birden fazla kez taranması. Kişi içi değişimleri ölçer ama tarayıcı güncellemeleri ve protokol değişiklikleri dikkatle yönetilmelidir.
İngilizce: Longitudinal relaxation
Boyuna manyetizasyonun uyarmadan sonra denge değerine geri dönmesi. T1 ve dönü-örgü gevşemesi ile aynı süreçtir.
İngilizce: Longitudinal magnetization
Net manyetizasyonun B₀ doğrultusundaki bileşeni. Uyarmadan sonra T1 ile geri kazanılır ve doğrudan ölçülemez.
- denge manyetizasyonu
- boyuna gevşeme süresi
Boyut indirgeme
t-SNE, UMAPİngilizce: Dimensionality reduction
Yüksek boyutlu verinin daha az boyutla özetlenmesi. PCA doğrusaldır, t-SNE ve UMAP görselleştirme için doğrusal olmayan yöntemlerdir.
İngilizce: Spoiler or crusher gradient
Kalan enine manyetizasyonun faz uyumunu bozmak için uygulanan güçlü gradyan. İstenmeyen ekoları ve doyurma sonrası sinyali giderir.
Bozulmuş gradyan eko
FLASH, SPGRİngilizce: Spoiled gradient echo
Her TR sonunda kalan enine manyetizasyonun bozucu gradyan ve RF bozma ile yok edildiği gradyan eko sekansı. Kısa TR ve orta çevirme açısıyla T1 ağırlıklı kontrast verir. MPRAGE ve VIBE gibi üç boyutlu sekansların temelidir.
- çevirme açısı
- bir TR boyunca boyuna geri kazanım çarpanı
İngilizce: Kidney function
Kontrast madde verilmeden önce böbrek fonksiyonunun değerlendirilmesi. Ağır böbrek yetmezliğinde NSF riski nedeniyle ajan seçimi ve doz dikkatle belirlenir.
İngilizce: Kidney MRI
Böbrek dokusu, damarları ve işlevinin MR ile incelenmesi.
İngilizce: Regional homogeneity
Bir vokselin zaman serisinin komşularıyla ne kadar benzer olduğunu ölçen dinlenim fMRI ölçütü.
İngilizce: Segmentation
Görüntüdeki her vokselin bir yapıya ya da dokuya atanması, örneğin beyin dokularının, tümörün ya da hipokampusun sınırlarının çizilmesi. Hacim ölçümü ve tedavi planlaması için temel adımdır.
BPP kuramı
BPPİngilizce: BPP theory
Bloembergen, Purcell ve Pound'un gevşeme sürelerini moleküler hareketle ilişkilendiren kuramı. Serbest suyun uzun, büyük moleküllere bağlı suyun kısa T2'sini açıklar.
- korelasyon zamanı
- Larmor frekansı
- dipol etkileşim sabiti
Beyin tümörü bölütlemesi için düzenlenen uluslararası yarışma ve çok kontrastlı MR veri seti. Bölütleme yöntemlerinin karşılaştırılmasında standart haline gelmiştir.
İngilizce: Broca's area
Sol alt frontal girusta yer alan ve konuşma üretimiyle ilişkili bölge.
İngilizce: Brownian relaxation
Nanoparçacığın sıvı içinde bütün olarak dönerek manyetik yönünü değiştirmesi. Ortamın viskozitesine bağlıdır.
- sıvının viskozitesi
- hidrodinamik hacim
İngilizce: Brownian motion
Bir sıvıdaki parçacıkların moleküler çarpışmalar nedeniyle yaptığı rastgele hareket.
İngilizce: bSSFP banding artifact
bSSFP görüntülerinde rezonans dışı frekansın belirli değerlerinde sinyalin düştüğü koyu bantlar. TR kısaltılarak, iyi şimle ya da faz döngülü ölçümlerin birleştirilmesiyle azaltılır.
- koyu bantlar arasındaki frekans aralığı
İngilizce: Blurring
Görüntüde keskinliğin azalması. Eko dizisi boyunca T2 sönümü, rezonans dışı etkiler ya da hareket neden olabilir.
İngilizce: Large language model
Çok büyük metin verisiyle bir sonraki kelimeyi tahmin etmek üzere eğitilmiş dönüştürücü model. Radyoloji rapor özetleme ve görme-dil modellerinin dil bileşeni olarak kullanılır.
İngilizce: Magnitude image
Karmaşık değerli MR görüntüsünün mutlak değeri. Klinik görüntülerin çoğu bu biçimde gösterilir.
- karmaşık değerli görüntü
C
CAIPIRINHA
CAIPIEksik örnekleme desenini kaydırarak katlanan sinyallerin farklı bobin bölgelerine düşmesini sağlayan yöntem. g-faktörünü düşürür, üç boyutlu ve eşzamanlı çok kesitli görüntülemede yaygındır.
İngilizce: Presurgical fMRI
Tümör ya da epilepsi cerrahisinden önce dil, motor ve görme alanlarının haritalanması. Traktografiyle birlikte cerrahın önemli yapıları korumasına yardımcı olur.
CHESS
CHESSKimyasal kaymaya seçici doyurma. Belirli bir frekanstaki sinyali, örneğin yağı ya da spektroskopide suyu, önceden doyurarak bastırır.
CISS
CISS, FIESTA-CFaz döngüsü farklı iki bSSFP ölçümünün birleştirilmesiyle bant artefaktlarının azaltıldığı yüksek çözünürlüklü sekans. Kafa çiftleri ve iç kulak gibi sıvıyla çevrili ince yapıları gösterir.
CLIP
CLIPGörüntü ve metin kodlayıcılarını, eşleşen görüntü-metin çiftlerini yaklaştıran karşıtlık öğrenmesiyle eğiten model. Tıbbi sürümleri radyoloji raporlarıyla eğitilir.
CompCor
aCompCorBeyaz cevher ve beyin omurilik sıvısı sinyallerinin temel bileşenlerini gürültü regresörü olarak kullanan yöntem. Fizyolojik kayıt olmadan fizyolojik gürültüyü azaltır.
CPMG dizisi
CPMGİngilizce: CPMG sequence
Carr-Purcell-Meiboom-Gill. Faz hatalarını telafi eden, art arda 180° darbelerden oluşan eko dizisi. Hızlı spin eko ve T2 ölçümünün temelidir.
- eko numarası
- eko aralığı
İngilizce: Cramér-Rao lower bound
Bir parametrenin kestiriminde ulaşılabilecek en küçük varyansın kuramsal sınırı. Spektroskopide metabolit derişimlerinin güvenilirliğini göstermek için yüzde olarak raporlanır.
- Fisher bilgi matrisi
İngilizce: Curie law
Paramanyetik bir maddenin manyetizasyonunun mutlak sıcaklıkla ters orantılı olduğunu söyleyen yasa. MR'de denge manyetizasyonunun sıcaklığa bağımlılığını açıklar.
- malzemeye özgü Curie sabiti
- mutlak sıcaklık
Ç
İngilizce: Operating modes
IEC 60601-2-33 standardındaki normal, birinci düzey ve ikinci düzey modlar. Her biri SAR ve dB/dt için farklı sınırlar ve gerekli tıbbi gözetim düzeyi tanımlar.
İngilizce: Cross-attention
Bir dizinin öğelerinin başka bir dizideki öğelere dikkat etmesi, örneğin görüntü özniteliklerinin metne. Koşullu üretim ve çok modaliteli modellerde kullanılır.
- bir akıştan gelen sorgular
- diğer akıştan anahtar ve değerler
İngilizce: Cross-validation
Verinin parçalara bölünüp, her seferinde bir parça test için ayrılarak modelin tekrar tekrar eğitilmesi ve sınanması. Model ayarları da seçiliyorsa iç içe çapraz doğrulama kullanılmalıdır.
İngilizce: Cross-entropy
Tahmin edilen olasılık dağılımının gerçek etiketlerden ne kadar uzak olduğunu ölçen kayıp. Sınıflandırma ve bölütlemede standarttır, Dice kaybıyla birleştirilebilir.
- gerçek sınıf etiketi (0 ya da 1)
- modelin k sınıfı için olasılığı
İngilizce: Cross-relaxation
Birbirine yakın dönü havuzları arasında dipol etkileşimi yoluyla manyetizasyon alışverişi. Manyetizasyon aktarımı ve nükleer Overhauser etkisinin temelidir.
İngilizce: GAN-based reconstruction
Geriçatım ağının bir ayırt ediciyle birlikte eğitilerek daha keskin görüntüler üretmesi. Gerçekçi doku sağlar ama halüsinasyon riskini artırabilir.
İngilizce: Adversarial diffusion
Büyük ters adımların doğruluğunu korumak için difüzyon modeline çekişmeli bir kaybın eklenmesi. Az adımla yüksek kaliteli örnekleme sağlar ve görüntü sentezinde kullanılmıştır.
İngilizce: Adversarial loss
Bir ayırt edici ağın, üretilen görüntüyü gerçek olandan ayıramaması hedefine dayanan kayıp. Keskinlik sağlar ama halüsinasyon riskini artırabilir.
İngilizce: Adversarial examples
Gözle fark edilmeyecek kadar küçük ama bilinçli seçilmiş değişikliklerle modelin yanlış karar vermesine yol açan girdiler. Model sağlamlığının sınanmasında kullanılır.
İngilizce: Generative adversarial network
Bir üretici ağın gerçekçi görüntüler üretmeye, bir ayırt edici ağın da gerçek ile üretilmişi ayırmaya çalıştığı, birbirine karşı eğitilen iki ağdan oluşan üretken model. Keskin görüntüler verir ama eğitimi kararsız olabilir.
- üretici ve ayırt edici
- gürültü girdisi
İngilizce: Framewise displacement
Art arda iki hacim arasındaki baş hareketinin tek bir sayıyla özeti, milimetre olarak. Belirli bir eşiği aşan hacimler analizden çıkarılabilir (scrubbing) ya da modelde ayrıca işaretlenebilir.
- ardışık hacimler arası öteleme
- dönme açıları (radyan)
- kafa yarıçapı varsayımı (50 mm)
Çevirme açısı
FA, αİngilizce: Flip angle
RF darbesinin net manyetizasyonu B₀ doğrultusundan ne kadar yatırdığı. 90° darbe tüm manyetizasyonu enine düzleme taşır. Gradyan eko sekanslarında genellikle daha küçük açılar kullanılır.
- RF alanının genliği
- darbe süresi
İngilizce: Inference
Eğitilmiş modelin yeni veri üzerinde çalıştırılması. Klinik kullanımda çıkarım süresi ve donanım gereksinimi önemli kısıtlardır.
İngilizce: Subtraction imaging
İki görüntünün birbirinden çıkarılarak yalnızca farkın gösterildiği teknik. Kontrastlı anjiyografide ve kontrastlanmanın vurgulanmasında kullanılır.
İngilizce: Double diffusion encoding
İki ayrı difüzyon kodlama bloğunun art arda uygulandığı yöntem. Mikroskobik anizotropiyi ölçebilir.
İngilizce: Double oblique
İki eksen etrafında eğilmiş, hiçbir ana düzleme paralel olmayan kesit yönelimi. Kalp ve eklem görüntülemede sık kullanılır.
İngilizce: Double-echo steady state
Her TR'de hem SSFP-FID hem SSFP-eko sinyalini toplayan sekans. Kıkırdak görüntülemede ve T2 kestiriminde kullanılır.
İngilizce: Even-echo rephasing
Akan kanın faz dağılımının çift ekolarda geri kazanılması. Çok ekolu görüntülerde damar sinyali çift ekolarda parlak görünür.
İngilizce: Dual-echo fast spin echo
Aynı eko dizisinden biri kısa, biri uzun TE'li iki görüntünün elde edildiği hızlı spin eko. Proton yoğunluğu ve T2 ağırlıklı görüntüler birlikte alınır.
İngilizce: Double inversion recovery
İki evirme darbesiyle hem beyin omurilik sıvısının hem de beyaz cevherin sinyalinin baskılandığı sekans. Gri cevher ve kortikal lezyonlar belirginleşir. Siyah kan kalp görüntülemesinde de kullanılır.
İngilizce: Graph theory measures
Beyin ağlarının modülerlik, kümelenme katsayısı, yol uzunluğu ve merkez düğümler gibi özelliklerini özetleyen ölçütler.
İngilizce: Graph neural network
Düğümler ve kenarlardan oluşan çizge verisi üzerinde çalışan sinir ağı. Beyin bölgelerini düğüm, bağlantısallık değerlerini kenar alarak konnektom verisinden tahmin yapmak için kullanılır.
- v düğümünün komşuları
- düğüm derecesi
Çizgi genişliği
FWHMİngilizce: Linewidth
Spektrumdaki bir tepenin yarı yükseklikteki genişliği, Hz olarak. Şim kalitesinin ve T2*'nin göstergesidir. Dar çizgiler metabolitlerin ayrılmasını kolaylaştırır.
- yarı yükseklikteki tam genişlik (Hz)
İngilizce: Paediatric participants
Çocukların taranmasında hazırlık, alıştırma tarayıcısı, kısa protokoller ve gerektiğinde sedasyon kullanılması. Ebeveyn onamı ve çocuğun rızası birlikte alınır.
İngilizce: Multi-shot imaging
k-uzayının birkaç uyarmaya bölünerek toplanması. Bozulmayı ve bulanıklığı azaltır, ama atışlar arası hareket ve faz farkları artefakt yaratabilir.
İngilizce: Multiband factor
Eşzamanlı çok kesitli görüntülemede aynı anda uyarılan kesit sayısı. Tarama süresi bu oranda kısalır.
- aynı anda uyarılan kesit sayısı
İngilizce: Multiband pulse
Farklı frekans kaydırmalı darbelerin toplanmasıyla aynı anda birden fazla kesitin uyarılması. Eş zamanlı çok kesitli görüntülemenin temelidir ve tepe gücü yüksektir.
İngilizce: Multi-head attention
Dikkatin birkaç farklı öğrenilmiş izdüşümle paralel hesaplanıp birleştirilmesi. Model farklı ilişki türlerini aynı anda yakalayabilir.
- ayrı izdüşümlerle hesaplanan dikkat
İngilizce: Multi-station MPI
Görüş alanının birbiriyle örtüşen küçük bölgeler halinde taranıp sonra birleştirilmesi. Kısmi görüş alanlarının birleştirilmesinde DC bileşenin geri kazanımı önemli bir adımdır.
İngilizce: Ultra-low-field MRI
Militesla ya da mikrotesla düzeyinde alanlarda yapılan görüntüleme. Sinyal çok zayıf olduğu için ön kutuplama ve çok duyarlı algılayıcılar gerekir.
İngilizce: Multiplanar reformatting
Üç boyutlu verinin farklı düzlemlerde yeniden dilimlenerek gösterilmesi. İzotropik vokseller en iyi sonucu verir.
Çok ekolu ICA
ME-ICAİngilizce: Multi-echo ICA
Çok ekolu fMRI verisinde bileşenlerin TE'ye bağımlılığına bakarak BOLD ile gürültüyü ayıran yöntem.
İngilizce: Multi-echo spin echo
Tek bir uyarmadan sonra farklı TE değerlerinde bir dizi spin eko toplanan sekans. T2 haritalamada standart yöntemdir.
İngilizce: Multi-task learning
Birden fazla ilişkili görevin, örneğin bölütleme ve sınıflandırmanın, ortak bir modelle aynı anda öğrenilmesi. Görevler birbirine düzenlileştirici etki yapabilir.
İngilizce: Multi-shell acquisition
Birden fazla b-değeriyle toplanan difüzyon verisi. NODDI ve çok dokulu modeller bu veriyi gerektirir.
Çok kabuklu çok dokulu CSD
MSMT-CSDİngilizce: Multi-shell multi-tissue CSD
Çok kabuklu veri kullanılarak beyaz cevher, gri cevher ve beyin omurilik sıvısı katkılarının ayrıldığı CSD türü. Kısmi hacim etkisine daha dayanıklı FOD'ler verir.
İngilizce: Multi-shell diffusion
Verinin birden fazla b değerinde, her birinde birçok yönde toplanması. Tensörün ötesindeki modeller (NODDI, DKI) ve doku türlerini ayıran yöntemler bu veriyi gerektirir.
İngilizce: Multi-channel transmit
Birden fazla gönderici kanalın ayrı genlik ve fazla sürüldüğü RF sistemi. B1 düzgünlüğünü ve SAR'ı denetlemeye olanak verir.
İngilizce: Multilayer perceptron
Tam bağlantılı katmanlardan oluşan temel sinir ağı. Dönüştürücülerin içinde ve örtük sinirsel temsillerde de kullanılır.
İngilizce: Multi-slice imaging
Bir TR süresi içinde başka kesitlerin de uyarılmasıyla birçok kesitin aynı tarama süresinde alınması. Uzun TR'li sekanslarda zaman kazandırır.
İngilizce: Joint multi-contrast reconstruction
Aynı kişinin farklı kontrast görüntülerinin, ortak anatomik yapıdan yararlanılarak birlikte geriçatılması. Daha yüksek hızlanmaya izin verir.
İngilizce: Multi-site study
Aynı protokolün birden fazla merkezde uygulandığı çalışma. Örneklem büyür ama tarayıcı farkları harmonizasyon gerektirir.
İngilizce: Multimodal learning
Farklı MR kontrastlarını, başka görüntüleme yöntemlerini, klinik veriyi ya da metni birlikte kullanan öğrenme. Bilgiler birbirini tamamlar. Bazı modalitelerin eksik olduğu durumlarla başa çıkmak önemli bir araştırma konusudur.
İngilizce: Multi-colour MPI
Farklı parçacık türlerinin ya da aynı parçacığın farklı ortamlardaki yanıtlarının, sinyal farklarından yararlanılarak ayrı haritalar halinde gösterilmesi.
İngilizce: Multi-peak fat model
Yağ spektrumunun tek bir tepe yerine bilinen birkaç kimyasal kayma tepesiyle modellenmesi. Dixon tabanlı yağ oranı ölçümünün doğruluğunu artırır.
İngilizce: Multivoxel pattern analysis
Tek tek vokseller yerine birçok vokselin birlikte oluşturduğu etkinlik örüntüsünden, örneğin görülen uyaranın ne olduğunu çözümlemeye çalışan analiz. Makine öğrenmesi sınıflandırıcıları sık kullanılır.
İngilizce: Multi-atlas label fusion
Birden fazla atlasın etiketlerinin hedef görüntüye aktarılıp oylamayla birleştirilmesi.
Çoklu eko EPI
ME-EPIİngilizce: Multi-echo EPI
Her uyarmadan sonra birkaç TE'de EPI görüntüsü alınması. fMRI'da BOLD ile BOLD dışı sinyalin ayrılmasına ve gürültü gidermeye yardımcı olur.
İngilizce: Multi-echo gradient echo
Tek uyarmadan sonra birkaç farklı TE'de eko toplayan gradyan eko sekansı. T2* haritalama, Dixon yağ-su ayrımı, alan haritası ve QSM için kullanılır.
Çoklu karşılaştırma düzeltmesi
FWE, FDRİngilizce: Multiple comparisons correction
On binlerce voksel ayrı ayrı sınandığında rastlantısal anlamlı sonuçları sınırlamak için eşiğin ayarlanması. Aile bazlı hata oranı (FWE) ya da yanlış keşif oranı (FDR) denetlenir. Küme tabanlı ve permütasyon testleri de yaygındır.
D
İngilizce: Out-of-distribution detection
Modelin eğitim verisine benzemeyen girdileri tanıyıp uyarı vermesi. Farklı tarayıcı, artefaktlı görüntü ya da görülmemiş hastalıkta güvenli kullanım için gereklidir.
İngilizce: Domain shift
Modelin karşılaştığı verinin eğitim verisinden farklı olması, örneğin başka bir tarayıcı, alan şiddeti, sekans ya da hasta grubu. Girdi dağılımı (ortak değişken kayması), etiket oranları (etiket kayması) ya da girdi ile etiket arasındaki ilişki (kavram kayması) değişebilir. Model başarımı belirgin biçimde düşebilir.
İngilizce: Waveguide
RF kalkanından içeri RF girişimi sızdırmadan boru ya da fiber geçirmeye yarayan metal tüp. Belirli bir frekansın altındaki dalgaları geçirmez.
İngilizce: Wavelet transform
Bir görüntüyü farklı ölçek ve konumlardaki bileşenlerine ayıran dönüşüm. Doğal görüntüler dalgacık alanında seyrek olduğu için sıkıştırılmış algılamada düzenlileştirici olarak kullanılır.
- ana dalgacık
- ölçek ve öteleme
İngilizce: Vessel wall imaging
Siyah kan tekniklerle damar duvarının ve plakların doğrudan görüntülenmesi. Karotis plaklarının yapısı ve kafa içi damar hastalıkları değerlendirilir.
DANTE
DANTEİngilizce: Delayed alternating with nutation for tailored excitation
Gradyanlarla birlikte kısa aralıklarla tekrarlanan küçük açılı darbe dizisi. Hareket eden kanın sinyalini bastırır ve damar duvarı görüntülemede kullanılır.
İngilizce: Pulsed gradient spin echo
Odaklama darbesinin iki yanına eşit difüzyon gradyanları yerleştirilen spin eko sekansı. Difüzyon ağırlıklı görüntülemenin temel yöntemidir.
İngilizce: Pulsed NMR
Kısa RF darbeleriyle uyarıp ardından serbest sinyalin kaydedildiği NMR yöntemi. Fourier dönüşümüyle birleşince tüm spektrum tek ölçümle elde edilir ve modern MR buna dayanır.
İngilizce: DC recovery
Doğrudan geçişi bastırmak için temel frekansın süzülmesi x-uzayı görüntüsünün sabit bileşenini kaybettirir. Örtüşen kısmi görüş alanlarındaki süreklilikten yararlanılarak bu bileşen kestirilir.
İngilizce: Deformation-based morphometry
Bireylerin şablona doğrusal olmayan çakıştırılmasında elde edilen deformasyon alanlarından yerel hacim farklarının çıkarılması.
Değişken çevirme açılı 3B TSE
SPACE, CUBE, VISTAİngilizce: 3D TSE with variable flip angles
Yeniden odaklama açılarının eko dizisi boyunca değiştirildiği üç boyutlu hızlı spin eko. Çok uzun eko dizilerini düşük SAR ile mümkün kılar ve izotropik T2 ya da FLAIR görüntüleri verir.
Değişken çevirme açısıyla T1
VFA, DESPOT1İngilizce: Variable flip angle T1
Farklı çevirme açılarıyla alınan bozulmuş gradyan eko görüntülerinden T1'in hızlıca kestirilmesi. Doğru sonuç için B₁ haritası gerekir.
- farklı çevirme açıları
- bir TR boyunca T1 geri kazanım çarpanı, exp(−TR/T1)
İngilizce: Variable-density sampling
k-uzayı merkezinin daha sık, kenarların daha seyrek örneklendiği desen. Poisson disk ve Gauss dağılımlı desenler yaygındır.
İngilizce: Along-tract profiling
FA gibi ölçütlerin bir demet boyunca noktadan noktaya örneklenmesi. Demetin yalnızca bir bölümünü etkileyen değişimleri yakalar.
İngilizce: Tract segmentation
Kortikospinal yol ya da arkuat demet gibi bilinen beyaz cevher demetlerinin traktografiden ya da doğrudan derin öğrenmeyle çıkarılması.
İngilizce: Tract-based spatial statistics
Kişilerin FA haritalarını ortak bir beyaz cevher iskeletine izdüşürerek gruplar arası karşılaştırma yapan yöntem. Çakıştırma hatalarına ve yumuşatma seçimine olan duyarlılığı azaltır.
İngilizce: Iron quantification
Karaciğer, kalp ya da beyindeki demir birikiminin R2* veya QSM ile ölçülmesi. Talasemi gibi demir yüklenmesi durumlarında tedaviyi yönlendirir.
İngilizce: Iron oxide contrast agents
Demir oksit parçacıklarından oluşan ve özellikle T2* sinyalini azaltan kontrast maddeler.
İngilizce: T2* mapping for iron overload
Kalp ve karaciğerde demir birikiminin T2* değerinden ölçülmesi. Talasemi gibi hastalıklarda tedavinin izlenmesinde kullanılır.
İngilizce: Demodulation
Larmor frekansındaki sinyalin taban banda indirilmesi. Ardından sinyal sayısallaştırılır.
Dengeli kararlı durum serbest presesyon
bSSFP, TrueFISP, FIESTAİngilizce: Balanced steady-state free precession
Her TR içinde tüm gradyan alanlarının sıfırlandığı, enine manyetizasyonun da kararlı duruma katıldığı hızlı gradyan eko sekansı. Kontrastı T2/T1 oranına bağlıdır ve çok yüksek SNR verir. Kardiyak sine görüntülemenin standart yöntemidir, ama rezonans dışı bölgelerde bant artefaktı üretir.
- çevirme açısı
- bir TR boyunca T1 ve T2 çarpanları
İngilizce: Balanced sampling
Eğitimde nadir sınıfların ya da lezyon içeren yamaların daha sık seçilmesi. Sınıf dengesizliğinin etkisini azaltır.
İngilizce: Dentate nucleus
Beyinciğin en büyük derin çekirdeği. Demir içeriği nedeniyle duyarlılık ağırlıklı görüntülerde koyu görünür.
İngilizce: Deoxyhemoglobin
Oksijenini bırakmış hemoglobin. Paramanyetik olduğu için BOLD sinyalinin ve duyarlılık kontrastının kaynağıdır.
İngilizce: Skin depth
Alternatif akımın bir iletkenin yüzeyinde yoğunlaşıp içeri doğru azaldığı derinlik. Frekans arttıkça küçülür ve RF bobinleri ile kalkanların tasarımını etkiler.
- açısal frekans
- manyetik geçirgenlik
- elektriksel iletkenlik
İngilizce: Deep neural decoding of brain activity
fMRI etkinlik örüntülerinden görülen görüntülerin, duyulan konuşmanın ya da kavramların derin ağlar ve üretken modellerle yeniden oluşturulması.
İngilizce: Deep brain stimulator
Parkinson hastalığı gibi durumlarda beyne yerleştirilen elektrot ve uyarıcı sistemi. Uzun kablolar nedeniyle ısınma riski taşır ve yalnızca üreticinin koşullarıyla taranabilir.
İngilizce: Deep image prior
Rastgele başlatılmış bir ağın yapısının, eğitim verisi olmadan, doğal görüntülere önsel olarak davranması. Tek bir taramadan geriçatım için kullanılabilir, durma noktası seçimi önemlidir.
İngilizce: Deep grey matter nuclei
Talamus, kaudat, putamen ve globus pallidus gibi beyin derinliğindeki gri cevher yapıları. Demir birikimleri nedeniyle SWI ve QSM'de belirgindir.
İngilizce: Deep learning
Çok katmanlı yapay sinir ağlarıyla, özellikleri elle tanımlamadan doğrudan veriden öğrenen makine öğrenmesi yaklaşımı. Günümüzdeki MR uygulamalarının çoğu bu yaklaşıma dayanır.
İngilizce: Deep learning reconstruction
Eksik örneklenmiş ya da gürültülü veriden görüntü elde etmek için eğitilmiş sinir ağlarını kullanan geriçatım. Fizik modelini ağın içine katan yöntemler daha güvenilir sonuç verir. Sonuçlar, ağın üretebileceği sahte yapılara karşı doğrulanmalıdır.
İngilizce: Deep learning parameter estimation
Sayısal MR'de sözlük eşleştirme ya da eğri uydurma yerine sinir ağıyla T1, T2 gibi parametrelerin doğrudan kestirilmesi. Çok daha hızlıdır ve sürekli değerler verir.
İngilizce: Support vector machine
Sınıflar arasındaki payı en büyük yapan karar sınırını bulan sınıflandırıcı. Çekirdek fonksiyonlarıyla doğrusal olmayan sınırlar da öğrenir. Klasik nörogörüntüleme sınıflandırmasında yaygındır.
- sınıf etiketi
İngilizce: Deterministic tractography
Her adımda vokseldeki ana lif yönünü izleyerek tek bir yol üreten traktografi. Hızlıdır ama belirsizliği göstermez ve kesişen bölgelerde yanılabilir.
İngilizce: Transposed convolution
Öznitelik haritalarını büyütmek için kullanılan öğrenilebilir yukarı örnekleme katmanı. Dama tahtası artefaktlarına yol açabildiği için ara değer artı evrişim de kullanılır.
Tıbbi görüntülerin ve tarama bilgilerinin saklanması ve iletilmesi için uluslararası standart. Araştırma analizlerinden önce genellikle NIfTI biçimine dönüştürülür.
İngilizce: External validation
Modelin hiç görmediği başka bir merkezin ya da tarayıcının verisiyle sınanması. Klinik kullanıma geçmeden önce genellenebilirliğin en önemli kanıtıdır.
İngilizce: RF zipper from external interference
Odaya sızan dış RF sinyallerinin faz kodlama yönünde oluşturduğu çizgi. Kapı açık kalması ya da kalkan hasarıyla ortaya çıkar.
İngilizce: Outer volume suppression
İlgi hacminin dışındaki bölgelerin, özellikle kafa derisi yağının, doyurma bantlarıyla baskılanması. Spektroskopide yağ bulaşmasını, görüntülemede katlanmayı ve hareket artefaktını azaltır.
İngilizce: External capsule
Putamen ile klaustrum arasında yer alan ince beyaz cevher tabakası.
İngilizce: Dice coefficient
İki bölütlemenin örtüşmesini 0 ile 1 arasında ölçen ölçüt. 1 tam örtüşme demektir. Otomatik bölütlemenin uzman çizimiyle karşılaştırılmasında kullanılır.
- karşılaştırılan iki bölütleme
- bölgedeki voksel sayısı
İngilizce: Dice loss
Dice katsayısının türevlenebilir biçimini en üst düzeye çıkaran bölütleme kaybı. Arka planın baskın olduğu görüntülerde sınıf dengesizliğine dayanıklıdır ve çoğunlukla çapraz entropiyle birlikte kullanılır.
- tahmin edilen olasılık
- gerçek etiket
İngilizce: Dielectric effect
Yüksek alanda RF dalga boyunun vücut boyutlarına yaklaşmasıyla oluşan duran dalgalar ve B₁ düzgünsüzlüğü. Karın ve beyinde parlak ya da karanlık bölgelere yol açar.
İngilizce: Permittivity
Bir malzemenin elektrik alanına karşı polarlanma yeteneği. Dokuda yüksektir, RF dalga boyunu kısaltır ve yüksek alanda düzgün olmayan B1 dağılımına yol açar.
İngilizce: Dielectric pad
Yüksek geçirgenlikli malzemeden yapılmış, vücudun yanına konarak B₁ alanını yerel olarak güçlendiren ped. 3 T ve 7 T'de karanlık bölgeleri azaltır.
İngilizce: Diffeomorphic registration
Topolojiyi koruyan, düzgün ve tersinir dönüşümlerle yapılan doğrusal olmayan çakıştırma.
İngilizce: Differential privacy
Eğitim sürecine ölçülü gürültü eklenerek, tek bir kişinin verisinin model çıktısını anlamlı biçimde değiştiremeyeceğinin matematiksel olarak güvence altına alınması. Gizlilik ile başarım arasında denge gerektirir.
- tek bir kayıtta farklı iki veri kümesi
- gizlilik bütçesi
İngilizce: Diffusion-weighted imaging
Su moleküllerinin rastgele hareketine duyarlı görüntüleme. Güçlü gradyanlar hareket eden dönülerin sinyalini azaltır. Duyarlılık b değeriyle (s/mm²) ayarlanır ve sonuç görünür difüzyon katsayısı (ADC) haritası olarak da verilir.
- difüzyon ağırlığı
- difüzyon katsayısı
İngilizce: Diffusion anisotropy
Difüzyonun yöne bağlı olması. Aksonlar ve miyelin suyun liflere dik hareketini kısıtladığı için beyaz cevherde yüksektir, beyin omurilik sıvısında neredeyse yoktur.
İngilizce: Diffusion phantom
Bilinen difüzyon katsayılarına sahip malzemeler içeren test nesnesi. ADC ölçümlerinin doğruluğunu ve tarayıcılar arası tutarlılığı kontrol etmekte kullanılır.
İngilizce: Diffusion gradient
Difüzyonu sinyale yansıtmak için uygulanan güçlü gradyan çifti. Genliği, süresi ve aralığı b-değerini belirler.
İngilizce: Diffusion trace image
Üç dik yöndeki difüzyon ağırlıklı görüntülerin geometrik ortalaması. Yönden bağımsız difüzyon ağırlıklı görüntü olarak klinikte kullanılır.
İngilizce: Diffusion coefficient
Moleküllerin ne hızla yayıldığını gösteren katsayı. Birimi mm²/s'dir ve dokuda engeller nedeniyle görünür bir değer olarak ölçülür.
- ortamın viskozitesi
- molekülün hidrodinamik yarıçapı
İngilizce: Diffusion encoding directions
Difüzyon gradyanlarının uygulandığı yönler. Tensör kestirimi için en az altı, lif modelleri için genellikle 30'dan fazla yön kullanılır.
İngilizce: Diffusion bridge
Saf gürültüden değil, kaynak görüntüden başlayıp hedef görüntüye giden stokastik süreç. Görüntü çevirisi ve geriçatımda kaynak ile hedef arasındaki ilişkiyi doğrudan modeller.
İngilizce: Diffusion kurtosis imaging
Su difüzyonunun Gauss dağılımından sapmasını ölçen, tensör modelinin genişletilmiş hali. Doku mikro yapısındaki karmaşıklığa duyarlıdır ve en az iki sıfırdan farklı b değeri gerektirir.
- basıklık (kurtosis)
İngilizce: Diffusion model
Görüntüye adım adım gürültü ekleme sürecini tersine çevirmeyi öğrenen üretken model. Saf gürültüden başlayıp gürültüyü yavaş yavaş gidererek görüntü üretir. Yüksek kalite verir, ama çok adım gerektirdiği için yavaş olabilir. MR'deki difüzyon görüntülemeyle karıştırılmamalıdır.
İngilizce: Diffusion preprocessing pipeline
Tipik sıra: gürültü giderme, Gibbs giderme, duyarlılık bozulması ve girdap akımı düzeltmesi, hareket düzeltmesi, yoğunluk düzgünsüzlüğü düzeltmesi ve b vektörlerinin döndürülmesi. MRtrix, FSL ve QSIPrep yaygın araçlardır.
İngilizce: Diffusion damping
Gradyanlar altında difüzyon yapan dönülerin faz dağılımı nedeniyle eko genliğinde oluşan ek azalma. Difüzyon ağırlıklı görüntülemenin temelidir.
İngilizce: Diffusion spectrum imaging
q-uzayının üç boyutlu ızgarada yoğun örneklenip Fourier dönüşümüyle her vokselde tam yer değiştirme dağılımının elde edildiği yöntem. Kesişen lifleri ayırır ama uzun sürer.
- yer değiştirme olasılık dağılımı
İngilizce: Diffusion tensor imaging
Difüzyonun yön bağımlılığını birçok gradyan yönünde ölçerek her voksel için bir tensör kestiren yöntem. Fraksiyonel anizotropi (FA) haritaları ve beyaz cevher traktografisi bu veriden elde edilir.
- 3×3 difüzyon tensörü
- gradyan yönü
İngilizce: Diffusion tensor
Her voksel için difüzyonun üç boyutta nasıl değiştiğini tanımlayan 3 × 3 simetrik matris. Özvektörleri ana yönleri, özdeğerleri bu yönlerdeki difüzyon hızlarını verir.
- difüzyon gradyanının yön birim vektörü
- 3×3 difüzyon tensörü
İngilizce: Diffusion denoising
Çok sayıda difüzyon görüntüsünün ortak yapısından yararlanarak gürültüyü azaltma. Marchenko-Pastur temel bileşen analizi (MP-PCA) yaygın bir yöntemdir ve genellikle ön işlemenin ilk adımıdır.
İngilizce: Diffusion directions (b-vectors)
Difüzyon gradyanlarının uygulandığı doğrultular. Her difüzyon ağırlıklı görüntü bir yöne karşılık gelir. Tensör için en az 6 yön gerekir, kesişen lifleri çözmek için çok daha fazlası kullanılır. Görüntü çakıştırıldığında yönler de döndürülmelidir.
İngilizce: Number of diffusion directions
Difüzyon gradyanının uygulandığı farklı yönlerin sayısı. Tensör için en az 6 yön yeterlidir, lif kesişmelerini çözmek için genellikle 30 ile 60 ya da daha fazla yön kullanılır.
İngilizce: Diffusion time
İki difüzyon gradyanı arasındaki süre. Su moleküllerinin dokuyu ne kadar uzun süre yokladığını belirler, kısıtlı difüzyonun ölçülmesinde önemlidir.
İngilizce: Phase errors in diffusion
Güçlü difüzyon gradyanları sırasında oluşan küçük hareketlerin her atışta farklı faz yaratması. Çok atışlı difüzyonda navigatörlerle düzeltilmezse ciddi artefakt oluşur.
İngilizce: Eddy current distortion in diffusion
Her difüzyon yönünde farklı biçimde ortaya çıkan kesme, ölçek ve kayma bozulmaları. Düzeltilmezse FA haritalarının kenarlarında parlak şeritler oluşur.
İngilizce: Diffusion posterior sampling
Önceden eğitilmiş bir difüzyon modelinin ters adımlarına, ölçüm hatasının gradyanıyla bir yönlendirme eklenmesi. Ters problemi yeniden eğitim gerektirmeden çözer.
- o anki gürültülü örnekten kestirilen temiz görüntü
- veri tutarlılığı adım ağırlığı
İngilizce: Digital receiver
Sinyalin erken bir aşamada sayısallaştırılıp demodülasyon ve süzgeçlemenin sayısal olarak yapıldığı alıcı. Gürültü ve kararlılık açısından avantaj sağlar.
İngilizce: Rectangular field of view
Faz kodlama yönünde görüş alanının daraltılması. Faz adımları azaldığı için tarama süresi kısalır, nesne daha dar yönde yerleştirilmelidir.
Diken gürültüsü
herringboneİngilizce: Spike noise
k-uzayında tek bir bozuk noktanın görüntü boyunca balık kılçığı benzeri çizgiler yaratması. Genellikle donanımdaki elektrik boşalmalarından kaynaklanır.
İngilizce: Attention mechanism
Bir ağın, her çıktı için girdinin hangi bölümlerinin daha önemli olduğunu öğrenip onlara ağırlık vermesi. Hesap yükü girdi uzunluğunun karesiyle arttığı için yüksek çözünürlüklü görüntülerde pahalı olabilir.
İngilizce: Imaging the language network
Konuşma ve okuma sırasında etkin olan sol yarıküre ağırlıklı bölgelerin fMRI ile haritalanması. Doğal dil uyaranları ve dil modelleriyle kodlama analizleri yaygınlaşmıştır.
İngilizce: Slice timing correction
Bir hacimdeki kesitlerin farklı anlarda alınmasından doğan zaman farklarının, sinyali ortak bir zaman noktasına kaydırarak giderilmesi. Kısa TR ve eşzamanlı çok kesitli görüntülemede etkisi azalır.
İngilizce: Dynamic connectivity
Bağlantısallığın tarama süresince nasıl değiştiğinin, örneğin kayan pencerelerle, incelenmesi. Gürültü ve hareket kaynaklı sahte değişimlere dikkat gerekir.
İngilizce: Dynamic susceptibility contrast MRI
Gadolinyum bolusunun ilk geçişi sırasında T2* ağırlıklı EPI ile sinyal düşüşünün izlenmesi. Beyin kan hacmi ve kan akımı haritaları üretir, tümör ve inmede kullanılır.
- bolus öncesi taban sinyal
İngilizce: Dynamic imaging
Aynı bölgenin zaman içinde art arda görüntülenmesi, örneğin kalp hareketi, kontrast geçişi ya da fMRI. Uzamsal ve zamansal çözünürlük arasında denge gerekir.
İngilizce: Dynamic contrast-enhanced MRI
Kontrast maddenin dokuya geçişinin T1 ağırlıklı hızlı görüntülerle izlenmesi. Farmakokinetik modellerle damar geçirgenliğini (Ktrans) ölçer. Meme, prostat ve tümör görüntülemede kullanılır.
- doku ve plazma kontrast derişimi
- geri akış hız sabiti
İngilizce: Dynamic MPI
Saniyede onlarca hacme varan hızlarla gerçek zamanlı görüntüleme. Kalp atımı, kan akımı ve katater yönlendirmesi gibi hızlı süreçlerin izlenmesini sağlar.
İngilizce: Dynamic causal modelling
Bölgeler arası nöronal etkileşimleri ve bunların hemodinamik yanıta dönüşümünü modelleyen Bayesçi çerçeve. Farklı bağlantı hipotezleri model karşılaştırmasıyla sınanır.
İngilizce: Dynamic nuclear polarization
Elektron polarizasyonunu mikrodalga ile çekirdeklere aktararak nükleer polarizasyonu çok büyük oranda artıran yöntem. Hiperpolarize ¹³C görüntülemede kullanılır.
İngilizce: Dynamic shimming
Şim değerlerinin her kesit için ayrı ayrı ve tarama sırasında güncellenmesi. Kesit bazında daha iyi alan düzgünlüğü sağlar.
İngilizce: Resting-state networks
Dinlenim fMRI'ında sinyalleri birlikte dalgalanan bölge grupları: görsel, duyu-motor, dikkat, yürütücü kontrol ve varsayılan mod ağları gibi.
Dinlenim durumu fMRI
rs-fMRIİngilizce: Resting-state fMRI
Katılımcı bir görev yapmadan dururken alınan fMRI. Bölgeler arasındaki yavaş sinyal dalgalanmalarının eşzamanlılığı fonksiyonel bağlantısallık olarak incelenir.
İngilizce: Dipole antenna
Ultra yüksek alanda gönderim ve alım için kullanılan çubuk biçimli RF elemanı. Halka bobinlere göre derin bölgelerde daha iyi alan dağılımı sağlar.
İngilizce: Dipole-dipole interaction
Komşu dönülerin manyetik alanlarının birbirini etkilemesi. Moleküler hareketle değişen bu etkileşim T1 ve T2 gevşemesinin ana mekanizmasıdır.
İngilizce: Resistive magnet
Alanı normal iletken sargılardan geçen sürekli akımla üreten mıknatıs. Düşük alanla sınırlıdır ve çalışırken sürekli güç harcar.
İngilizce: Dixon method
Su ve yağın faz farkından yararlanarak birkaç eko zamanında alınan görüntülerden ayrı su ve yağ görüntüleri hesaplayan yöntem. Alan düzensizliklerine karşı dayanıklı yağ baskılama sağlar ve yağ oranını sayısal olarak verir.
- aynı fazlı ve zıt fazlı görüntüler
- su ve yağ görüntüleri
İngilizce: Diaphragm navigator
Karaciğer ile akciğer arasındaki sınırın konumunu ölçen kısa bir kalem ışını uyarması. Veri yalnızca diyafram belirli bir aralıkta iken kabul edilir.
İngilizce: Diamagnetic
Dış alana karşı çok zayıf ters yönde mıknatıslanan maddeler. Su, dokuların çoğu ve kalsiyum diyamanyetiktir.
İngilizce: Diastolic window
Kalbin en az hareket ettiği diyastol ortasındaki kısa dönem. Koroner ve yüksek çözünürlüklü kalp görüntüleri bu pencerede toplanır.
İngilizce: Natural abundance
Bir izotopun doğada bulunan miktarının o elementin toplam miktarına oranı. ¹H için neredeyse yüzde 100, ¹³C için yaklaşık yüzde 1,1'dir ve bu fark X çekirdeği MR'sini zorlaştırır.
İngilizce: Naturalistic paradigms
Film izleme, öykü dinleme ya da sanal ortamda gezinme gibi gerçek yaşama yakın uyaranlarla yapılan fMRI deneyleri. Kodlama modelleri ve kişiler arası korelasyon analizleriyle incelenir.
İngilizce: Direct feedthrough
Sürücü alanının alıcı bobinde parçacık sinyalinden çok daha güçlü bir girişim oluşturması. Bant durduran süzgeçler, gradyometrik bobinler ve etkin iptal yöntemleriyle bastırılır.
İngilizce: Linear-phase pulse
Simetrik biçimli ve kesit boyunca doğrusal faz bırakan RF darbesi. Bu faz bir geri sarma gradyanıyla kolayca giderilir.
İngilizce: Nonlinear registration
Görüntüleri yerel deformasyonlarla hizalayan çakıştırma. Bireyler arası şekil farklılıklarını giderir.
İngilizce: Nonlinear spatial encoding
Bilinçli olarak doğrusal olmayan gradyan alanlarıyla konum kodlama. Daha hızlı alan değişimi, düşük periferik sinir uyarımı ya da bölgesel olarak artırılmış çözünürlük sağlayabilir. Geriçatım için genel görüntüleme operatörü yaklaşımı gerekir.
İngilizce: Linear and circular polarization
RF alanının tek bir eksende salınması ya da sabit genlikle dönmesi. Dairesel polarize alan dönülerle uyumlu döndüğü için aynı çevirme açısını daha az güçle verir.
Doku bölütleme
GM, WM, CSFİngilizce: Tissue segmentation
Beynin gri cevher, beyaz cevher ve beyin omurilik sıvısı olarak sınıflandırılması. Hacim ölçümleri ve yüzey analizlerinin temelidir.
İngilizce: Tissue probability map
Her vokselde belirli bir dokunun bulunma olasılığını gösteren harita. Bölütlemede önsel olarak kullanılır.
İngilizce: RF wavelength in tissue
Yüksek alanlarda Larmor frekansı arttıkça dokudaki RF dalga boyunun vücut boyutlarına yaklaşması. 7 T'de B1 alanının düzgünsüzleşmesinin ve dielektrik etkilerin temel nedenidir.
- ışık hızı
- Larmor frekansı
- dokunun bağıl dielektrik geçirgenliği
İngilizce: Hardware failure
Bir alıcı kanalının bozulması ya da bağlantı sorunu nedeniyle görüntüde yerel sinyal kaybı ya da gürültü artışı. Kalite güvencesiyle erken fark edilmelidir.
İngilizce: Saturation
Bir bölgenin ya da dokunun manyetizasyonunu bir RF darbesi ve ardından bozucu gradyanla sıfırlama. Ardından gelen uyarmada o kaynaktan sinyal gelmez.
İngilizce: Saturation band
Görüntü alanının bir bölümüne yerleştirilen ve oradaki sinyali bastıran seçici doyurma darbesi. Akan kanı ya da hareketli dokuyu bastırmak için kullanılır.
İngilizce: Saturation recovery
Doyurma darbesinden belirli bir süre sonra sinyalin ölçüldüğü hazırlık. Ölçülen sinyal T1 geri kazanımına bağlıdır ve T1 haritalamada kullanılır.
- doyurmadan sonra geçen süre
İngilizce: Epoch
Eğitim verisinin tamamının modelden bir kez geçirilmesi. Eğitim genellikle onlarca ya da yüzlerce dönem sürer.
İngilizce: Rotating frame
Larmor frekansında dönen bir koordinat sistemi. Bu çerçevede presesyon durur gibi görünür ve RF darbesinin etkisi basit bir eksen etrafında dönme olarak incelenir.
- çerçevenin dönme hızı (açısal hız vektörü)
- dönen çerçevede görülen alan
Döngü tutarlı GAN
CycleGANİngilizce: Cycle-consistent GAN
Eşleşmemiş verilerle iki alan arasında çeviri öğrenen, bir görüntünün öbür alana çevrilip geri getirildiğinde aslına dönmesini zorlayan GAN türü.
İngilizce: Cycle consistency
Bir girdinin bir alana dönüştürülüp geri dönüştürüldüğünde aslına yakın kalmasını isteyen kısıt ya da kayıp. Eşleşmemiş veriyle görüntü çevirisinde ve kayıt yöntemlerinde kullanılır, ama içeriğin korunacağını tek başına garanti etmez.
- iki yöndeki dönüştürücüler
İngilizce: Torque
Ferromanyetik bir nesneyi alan çizgileriyle hizalamaya zorlayan dönme etkisi. Deliğin merkezinde, çekim kuvvetinin az olduğu yerde bile en yüksektir.
- cismin manyetik momenti
İngilizce: Spin
Çekirdeğin kuantum mekaniksel açısal momentumu. Hidrojen çekirdeği (proton) dönüsü sayesinde küçük bir mıknatıs gibi davranır ve dış manyetik alanla etkileşir. Spin eko gibi yerleşik terim adlarında spin olarak kullanılmaya devam eder.
İngilizce: Spin state
Bir çekirdeğin manyetik alana göre yönelimini gösteren kuantum durumu. Dönü 1/2 çekirdeklerde alana paralel ve karşıt olmak üzere iki durum vardır.
İngilizce: Spin packet
Bir vokselin içinde aynı yerel alanı gören dönülerin oluşturduğu küçük grup. Klasik anlatımda manyetizasyon bu paketlerin toplamı olarak ele alınır.
İngilizce: Spin density
Birim hacimdeki MR görünür dönü sayısı. Klinik MR'de pratikte proton yoğunluğuyla aynı anlamda kullanılır.
İngilizce: Spin-spin relaxation
T2 gevşemesi olarak da bilinir. Dönüler arasındaki etkileşimler nedeniyle enine manyetizasyonun geri döndürülemez biçimde kaybolmasıdır.
İngilizce: Spin-lattice relaxation
T1 gevşemesi olarak da bilinir. Boyuna manyetizasyonun, dönülerin enerjiyi çevredeki moleküler örgüye aktarmasıyla dengeye dönmesidir.
İngilizce: Transformer
Girdinin parçaları arasındaki ilişkileri dikkat mekanizmasıyla modelleyen ağ yapısı. Uzak bölgeler arasındaki bağlamı yakalayabilir. Görüntüler için küçük yamalara bölünerek kullanılır (görme dönüştürücüsü, ViT).
İngilizce: Quadrature detection
Sinyalin birbirine 90° faz farklı iki kanalda demodüle edilmesi. Böylece pozitif ve negatif frekanslar ayırt edilir ve karmaşık değerli veri elde edilir.
İngilizce: Deuterium metabolic imaging
Döteryumla işaretlenmiş glikozun verilmesinden sonra glikoz, laktat ve glutamat gibi ürünlerin ²H spektroskopik görüntülemeyle izlenmesi. Tümör metabolizmasını radyasyon olmadan gösterir.
İngilizce: Tattoos and permanent make-up
Bazı mürekkeplerde bulunan demir oksit pigmentler. RF ile ısınarak yanma hissine ve nadiren yanığa yol açabilirler.
İngilizce: Dural venous sinuses
Beyinden venöz kanı toplayan dura katmanları arasındaki kanallar. MR venografi ile görüntülenir.
İngilizce: Quiescent-interval single-shot MRA
EKG tetiklemeli, arka plan baskılamalı ve tek atımlı dengeli SSFP okumalı kontrastsız periferik anjiyografi yöntemi.
Durum uzayı modeli
SSM, Mambaİngilizce: State-space model
Uzun dizileri, girdinin uzunluğuyla doğrusal artan hesapla işleyen ağ türü. Mamba gibi seçici durum uzayı modelleri, dönüştürücülere benzer uzun menzilli bağlamı daha az hesapla sağlar ve tıbbi görüntü sentezinde ve geriçatımında kullanılmaya başlamıştır.
- gizli durum
Duyarlılık
Recall, TPRİngilizce: Sensitivity
Gerçekten pozitif olan vakaların ne kadarının doğru yakalandığı. Makine öğrenmesinde geri çağırma (recall) olarak da bilinir. MR'deki manyetik duyarlılık kavramıyla karıştırılmamalıdır.
- doğru pozitif ve yanlış negatif sayısı
İngilizce: Susceptibility-weighted imaging
Gradyan eko görüntüsünün büyüklük ve faz bilgisini birleştirerek manyetik duyarlılık farklarını öne çıkaran yöntem. Toplardamarları, mikro kanamaları ve demir birikimini göstermede çok duyarlıdır.
- yüksek geçiren süzgeçten geçirilmiş fazdan elde edilen maske
- maskenin uygulanma sayısı (genellikle 4)
İngilizce: Susceptibility artifact
Manyetik duyarlılığı farklı maddelerin sınırında, örneğin hava-doku arayüzünde ya da metalin çevresinde, alanın bozulmasıyla oluşan sinyal kaybı ve şekil bozulması. Gradyan eko ve EPI sekanslarında belirgindir.
- komşu dokular arasındaki duyarlılık farkı
İngilizce: Susceptibility distortion correction
EPI'de alan düzensizliklerinin faz kodlama yönünde yarattığı germe ve sıkışmanın giderilmesi. Ters faz kodlamalı b = 0 görüntü çiftinden ya da bir alan haritasından kestirilen alanla yapılır.
İngilizce: Somatosensory cortex
Merkezi sulkusun arkasındaki birincil dokunma ve beden duyusu alanı. Motor kortekse benzer bir beden haritası taşır.
İngilizce: AI for low-field MRI
Düşük alan görüntülerinin gürültü giderme, çözünürlük artırma ya da yüksek alan görünümüne dönüştürme yöntemleriyle iyileştirilmesi. Gerçek bilgi ile üretilmiş ayrıntının ayrılması dikkat gerektirir.
İngilizce: Low-field MRI
1 T'nin altındaki, çoğunlukla 0,05–0,55 T alan şiddetindeki tarayıcılar. Daha ucuz, taşınabilir ve implantlara daha güvenli olabilirler. Düşük SNR derin öğrenme tabanlı geriçatımla telafi edilmeye çalışılır.
Düşük frekanslı dalgalanma genliği
ALFF, fALFFİngilizce: Amplitude of low-frequency fluctuations
Dinlenim sinyalinin 0,01–0,1 Hz bandındaki gücü. Bölgesel kendiliğinden etkinliğin göstergesi olarak kullanılır.
- zaman serisinin Fourier dönüşümü
İngilizce: Low-noise amplifier
Bobin sinyalini çok az gürültü ekleyerek yükselten ilk kademe. Alıcı zincirinin gürültü performansını büyük ölçüde belirler.
İngilizce: Low-contrast detectability
Arka plandan az farklı küçük nesnelerin görüntüde seçilebilme yeteneği. ACR fantomunda farklı kontrastlardaki disklerle ölçülür.
İngilizce: Low-rank plus sparse
Dinamik görüntü dizisinin yavaş değişen arka plan (düşük sıralı) ve hızlı değişen bileşen (seyrek) toplamı olarak modellendiği geriçatım. Perfüzyon ve kardiyak görüntülemede kullanılır.
- yavaş değişen arka plan
- seyrek dinamik bileşen
İngilizce: Low-rank reconstruction
Verinin, örneğin dinamik görüntü dizisinin ya da k-uzayından kurulan Hankel matrisinin, az sayıda bileşenle temsil edilebilmesinden yararlanan geriçatım. Çekirdek normu küçültülerek uygulanır.
- nükleer norm (tekil değerlerin toplamı)
İngilizce: Low-rank adaptation
Büyük bir modelin ağırlıklarını dondurup her katmana düşük sıralı küçük matrisler ekleyerek ince ayar yapma. Eğitilecek parametre sayısını yüzlerce kat azaltır.
- dondurulmuş önceden eğitilmiş ağırlıklar
İngilizce: Edited spectroscopy
J-bağlaşımından yararlanan seçici darbelerle örtüşen tepelerin ayrıştırılması. MEGA-PRESS, HERMES ve HERCULES bu yaklaşımın örnekleridir.
İngilizce: Regularisation
Ters problemde, ölçümle uyumlu sonsuz çözüm arasından makul olanı seçmek için eklenen önsel koşul. Toplam değişim ve dalgacık seyrekliği klasik örneklerdir. Derin öğrenmede bu koşul veriden öğrenilir.
İngilizce: Regularization parameter
Düzenlileştirilmiş geriçatımda veri tutarlılığı ile önsel arasındaki dengeyi ayarlayan katsayı. Büyük değer daha düzgün ama daha az ayrıntılı görüntü verir.
İngilizce: Non-uniform fast Fourier transform
Düzgün olmayan noktalarda örneklenmiş k-uzayı ile görüntü arasında hızlı dönüşüm. Veri bir çekirdekle aşırı örneklenmiş Kartezyen ızgaraya yayılır, FFT uygulanır ve çekirdeğin etkisi görüntüde geri alınır. Radyal ve spiral verinin yinelemeli geriçatımında kullanılır.
- düzgün olmayan k-uzayı konumu
- ızgara üzerindeki görüntü
İngilizce: Smoothness estimation
İstatistik haritanın uzamsal düzgünlüğünün artıklardan kestirilmesi. Rastgele alan kuramı ve küme eşikleri bu değere dayanır.
İngilizce: In-plane resolution
Kesit düzlemindeki piksel boyutu. İki boyutlu görüntülemede genellikle kesit kalınlığından daha incedir.
DVARS
DVARSArdışık hacimler arasındaki sinyal değişiminin tüm beyin üzerinden karesel ortalaması. Ani sinyal sıçramalarını saptamakta kullanılır.
- i. hacim
- beyin vokselleri üzerinde ortalama
E
İngilizce: Oblique slice
Ana eksenlere göre açılı yerleştirilmiş kesit. Hipokampus ya da kalp boşlukları gibi yapıların kendi eksenleri boyunca görüntülenmesi için kullanılır.
İngilizce: Detrending
Tarayıcı kaymasından kaynaklanan yavaş doğrusal ya da polinom eğilimlerin zaman serisinden çıkarılması.
Eğim hızı
T/m/sİngilizce: Slew rate
Gradyanın en yüksek değişim hızı. Yüksek eğim hızı kısa eko aralığı ve hızlı okuma sağlar ama periferik sinir uyarımı ile sınırlıdır.
- en yüksek gradyan genliği
- yükselme süresi
İngilizce: Training, validation and test sets
Verinin, modeli öğretmek, ayarlarını seçmek ve son başarımını ölçmek için üç ayrı parçaya bölünmesi. Aynı kişinin verisi birden fazla kümede bulunursa başarım olduğundan iyi görünür.
İngilizce: Trained MR user
MR güvenlik eğitimini tamamlamış ve kullanıcı sözleşmesini imzalamış kişi. Yalnızca bu kişiler ve onların eşlik ettiği taranmış ziyaretçiler mıknatıs odasına girebilir.
İngilizce: Area under the curve
ROC eğrisinin altındaki alan. 0,5 rastgele tahmini, 1 kusursuz ayrımı gösterir. Sınıflar çok dengesizse kesinlik-duyarlılık eğrisi daha bilgilendirici olabilir.
- doğru ve yanlış pozitif oranları
İngilizce: Einstein relation
Ortalama kare yer değiştirmenin difüzyon katsayısı ve süreyle doğru orantılı olduğunu söyleyen bağıntı.
- ortalama kare yer değiştirme
- boyut sayısı
İngilizce: Ejection fraction
Her atımda ventrikülden atılan kanın diyastol sonu hacmine oranı. Sine görüntülerde ventrikül sınırlarının çizilmesiyle hesaplanır ve otomatik bölütlemeyle hızlanmıştır.
İngilizce: Insert gradient
Ana gradyan bobininin içine yerleştirilen küçük ve güçlü ek gradyan bobini. Kafa ya da küçük hayvan görüntülemede yüksek gradyan şiddeti sağlar.
İngilizce: Supplementary motor area
Frontal lobun iç yüzünde yer alan ve hareketlerin planlanması ile başlatılmasında rol oynayan bölge.
İngilizce: Intra-articular contrast
Kontrast maddenin doğrudan eklem içine verilmesi. Kıkırdak ve bağ yırtıklarını görünür kılar.
İngilizce: Echo
Sönen sinyalin, faz uyumu yeniden sağlanarak belirli bir anda tekrar toplanması. Yeniden odaklama 180° RF darbesiyle (spin eko) ya da gradyan yönünün çevrilmesiyle (gradyan eko) yapılır.
Eko aralığı
ESPİngilizce: Echo spacing
Bir eko dizisindeki ardışık iki eko arasındaki süre. EPI'de kısa eko aralığı bozulmayı ve bulanıklığı azaltır.
İngilizce: Echo train blurring
Uzun eko dizilerinde T2 sönümü nedeniyle k-uzayının farklı satırlarının farklı genlikte olmasından kaynaklanan bulanıklık.
İngilizce: Echo train length
Bir uyarmadan sonra toplanan eko sayısı. Hızlı spin eko ve EPI'de hızlanma sağlar, ama uzun dizilerde T2 sönümü bulanıklığa yol açar.
İngilizce: Echo amplitude
Eko anında ölçülen sinyalin büyüklüğü. Dönü yoğunluğuna, gevşeme sürelerine ve sekans parametrelerine bağlıdır.
İngilizce: Echo shifting
Ekonun sonraki TR aralığında okunarak TE'nin TR'den uzun tutulabildiği teknik. Kısa TR ile güçlü T2* ağırlıklı görüntü elde edilir.
İngilizce: Echo time
Uyarma ile ekonun ortası arasındaki süre. Uzun TE, T2 (ya da T2*) farklarını öne çıkarır.
İngilizce: Echo planar imaging
k-uzayının tamamını ya da büyük kısmını tek bir uyarmadan sonra hızla dolduran sekans. Bir kesiti saniyenin altında görüntüler. fMRI ve difüzyon görüntülemenin temelidir, ama bozulmaya duyarlıdır.
- faz kodlama satırı sayısı
- eko aralığı
İngilizce: Echo planar spectroscopic imaging
Okuma sırasında salınan gradyanlarla bir uzamsal boyut ve spektral boyutun birlikte örneklendiği hızlı MRSI yöntemi.
İngilizce: Axial diffusivity
Tensörün en büyük özdeğeri, yani ana lif yönündeki difüzyon. Akson hasarıyla ilişkilendirilir, ama yorumu kesişen liflerde güvenilir değildir.
- en büyük özdeğer
İngilizce: Missing modality imputation
Bir tarama protokolünde alınmamış ya da bozulmuş bir kontrastın, eldeki kontrastlardan sentezlenmesi. Sonraki analizlerin eksik veriyle de çalışabilmesini sağlar.
İngilizce: Underfitting
Modelin eğitim verisindeki örüntüleri bile yakalayamaması. Model çok basit olduğunda ya da eğitim yetersiz kaldığında görülür.
İngilizce: Undersampling
Taramayı hızlandırmak için k-uzayının yalnızca bir kısmının ölçülmesi. Hızlanma faktörü R ile gösterilir. Hangi noktaların ölçüleceğini belirleyen örnekleme maskesi geriçatım kalitesini doğrudan etkiler ve öğrenilerek de tasarlanabilir.
İngilizce: Training generative models from undersampled data
Tam örneklenmiş görüntü olmadan, yalnızca eksik örneklenmiş ölçümlerden difüzyon modeli eğitilmesi. Tam verinin toplanamadığı uygulamalar için önemlidir.
İngilizce: Electrical conductivity
Bir dokunun elektrik akımını iletme yeteneği. RF enerjisinin ısıya dönüşmesini, yani SAR'ı ve hasta kaynaklı gürültüyü belirler.
İngilizce: Electrical properties tomography
Dokunun iletkenlik ve geçirgenliğinin B1 haritalarından hesaplanması. Kişiye özgü SAR kestirimi ve tümör karakterizasyonu için araştırılmaktadır.
İngilizce: Electromagnetic simulation
RF bobinlerinin vücut modellerinde ürettiği alanların ve SAR'ın sayısal olarak hesaplanması, çoğunlukla sonlu farklar zaman alanı (FDTD) yöntemiyle. Bobin tasarımı ve güvenlik değerlendirmesi için gereklidir.
İngilizce: Electromagnetic interference cancellation
Çevredeki ek algılayıcı bobinlerle ölçülen gürültünün görüntüleme sinyalinden kestirilip çıkarılması. Derin öğrenme yöntemleri de kullanılır ve RF kalkanı olmadan tarama yapılmasını sağlar.
İngilizce: Electromagnetic induction
Değişen manyetik akının bir iletkende gerilim oluşturması. MR sinyali, dönen manyetizasyonun alıcı bobinde indüklediği gerilimdir.
İngilizce: Impedance matching
Bobin empedansının kablo ve yükseltecin empedansına, genellikle 50 ohm'a getirilmesi. Güç aktarımını en yüksek yapar.
- yansıma katsayısı
- bobinin empedansı
İngilizce: Maximum likelihood estimation
Gözlenen verinin olasılığını en yüksek yapan parametrelerin seçilmesi. Gauss gürültüsünde en küçük kareler çözümüne eşittir.
İngilizce: Maximum a posteriori estimation
Olabilirliği bir önsel dağılımla birleştirip sonsal olasılığı en yüksek yapan çözümü bulma. Düzenlileştirilmiş geriçatım, bu kestirimin özel bir halidir.
- önsel dağılım
İngilizce: Minimum TE and TR
Darbe süreleri, gradyan atımları ve okuma süresi tarafından belirlenen ve sekansın inebileceği en kısa zamanlar. Bant genişliği, çözünürlük ve gradyan başarımı bu sınırları değiştirir.
İngilizce: Minimum-phase pulse
Enerjisini darbenin sonuna yığan asimetrik RF darbesi. Daha kısa TE sağlar ama faz yeniden odaklanamaz, bu yüzden yeniden odaklama darbesi olarak kullanılmaz.
İngilizce: Least squares
Ölçülen veri ile modelin öngördüğü veri arasındaki farkın kareleri toplamını en aza indiren çözüm. Düzenlileştirmesiz geriçatım problemlerinin temel biçimidir.
- kodlama operatörü
- ölçülen veri
İngilizce: Optimal echo combination
Farklı TE'lerdeki görüntülerin her vokselin T2*'ına göre ağırlıklandırılarak birleştirilmesi. BOLD duyarlılığını ve sinyal kaybı bölgelerini iyileştirir.
- n. ekonun ağırlığı
İngilizce: Maximum gradient amplitude
Gradyan sisteminin üretebildiği en büyük alan değişimi. Yüksek değerler daha ince kesitlere, daha kısa TE'ye ve daha yüksek b-değerlerine olanak tanır, konnektom tarayıcılarında 300 mT/m'ye ulaşır.
İngilizce: Maximum intensity projection
Üç boyutlu verinin her ışın boyunca en parlak değeri gösterilerek iki boyuta indirilmesi. Damarların gösteriminde yaygındır.
İngilizce: Energy levels
Manyetik alandaki bir çekirdeğin alabileceği ayrık enerji değerleri. Hidrojen için iki düzey vardır ve aralarındaki fark Larmor frekansına karşılık gelir.
İngilizce: Hindered diffusion
Hücre dışı alandaki engellerin su hareketini yavaşlattığı ama sınırlamadığı durum. Gauss dağılımıyla yaklaşık olarak modellenebilir.
İngilizce: Transverse relaxation
Enine manyetizasyonun uyarmadan sonra sönmesi. T2 ya da dönü-dönü gevşemesiyle aynı süreçtir ve alan düzgünsüzlükleri eklenince T2* olarak gözlenir.
İngilizce: Transverse magnetization
Net manyetizasyonun B₀'a dik düzlemdeki bileşeni. Alıcı bobinde ölçülen sinyali bu bileşen üretir ve T2 ya da T2* ile söner.
- enine manyetizasyonun büyüklüğü
- enine gevşeme süresi
İngilizce: Transverse coherence
Bir RF darbesinden sonra enine manyetizasyonda korunan faz düzeni. Kararlı durum sekanslarında bu uyumun korunması ya da bozulması kontrastı belirler.
İngilizce: Entorhinal cortex
Medial temporal lobda hipokampusa ana girdiyi sağlayan korteks. Alzheimer hastalığında erken etkilenir.
İngilizce: EPI distortion
EPI'de faz kodlama doğrultusundaki düşük bant genişliği nedeniyle alan düzensizliklerinin görüntüyü germesi ya da sıkıştırması. Ters faz kodlamalı ek bir ölçümle düzeltilebilir.
- faz kodlama yönündeki kayma (piksel)
İngilizce: Pineal gland
Melatonin salgılayan küçük bez. Yaşla birlikte sık kalsifiye olur.
İngilizce: MRI in epilepsy
Nöbet odağı olabilecek yapısal lezyonların, örneğin hipokampal skleroz ve kortikal displazinin, ince kesitli ve yüksek çözünürlüklü protokollerle aranması. Cerrahi öncesi fMRI ile dil ve motor alanlar haritalanır.
İngilizce: Early stopping
Doğrulama başarımı iyileşmeyi bıraktığında eğitimin durdurulması. Aşırı öğrenmeye karşı basit ve etkili bir yöntemdir.
İngilizce: Ernst angle
Belirli bir TR ve T1 için bozulmuş gradyan eko sinyalini en büyük yapan çevirme açısı. cos α = exp(−TR/T1) ile verilir.
- en yüksek sinyali veren çevirme açısı
- tekrarlama zamanı
- boyuna gevşeme süresi
İngilizce: Flexible coils
Vücut şekline uyacak biçimde bükülebilen alıcı bobinler. Bobini dokuya yaklaştırarak SNR'ı artırır ve hasta konforunu iyileştirir.
ESPIRiT
ESPIRiTKalibrasyon verisinden çekirdek matrisinin özvektörleri yoluyla bobin hassasiyet haritalarını kestiren yöntem. SENSE ve GRAPPA arasında köprü kurar ve görüş alanı dar olduğunda da çalışır.
İngilizce: Co-activation patterns
Yüksek BOLD değerine sahip zaman noktalarının kümelenmesiyle bulunan tekrarlayan uzamsal etkinlik örüntüleri.
İngilizce: Coregistration
Aynı kişinin farklı kontrastlardaki görüntülerinin birbiriyle hizalanması. Genellikle fonksiyonel görüntü yapısal görüntüye çakıştırılır.
İngilizce: Collinearity
Tasarım matrisindeki regresörlerin birbirleriyle yüksek korelasyonlu olması. Parametre kestirimlerini kararsızlaştırır.
İngilizce: Threshold-free cluster enhancement
Her vokselin değerini, çevresindeki kümelerin hem yüksekliğine hem genişliğine göre güçlendiren yöntem. Keyfi bir başlangıç eşiği seçme gereksinimini ortadan kaldırır ve permütasyon testiyle kullanılır.
İngilizce: Conjugate phase reconstruction
Bilinen bir alan haritasını kullanarak her voksel için rezonans dışı fazın geri alındığı geriçatım. Spiral görüntülemede bulanıklığı azaltır. Zaman segmentli yaklaşımlarla hızlandırılır.
- yoğunluk telafi ağırlıkları
Eşlenik gradyan SENSE
CG-SENSEİngilizce: Conjugate gradient SENSE
SENSE probleminin eşlenik gradyan yöntemiyle yinelemeli olarak çözülmesi. Kartezyen olmayan örneklemeye de uygulanabilir.
İngilizce: Conjugate gradient method
Büyük, simetrik ve pozitif tanımlı doğrusal sistemleri yinelemeli olarak çözen yöntem. SENSE ve veri tutarlılığı adımlarında yaygın kullanılır.
- yöntemin yinelemeli çözdüğü normal denklem matrisi
İngilizce: Adjoint operator
Bir doğrusal operatörün eşlenik devriği. MR geriçatımında k-uzayından görüntü uzayına geri dönüşü sağlar ve yinelemeli yöntemlerin temel parçasıdır.
İngilizce: Concomitant fields
Maxwell denklemleri gereği her gradyanla birlikte ortaya çıkan, istenmeyen ek alan bileşenleri. Düşük alanda ve güçlü gradyanlarda belirgin faz hatalarına yol açar.
İngilizce: Concomitant gradient fields
Doğrusal bir gradyan uygulandığında Maxwell denklemleri gereği kendiliğinden oluşan ek alan bileşenleri. Düşük alanda ve güçlü gradyanlarda faz hatalarına yol açar.
- uygulanan gradyanlar
- eşlik eden alan bileşeni
Eşzamanlı çok kesitli görüntüleme
SMS, multibandİngilizce: Simultaneous multi-slice
Birden fazla kesiti aynı anda uyarıp alıcı bobin hassasiyetleriyle ayıran yöntem. fMRI ve difüzyon görüntülemede kısa TR ile tam beyin kapsamı sağlar.
İngilizce: Simultaneous EEG-fMRI
EEG ve fMRI'ın aynı anda kaydedilmesi. EEG'nin zamansal, fMRI'ın uzamsal çözünürlüğü birleşir. Gradyan ve kalp atımı artefaktlarının EEG'den temizlenmesi gerekir. UMRAM'da MR uyumlu 64 kanallı EEG sistemi bulunur.
İngilizce: Ethics approval
İnsan katılımcılarla yapılan MR araştırmaları için gerekli olan kurul izni. Katılımcı onamı, veri koruma ve rastlantısal bulguların bildirimi gibi konuları kapsar.
İngilizce: Annotation
Uzmanların görüntülere tanı, sınır ya da işaret eklemesi. Pahalı ve zaman alıcıdır, etiketleyiciler arası değişkenlik modelin ulaşabileceği başarımı sınırlar.
İngilizce: Post-labelling delay
ASL'de etiketlemenin bitişi ile görüntü alımı arasındaki süre. Kanın dokuya ulaşması için yeterince uzun seçilmelidir. Yaşlılarda ve damar hastalığında daha uzun gecikme gerekir.
İngilizce: Effect size
Bir etkinin gücünü birimlerden bağımsız gösteren ölçüt, örneğin Cohen'in d'si ya da yüzde sinyal değişimi. Örneklem büyüklüğü hesaplarında ve sonuçların yorumunda p değerinden daha bilgilendiricidir.
- birleştirilmiş standart sapma
Etkin alan
B_effİngilizce: Effective field
Dönen çerçevede dönülerin gördüğü toplam alan. RF alanı ile rezonans dışı bileşenin vektörel toplamıdır ve adyabatik darbelerin davranışını açıklar.
- RF alanı
- rezonans dışı frekans
- dönen çerçevenin eksenleri
İngilizce: Effective connectivity
Bir bölgenin diğerini yönlü olarak nasıl etkilediğinin model tabanlı kestirimi. Korelasyona dayanan fonksiyonel bağlantısallıktan farklıdır.
İngilizce: Effective diffusion time
Difüzyonun gözlendiği süreyi, gradyan süresinin etkisini de hesaba katarak veren değer. Δ − δ/3 olarak hesaplanır.
- gradyan aralığı
- gradyan süresi
Etkin eko zamanı
TE_effİngilizce: Effective echo time
Hızlı spin eko gibi çok ekolu sekanslarda k-uzayı merkezini dolduran ekonun zamanı. Görüntü kontrastını belirleyen TE budur.
İngilizce: Active learning
Modelin en çok bilgi kazandıracak örnekleri seçip yalnızca onların etiketlenmesini istemesi. Uzman zamanını verimli kullanır.
Etkin TE
TEeffİngilizce: Effective TE
Eko dizili sekanslarda k-uzayının merkezini dolduran ekonun zamanı. Görüntü kontrastını bu eko belirler.
- k-uzayı merkezini dolduran eko numarası
- eko aralığı
İngilizce: Inversion pulse
Boyuna manyetizasyonu ters çeviren 180° RF darbesi. Evirme geri kazanım sekanslarının ve doku baskılamanın temelidir.
İngilizce: Inversion recovery
Önce 180° evirme darbesi uygulayıp manyetizasyonun bir süre geri kazanmasını bekleyen hazırlık yöntemi. T1 kontrastını artırmak ya da belirli bir dokuyu baskılamak için kullanılır.
- evirme sonrası TI anındaki boyuna manyetizasyon
- evirme zamanı
- boyuna gevşeme süresi
İngilizce: Inversion recovery bounce point artifact
Evirme geri kazanımı genlik görüntülerinde sinyalin işareti değiştiği bölgelerde görülen koyu sınır. Faz duyarlı geriçatımla giderilir.
İngilizce: Inversion time
Evirme darbesi ile uyarma darbesi arasındaki süre. Belirli bir dokunun sinyali sıfırdan geçerken uyarılırsa o doku baskılanır.
- evirme ile uyarma arasındaki süre
İngilizce: Universal pulses
Bir grup kişinin B1 haritalarına göre bir kez tasarlanıp kişiye özgü kalibrasyon olmadan herkeste kullanılan paralel iletim darbeleri. 7 T'de iş akışını kısaltır.
İngilizce: Convolutional layer
Görüntü üzerinde kayan öğrenilebilir filtrelerden oluşan katman. Ağırlık paylaşımı sayesinde az parametreyle yerel örüntüleri yakalar. Çekirdek boyutu, adım ve dolgu ile tanımlanır.
- öğrenilen çekirdek
- sapma terimi
İngilizce: Convolutional neural network
Görüntü üzerinde kayan küçük filtrelerle yerel özellikleri öğrenen sinir ağı türü. Gürültü giderme, geriçatım ve bölütleme gibi görüntü görevlerinde uzun süredir standart yapıdır.
İngilizce: Ex vivo structural imaging
Sabitlenmiş beyin dokusunun saatlerce süren taramalarla çok yüksek çözünürlükte görüntülenmesi. Hareket olmadığı için mikrometre düzeyine yaklaşan ayrıntı elde edilir ve atlas yapımında kullanılır.
F
İngilizce: F statistic
Birden fazla kontrastın birlikte etkisini sınayan istatistik. Etkinin varlığını gösterir, yönünü göstermez.
- kısıtlı ve tam modelin artık kareler toplamı
- test edilen parametre sayısı
F1 skoru
F1İngilizce: F1 score
Kesinlik ile duyarlılığın harmonik ortalaması. İkisinin dengesini tek sayıyla özetler ve bölütlemede Dice katsayısına eşittir.
- kesinlik ve duyarlılık
İngilizce: Factorial design
İki ya da daha fazla bağımsız değişkenin tüm birleşimlerinin sunulduğu tasarım. Ana etkiler ve etkileşimler ayrı ayrı sınanabilir.
İngilizce: Phantom
Bilinen özelliklere sahip, genellikle jel ya da sıvı dolu test nesnesi. Kalite güvencesi, sekans geliştirme ve sayısal ölçümlerin doğrulanmasında kullanılır.
İngilizce: Faraday's law of induction
Değişen manyetik akının bir iletkende gerilim indüklemesi. Dönen enine manyetizasyon alıcı bobinde bu yolla sinyal oluşturur.
- indüklenen gerilim
- manyetik akı
İngilizce: Faraday cage
İletken bir kafesle dış elektromanyetik alanların içeri girmesinin engellendiği yapı. MR odasının RF kalkanı bu ilkeye dayanır.
İngilizce: fastMRI dataset
Ham çok bobinli k-uzayı verisi içeren, diz, beyin ve prostat taramalarından oluşan açık veri seti. Derin öğrenme geriçatım yöntemleri için en yaygın kıyaslama kaynağıdır.
İngilizce: Phase unwrapping
−π ile π aralığına sarılmış faz değerlerinden sürekli fazı geri elde etme işlemi. Alan haritası, QSM ve akış ölçümleri için gereklidir.
İngilizce: Dephasing
Farklı frekanslarda dönen dönülerin zamanla faz uyumunu yitirmesi. Enine sinyalin sönmesine yol açar.
İngilizce: Phased-array coil
Birbirinden ayrık çok sayıda küçük alıcı bobinden oluşan dizi. Küçük bobinlerin yüksek SNR'ını geniş kapsama alanıyla birleştirir ve paralel görüntülemeyi mümkün kılar.
İngilizce: Phase cycling
Ardışık ölçümlerde RF darbelerinin fazının sistematik olarak değiştirilip sonuçların uygun biçimde birleştirilmesi. İstenmeyen ekoları ve bant artefaktlarını bastırır.
İngilizce: Phase-sensitive inversion recovery
Evirme geri kazanım sinyalinin işaretini koruyarak gösteren yöntem. TI seçimindeki küçük hatalara karşı dayanıklıdır ve gecikmiş gadolinyum görüntülemede yaygındır.
İngilizce: Phase correction
Spektrumdaki tepelerin saf soğurma biçiminde görünmesi için faz hatalarının giderilmesi.
İngilizce: Phase image
Karmaşık MR verisinin faz bileşeninden oluşan görüntü. Alan düzensizliği, duyarlılık, akış ve sıcaklık bilgisi taşır. −π ile π arasında sarılı olduğu için çoğunlukla faz açma gerekir.
- karmaşık değerli görüntü
İngilizce: In-phase and opposed-phase imaging
Su ve yağın aynı ya da zıt fazda olduğu iki TE'de alınan gradyan eko görüntüleri. Dokudaki yağ varlığını, örneğin sürrenal adenomlarda, gösterir.
- yağ-su frekans farkı
İngilizce: Phase encoding
Okumadan önce kısa bir gradyan uygulanarak konumun dönü fazına işlenmesi. Her faz kodlama adımı k-uzayının bir satırını doldurur ve tarama süresini en çok bu adımların sayısı belirler.
- faz kodlama gradyanının genliği
- gradyan süresi
İngilizce: Phase-encoding steps
Faz kodlama gradyanının farklı değerlerle tekrarlandığı adımlar. Sayıları bu yöndeki matris boyutunu ve 2B çekimde tarama süresini belirler.
İngilizce: Phase-encoding direction
Kodlama yönlerinin hangi anatomik eksene verileceği. Katlanma, hareket hayaletleri ve kimyasal kayma artefaktlarının hangi yönde görüneceğini belirler.
Faz kontrast MRI
PC-MRIİngilizce: Phase-contrast MRI
Akış kodlayan iki kutuplu gradyanlarla hareket eden kanın hızını faz görüntüsüne işleyen yöntem. Kan akım hızı ve debi ölçümleri için kullanılır.
- iki kodlama arasındaki birinci moment farkı
- akış hızı
İngilizce: Phase symmetry
Faz kodlama yönünde k-uzayının merkeze göre simetrik ya da kısmi örneklenmesi. Asimetrik örnekleme süreyi kısaltır ve kısmi Fourier geriçatımı gerektirir.
İngilizce: Phase coherence
Dönülerin enine düzlemde aynı fazla dönmesi. Uyarmadan hemen sonra en yüksektir ve gevşeme ile alan düzgünsüzlükleri bu uyumu bozar.
İngilizce: Phase-encode ghosting
Periyodik hareketin, örneğin solunumun ya da nabzın, görüntünün kopyalarını faz kodlama yönünde düzenli aralıklarla tekrarlaması.
İngilizce: Fazekas scale
Beyaz cevher hiperintensitelerinin yaygınlığını 0 ile 3 arasında derecelendiren görsel ölçek.
İngilizce: Federated reconstruction
MR geriçatım modellerinin farklı kurumların ham ya da görüntü verisi paylaşılmadan birlikte eğitilmesi. Tarayıcı ve protokol farkları önemli bir zorluktur.
Federe ortalama
FedAvgİngilizce: Federated averaging
Federe öğrenmenin temel algoritması. İstemciler modeli kendi verilerinde birkaç adım eğitir, sunucu güncellenmiş ağırlıkların veri miktarına göre ağırlıklı ortalamasını alır.
- birleştirilmiş küresel model
- k istemcisinin yerel modeli
- istemcinin ve toplam örnek sayısı
İngilizce: Federated learning
Birden fazla kurumun, hasta verisini paylaşmadan ortak bir model eğitmesi. Her kurum modeli kendi verisinde günceller, yalnızca model güncellemeleri birleştirilir. Gizliliği korurken daha çeşitli veriden öğrenmeyi sağlar.
İngilizce: Searchlight analysis
Küçük bir kürenin beyin boyunca kaydırılıp her konumda çok vokselli sınıflandırma ya da RSA uygulanması. Bilginin nerede kodlandığının haritasını çıkarır.
İngilizce: Zipper artifact
Görüntü boyunca uzanan, fermuarı andıran çizgi. Çoğunlukla odaya dışarıdan sızan RF parazitinden, örneğin açık kalan kapı ya da odaya giren elektronik cihazdan kaynaklanır.
Demiri dokuda depolayan protein. Beyin ve karaciğerde birikimi T2* ve duyarlılık ölçümleriyle değerlendirilir.
İngilizce: Ferromagnetic
Dış alanda çok güçlü mıknatıslanan, demir ve nikel içeren maddeler. Mıknatısa doğru çekilerek ciddi kazalara yol açabilir ve büyük artefakt yaratır.
İngilizce: Ferromagnetic detection system
Mıknatıs odasının girişinde ferromanyetik nesneleri algılayıp uyaran cihaz. Tarama formu ve sözlü sorgulamanın yerini tutmaz, onları destekler.
İngilizce: Ferumoxytol
Demir eksikliği tedavisinde kullanılan ve MR'de kontrast madde olarak da kullanılabilen demir oksit parçacığı. Uzun süre damar içinde kalır.
Ultrasonu tamamlamak için gebelikte bebeğin görüntülenmesi. Tek atışlı hızlı sekanslar ve kesitten hacme yeniden oluşturma yöntemleri harekete karşı kullanılır.
İngilizce: Projection reconstruction with FFL
Alansız çizgi boyunca toplanan sinyalin bir izdüşüm olarak ele alınması. Farklı açılardaki izdüşümlerden görüntü, BT'deki gibi süzgeçli geri izdüşümle elde edilir.
İngilizce: FFP velocity compensation
x-uzayı geriçatımında alınan sinyalin anlık FFP hızına bölünüp FFP konumuna yerleştirilmesi. Böylece görüntü parçacık dağılımının bulanıklaştırılmış hali olarak elde edilir.
İngilizce: FFP trajectory
Sürücü ve odak alanlarıyla alansız noktanın görüş alanı içinde izlediği yol. Kapsama, örnekleme yoğunluğu ve tarama süresini belirler.
FFT kaydırması
fftshiftİngilizce: FFT shift
k-uzayının merkezini dizinin ortasından başına taşıyan ve geriye alan yeniden sıralama. Unutulduğunda görüntüde dama tahtası benzeri faz desenleri ya da kaymalar ortaya çıkar.
İngilizce: Projectile effect
Ferromanyetik nesnelerin mıknatısa doğru büyük bir kuvvetle çekilmesi. Makas, oksijen tüpü ya da sandalye gibi nesneler ölümcül yaralanmalara yol açabilir. Mıknatıs her zaman açık olduğu için bu risk tarama dışında da vardır.
FISTA
FISTAISTA'ya momentum adımı eklenerek elde edilen hızlandırılmış sürüm. Aynı doğruluğa çok daha az yinelemede ulaşır.
- momentumla öteleme yapılmış nokta
FIX
FIXICA bileşenlerini, elle etiketlenmiş örneklerle eğitilmiş bir sınıflandırıcıyla sinyal ya da gürültü olarak ayıran yöntem. HCP verisinin temizlenmesinde kullanılmıştır.
İngilizce: Fixel-based analysis
Bir vokselin içindeki her lif yönünün (fikse) ayrı ayrı incelendiği analiz. Kesişen liflerin olduğu bölgelerde demete özgü lif yoğunluğu ve kesit değişimlerini gösterir.
İngilizce: Fisher z-transform
Korelasyon katsayılarını yaklaşık normal dağılımlı hale getiren dönüşüm. Grup düzeyinde bağlantısallık analizlerinden önce uygulanır.
- korelasyon katsayısı
İngilizce: Physics-informed neural network
Bloch ya da difüzyon denklemi gibi fiziksel yasaları kayıp fonksiyonuna katarak eğitilen ağ. Az veriyle de fiziksel olarak tutarlı çözümler verir.
İngilizce: Physics-guided network
MR ölçüm modelini, yani kodlama ve bobin hassasiyetlerini, ağın yapısına katan derin öğrenme yöntemi. Yinelemeli bir geriçatım algoritmasının adımları açılarak ağ katmanlarına dönüştürülür (açılmış ağ). Tamamen veriye dayalı ağlardan daha güvenilir ve genellenebilirdir.
İngilizce: Physiological noise
Solunum ve kalp atımının BOLD sinyalinde yarattığı dalgalanmalar. Solunum kemeri ve nabız ölçerle kaydedilip RETROICOR gibi yöntemlerle modelden çıkarılabilir.
İngilizce: Physiological recordings
Tarama sırasında kalp atımı ve solunumun nabız oksimetresi ve solunum kemeriyle kaydedilmesi. Gürültü düzeltmesi için kullanılır.
Flor-19 MRI
¹⁹Fİngilizce: Fluorine-19 MRI
Vücutta doğal olarak hemen hiç bulunmayan flor-19 çekirdeğinin görüntülenmesi. Arka plan sinyali olmadığından işaretli hücrelerin izlenmesinde ve solunan perflorlu gazlarla akciğer görüntülemede kullanılır.
BIDS biçimindeki fMRI verisi için tekrarlanabilir ve şeffaf bir ön işleme zinciri sunan açık kaynak yazılım. Ayrıntılı kalite raporları üretir.
İngilizce: Functional connectivity
Farklı beyin bölgelerinin sinyalleri arasındaki zamansal ilişki, çoğunlukla korelasyonla ölçülür. Doğrudan anatomik bağlantıyı değil, birlikte çalışmayı gösterir.
- iki bölgenin zaman serileri
Fonksiyonel MRI
fMRI, fMRIİngilizce: Functional MRI
Beyin etkinliğine bağlı kan oksijenlenmesi değişimlerini zaman içinde ölçen MR görüntüleme. Çoğunlukla BOLD kontrastı ve EPI sekansıyla yapılır.
İngilizce: Functional MRS
Bir görev ya da uyaran sırasında glutamat, laktat gibi metabolit düzeylerindeki değişimlerin zaman içinde ölçülmesi.
İngilizce: Functional localizer
Bir kişide belirli bir bölgeyi, örneğin yüzlere seçici alanı, bulmak için yapılan kısa ve ayrı fMRI taraması. Bulunan bölge ana deneyin analizinde ilgi bölgesi olarak kullanılır.
İngilizce: Fornix
Hipokampustan çıkan ve bellek devresinde yer alan kemer biçimli beyaz cevher demeti.
Fosfokreatin
PCrİngilizce: Phosphocreatine
Kaslarda ve beyinde enerji deposu olarak görev yapan molekül. Fosfor spektroskopisinde referans tepe olarak kullanılır.
Fosfor spektroskopisi
³¹P-MRSİngilizce: Phosphorus spectroscopy
ATP, fosfokreatin ve inorganik fosfat gibi enerji metabolitlerinin ölçülmesi. Kas ve beyin enerji metabolizmasını ve hücre içi pH'yı gösterir.
İngilizce: Fourier transform
Bir sinyali frekans bileşenlerine ayıran matematiksel işlem. MR'de k-uzayı verisini görüntüye çevirmek için ters Fourier dönüşümü kullanılır.
- uzamsal frekans
- uzamsal sinyal
İngilizce: Fractional anisotropy
Difüzyonun ne ölçüde tek bir yöne yöneldiğini 0 ile 1 arasında gösteren ölçüt. Düzenli beyaz cevher demetlerinde yüksektir. Kesişen liflerin bulunduğu bölgelerde, doku sağlam olsa bile düşük çıkabilir.
- tensörün özdeğerleri
- özdeğerlerin ortalaması (ortalama difüzivite)
Yapısal T1 görüntülerden kortikal yüzeyleri oluşturan, kalınlık ölçen ve alt kortikal yapıları bölütleyen yaygın açık kaynak yazılım.
İngilizce: Frequency drift correction
Uzun ölçümlerde ısınma ve alan kayması nedeniyle değişen frekansın düzeltilmesi.
İngilizce: Frequency encoding
Sinyal okunurken bir gradyan açık tutularak konumun frekansa çevrilmesi. Bu doğrultuya okuma yönü de denir.
- okuma gradyanı
- dönen çerçevedeki frekans
İngilizce: Frequency-encoding direction
Okuma gradyanının uygulandığı ve konumun frekansla kodlandığı eksen. Kimyasal kayma artefaktı bu yönde görülür.
İngilizce: Frequency referencing
Spektrumdaki frekans ekseninin bilinen bir tepeye göre ayarlanması. Beyinde genellikle NAA ya da su tepesi kullanılır.
İngilizce: Frequency and phase alignment
Ortalamadan önce tek tek spektrumların sürüklenme ve hareket nedeniyle kayan frekans ve fazlarının düzeltilmesi. Çizgi genişliğini ve çıkarma artefaktlarını azaltır.
İngilizce: Fusiform face area
Ventral temporal kortekste yüzlere seçici yanıt veren bölge. Lokalizör fMRI ile kişiye özgü olarak bulunur.
G
İngilizce: g-factor
Paralel görüntülemede, hızlanma faktörünün kareköküne ek olarak gürültünün ne kadar arttığını gösteren uzamsal harita. Bobin geometrisine ve hızlanma yönüne bağlıdır. SNR, √R × g oranında düşer.
- hızlanma oranı
- bobin geometrisine bağlı gürültü artışı
- tam örneklemedeki SNR
GABA
GABAGama-aminobütirik asit, ana baskılayıcı nörotransmitter. Tepesi kreatin ve diğer metabolitlerle örtüştüğü için düzenlenmiş spektroskopi (MEGA-PRESS) ile ölçülür.
İngilizce: Gadolinium-based contrast agent
T1 süresini kısaltarak bulunduğu dokuyu T1 ağırlıklı görüntüde parlatan damar içi kontrast madde. Böbrek işlevi bozuk kişilerde ve gebelikte kullanımı dikkat gerektirir.
İngilizce: Gadolinium deposition
Tekrarlı gadolinyum uygulamalarından sonra beyin ve kemik gibi dokularda eser miktarda gadolinyum kalması. Klinik önemi belirsizdir ama gereksiz kullanımdan kaçınılması önerilir.
İngilizce: Gadolinium dose
Hastaya verilen gadolinyum bazlı kontrast madde miktarı. Genellikle kilo başına 0,1 mmol olarak ayarlanır ve böbrek işlevi göz önüne alınır.
Manyetik akı yoğunluğu birimi. 1 tesla 10.000 gauss'a eşittir. Güvenlikte saçak alan sınırları genellikle gauss ile ifade edilir.
İngilizce: Gaussian splatting
Bir sahneyi çok sayıda üç boyutlu Gauss fonksiyonuyla temsil edip bunları hızla görüntüye izdüşüren yöntem. NeRF'e göre çok daha hızlıdır ve tıbbi hacim geriçatımında denenmektedir.
İngilizce: Pregnant staff
Gebe MR çalışanlarının çalışma koşulları. Genellikle MR odasında çalışabilirler ama tarama sırasında odada kalmamaları önerilir.
İngilizce: MRI in pregnancy
Gebelikte klinik MR çekimine hekim karar verir ve gadolinyumlu kontrast maddeden genellikle kaçınılır. Araştırma taramalarında gebelik çoğunlukla dışlama ölçütüdür ve tarama formunda sorulur.
İngilizce: Late gadolinium enhancement
Kontrast verildikten 10–20 dakika sonra evirme geri kazanımlı görüntülemeyle miyokarddaki skar ve fibrozun parlak görünmesi. Normal miyokard TI seçimiyle karartılır.
İngilizce: Transient-state imaging
Sinyalin kararlı duruma ulaşmadan, geçiş evresindeyken toplandığı görüntüleme. MR parmak izi gibi nicel yöntemler bu bilgiyi kullanır.
İngilizce: Penetration panel
RF kalkanından geçen tüm kablo ve boruların filtrelerle ya da dalga kılavuzlarıyla geçirildiği bölüm. Kalkanın bütünlüğünü korur.
İngilizce: Developmental MRI
Beyin yapısı ve işlevinin doğumdan ergenliğe kadar nasıl değiştiğinin incelenmesi. Gelişimle değişen doku kontrastı yaşa özgü şablonlar ve işleme gerektirir.
İngilizce: General linear model
Her vokseldeki zaman serisini, deney koşullarının HRF ile evrişilmiş modellerinin doğrusal toplamı olarak açıklayan istatistiksel çerçeve. Etkinlik haritaları bu modelin katsayılarından üretilir.
- vokselin zaman serisi
- tasarım matrisi
- regresör ağırlıkları (etki büyüklükleri)
- artık hata
İngilizce: Wide-bore scanner
Tünel çapı yaklaşık 70 cm olan tarayıcı. İri hastalar ve klostrofobi için daha rahattır.
İngilizce: Dilated convolution
Filtre öğeleri arasında boşluk bırakılarak alıcı alanın parametre sayısı artmadan büyütülmesi.
İngilizce: Extended phase graphs
Manyetizasyonun faz durumlarına ayrıştırılarak çok darbeli sekanslardaki eko yollarının verimli biçimde hesaplandığı yöntem. TSE ve bSSFP sinyallerinin modellenmesinde kullanılır.
İngilizce: Geometric distortion
Görüntüdeki yapıların gerçek konum ya da şekillerinden sapması. Alan düzensizliği, gradyan doğrusalsızlığı ve girdap akımları başlıca nedenlerdir. Radyoterapi planlaması ve nöronavigasyonda kritiktir.
İngilizce: Geometric accuracy
Görüntüdeki mesafelerin gerçek mesafelerle uyumu. Gradyan doğrusalsızlığı ve alan düzgünsüzlükleri bozar, fantomla düzenli olarak ölçülür.
Gerçek zamanlı fMRI
rt-fMRIİngilizce: Real-time fMRI
Verinin tarama sırasında anında işlenip analiz edilmesi. Nöro geri bildirim, uyarlamalı deneyler ve veri kalitesinin anında izlenmesi için kullanılır.
İngilizce: Real-time MRI
Saniyede onlarca görüntü alınarak hareketin anında izlenmesi. Konuşma, yutma ve kalp görüntülemesinde, radyal örnekleme ve düzenlileştirilmiş geriçatımla yapılır.
İngilizce: Real and imaginary images
Karmaşık değerli MR görüntüsünün iki bileşeni. Faz düzeltildiğinde gerçel görüntü, evirme geri kazanımında işaretli sinyali korur.
İngilizce: Rewinder gradient
Okumadan sonra faz kodlama ya da kesit gradyanının etkisini geri alan gradyan. Kararlı durum sekanslarında manyetizasyonun tutarlı kalması için gereklidir.
İngilizce: Backpropagation
Kaybın tüm ağırlıklara göre gradyanlarının zincir kuralıyla çıktıdan girdiye doğru verimli hesaplanması. Sinir ağı eğitiminin temelidir.
- l. katmandaki hata sinyali
- katman çıkışları
- eleman bazında çarpım
İngilizce: Uncertainty in reconstruction
Geriçatılmış görüntünün hangi bölgelerinin ölçümle iyi desteklendiğinin, örneğin üretken modellerden birden çok örnek alınarak gösterilmesi. Halüsinasyonların fark edilmesine yardımcı olur.
İngilizce: Instability in reconstruction
Derin geriçatım ağlarının girdideki küçük bozulmalara, farklı örnekleme oranlarına ya da görmediği yapılara büyük hatalarla yanıt verebilmesi. Fizik güdümlü tasarım ve veri tutarlılığı bu riski azaltır.
Gerinim kodlama
SENCİngilizce: Strain encoding
Kalp kasının sıkışma ve gerilmesini doğrudan görüntüleyen etiketleme tabanlı yöntem.
İngilizce: Retrospective undersampling
Tam örneklenmiş verinin sonradan maskelenerek eksik örneklemenin taklit edilmesi. Geriçatım yöntemlerinin değerlendirilmesinde kullanılır, ama gerçek hızlandırılmış taramadaki tüm etkileri yansıtmaz.
İngilizce: Retrospective motion correction
Hareketin veri toplandıktan sonra, navigatörlerden ya da verinin kendisinden kestirilip geriçatımda düzeltilmesi. İleriye dönük düzeltmeye ek ya da onun yerine kullanılır.
İngilizce: Retrospective gating
Verinin sürekli toplanıp EKG kaydına göre sonradan kalp evrelerine dağıtılması. Tüm kalp döngüsünü kapsar ve sine görüntülemede standarttır.
Gevşeme hızı
R1, R2, R2*İngilizce: Relaxation rate
Gevşeme zaman sabitinin tersi, örneğin R1 = 1/T1. Kontrast maddesi derişimiyle doğrusal değiştiği için sayısal analizde kullanışlıdır.
- gevşeme hızları (1/s)
İngilizce: Relaxation-induced blurring
Parçacık gevşemesinin sinyali geciktirmesi nedeniyle MPI görüntüsünde oluşan bulanıklık.
İngilizce: Gibbs ringing
Keskin sinyal geçişlerinin yanında görülen ince, paralel çizgiler. k-uzayının sınırlı örneklenmesinden kaynaklanır. Omurilikte sahte bir boşluk görüntüsüne yol açabilir. Matrisi büyütmek ya da filtre uygulamak azaltır.
- keskin kenardaki taşma oranı (yaklaşık %9)
İngilizce: Gibbs ringing removal
Difüzyon görüntülerinde kenarlardaki halkalanmanın alt voksel kaydırmalarıyla giderilmesi. Ön işlemede gürültü gidermeden sonra uygulanır.
İngilizce: Eddy current artifact
Gradyan geçişlerinin oluşturduğu girdap akımlarının görüntüde yol açtığı distorsiyon ve hayaletler. Ön vurgu ile azaltılır.
İngilizce: Eddy current correction
Güçlü difüzyon gradyanlarının iletken parçalarda oluşturduğu girdap akımlarının neden olduğu, yöne göre değişen görüntü bozulmalarının giderilmesi. Genellikle baş hareketi düzeltmesiyle birlikte yapılır.
İngilizce: Eddy currents
Hızlı değişen gradyanların mıknatısın iletken yapılarında indüklediği akımlar. Bu akımlar istenmeyen ek alanlar üretir, ön vurgu ve aktif kalkanlama ile azaltılır.
- girdap akımı bileşenlerinin genliği ve zaman sabiti
İngilizce: Gyrification index
Kortikal yüzey alanının dışbükey zarfın alanına oranı. Katlanma miktarını gösterir.
İngilizce: Inflow effect
Kesite yeni giren ve henüz doyurulmamış kanın parlak görünmesi. TOF anjiyografide yararlanılır, fMRI'da ise damar kaynaklı sinyal değişimine yol açabilir.
İngilizce: Interventional MRI
Biyopsi, ablasyon ya da kateter işlemlerinin MR görüntüleri eşliğinde yapılması. MR uyumlu aletler ve gerçek zamanlı görüntüleme gerektirir.
İngilizce: Gyrus
Korteksin kabarık kıvrımı. Kıvrım düzeni kişiden kişiye değiştiği için gruplar arası çakıştırmayı zorlaştırır.
İngilizce: Latent diffusion model
Difüzyon sürecinin görüntü yerine bir otokodlayıcının sıkıştırılmış gizil uzayında yürütüldüğü model. Hesap yükünü büyük ölçüde azaltır.
İngilizce: Latent space
Bir modelin veriyi temsil ettiği, genellikle daha düşük boyutlu iç uzay. Benzer görüntüler bu uzayda birbirine yakın düşer.
İngilizce: Latent-space reconstruction
Üretken önselin bir otokodlayıcının sıkıştırılmış gizil uzayında çalıştırılması. Hesap yükünü azaltır ama kodlayıcı ile ölçüm arasındaki tutarlılığın ayrıca sağlanması gerekir.
İngilizce: Privacy-preserving learning
Eğitim sırasında ya da sonrasında kişisel verinin modelden ya da paylaşılan bilgilerden geri çıkarılmasını zorlaştıran yöntemler. Federe öğrenme, diferansiyel gizlilik ve anonimleştirme bu yöntemlerdendir.
Bazal gangliyonların hareket denetiminde rol oynayan bölümü. Demir birikimi nedeniyle yaşla birlikte T2 ağırlıklı görüntülerde koyulaşır.
Glutamat
Gluİngilizce: Glutamate
Beynin ana uyarıcı nörotransmitteri. 2,1 ile 2,4 ppm ve 3,75 ppm civarında glutaminle örtüşen tepeler verir, bu yüzden ayrı ölçülmesi yüksek alan ya da özel sekans gerektirir.
Glutamin
Glnİngilizce: Glutamine
Glutamatın öncüsü ve yıkım ürünü olan amino asit. Glutamat ile örtüşen tepeleri vardır ve karaciğer yetmezliği gibi durumlarda beyinde artar.
Glutatyon
GSHİngilizce: Glutathione
Hücreleri oksidatif strese karşı koruyan tripeptit. Düzenlenmiş spektroskopi ile ölçülür.
Glx
GlxGlutamat ve glutaminin örtüşen tepelerinin toplam sinyali. Düşük alanda ikisi güvenilir biçimde ayrılamadığı için birlikte raporlanır.
İngilizce: Shading artifact
Görüntünün bir bölümünün düzgün olmayan B1 alanı ya da bobin profili nedeniyle koyu görünmesi.
İngilizce: Embedding
Bir girdinin, örneğin bir görüntü yamasının ya da kelimenin, sürekli bir vektörle temsil edilmesi.
İngilizce: Transmit coil
RF darbesini uygulayan bobin. Gövde bobini ya da yerel bir gönderici-alıcı bobin olabilir.
İngilizce: Transmit-receive coil
Hem RF gönderimi hem sinyal alımı için kullanılan bobin. Kafa bobinlerinde ve ultra yüksek alanda yaygındır.
İngilizce: Transmit gain calibration
Belirli bir çevirme açısı için gereken RF gücünün her hastada ölçülüp ayarlanması. Vücut boyutu ve yükü bu değeri değiştirir.
İngilizce: Transmit/receive switch
Gönderim sırasında yüksek gücü bobine, alım sırasında zayıf sinyali ön yükseltece yönlendiren anahtar. Hassas alıcıyı korur.
İngilizce: Task-based evaluation
Görüntü kalitesinin piksel ölçütleri yerine sonraki bir görevin, örneğin lezyon saptama ya da bölütlemenin başarımıyla ölçülmesi.
İngilizce: Vision transformer
Görüntüyü küçük yamalara bölüp her yamayı bir belirteç gibi ele alan ve dönüştürücü katmanlarıyla işleyen ağ. Yeterli veriyle evrişimli ağlarla yarışır, tıbbi görüntülemede genellikle ön eğitimli olarak ya da evrişimle birlikte kullanılır.
İngilizce: Vision-language model
Görüntü ile metni birlikte işleyen model. Radyoloji raporları ile görüntüler arasında eşleştirme, görüntü hakkında soru yanıtlama ya da rapor taslağı oluşturma için kullanılabilir.
İngilizce: Visual rating scales
Radyologların görüntüleri belirli ölçütlere göre puanladığı standart ölçekler. Fazekas ve MTA ölçekleri örnektir.
Görsel korteks
V1, V2, V3İngilizce: Visual cortex
Oksipital lobda görsel bilginin işlendiği alanlar. Birincil görsel korteks (V1) ve üst düzey alanlar retinotopik haritalamayla sınırlandırılır.
İngilizce: Visual question answering
Bir görüntü hakkında doğal dilde sorulan sorulara modelin yanıt vermesi. Tıbbi VQA veri kümeleri ve kıyaslamaları geliştirilmektedir.
İngilizce: Image weighting
Bir görüntünün kontrastının hangi doku özelliğinden baskın olarak geldiği. Sekans parametreleri seçilerek T1, T2, proton yoğunluğu ya da difüzyon ağırlıklı görüntü elde edilir.
İngilizce: Image registration
İki görüntüyü aynı uzamsal konuma getiren dönüşümün kestirilmesi. Katı (6 serbestlik derecesi), afin (12) ya da doğrusal olmayan olabilir. Fonksiyonel görüntünün aynı kişinin anatomik görüntüsüne çakıştırılmasına eş çakıştırma (coregistration) denir.
İngilizce: Image uniformity
Düzgün bir fantomda sinyal şiddetinin görüntü boyunca ne kadar sabit kaldığı. Bobin profili ve B1 düzgünsüzlüğü bu değeri düşürür.
İngilizce: Image reconstruction
Ölçülen ham veriden görüntünün hesaplanması. Tam örneklenmiş Kartezyen veride bu bir ters Fourier dönüşümüdür. Eksik örneklenmiş veride ek bilgi ya da modeller gerekir.
İngilizce: Image synthesis
Eldeki görüntülerden, çekilmemiş bir kontrastın ya da modalitenin görüntüsünü üretme. Örneğin T1 ve T2 ağırlıklı görüntülerden FLAIR, ya da MR'den BT benzeri görüntü sentezlenebilir. Tarama süresini kısaltabilir, ama sonuçlar tanı için doğrulanmalıdır.
İngilizce: Image inpainting
Görüntünün eksik ya da bozuk bir bölgesinin çevresindeki bilgiyle doldurulması. MR'de lezyon bölgelerinin sağlıklı doku gibi doldurulması ya da artefaktlı kesitlerin onarılması için kullanılır.
İngilizce: Image space
Verinin uzamsal konumlar cinsinden tanımlandığı alan, k-uzayının karşıtı. Bazı geriçatım yöntemleri görüntü uzayında (SENSE), bazıları k-uzayında (GRAPPA) çalışır.
İngilizce: Image-domain artifact removal
Sıfır doldurulmuş ya da hızlı geriçatılmış görüntüdeki katlanma ve gürültünün bir ağla sonradan temizlenmesi. Basittir ama ölçümle tutarlılığı garanti etmez.
Görüntü veri ambarı
PACS, XNATİngilizce: Imaging data repository
Görüntülerin ve üst verilerin saklandığı, arandığı ve paylaşıldığı sistem. Hastanelerde PACS, araştırmada XNAT gibi platformlar kullanılır.
İngilizce: Image orientation
Görüntü satır ve sütunlarının hasta eksenlerine göre yönü. DICOM başlığında saklanır ve yanlış okunması sağ-sol karışıklığına yol açar.
İngilizce: Image-to-image translation
Bir görüntüyü başka bir alana dönüştüren öğrenme görevi. Eşleşmiş veriyle (aynı kişinin iki kontrastı) ya da eşleşmemiş veriyle eğitilebilir. Görüntü sentezi ve gürültü giderme bu görevin örnekleridir.
İngilizce: Imaging biomarker
Bir hastalığın varlığını, şiddetini ya da tedaviye yanıtını gösteren ölçülebilir görüntü özelliği. Doğrulanmış, tekrarlanabilir ve merkezler arası tutarlı olması gerekir.
İngilizce: Imaging planes
Aksiyel (enine), sagital (yan) ve koronal (önden) düzlemler. Kesitler bu düzlemlere ya da eğik yönlere göre planlanır.
İngilizce: Imaging operator
Bilinmeyen görüntüyü ölçülen k-uzayı verisine eşleyen doğrusal operatör. Çok bobinli Kartezyen MR'de bobin hassasiyetleriyle çarpma, Fourier dönüşümü ve örnekleme maskesinin art arda uygulanmasıdır: y = M F S x. Geriçatım bu operatörün tersini, gürültü ve eksik veri altında bulmaya çalışır.
- ölçülen k-uzayı verisi
- görüntü
- bobin hassasiyetleri
- Fourier dönüşümü
- örnekleme maskesi
- gürültü
İngilizce: Mamba for images
Durum uzayı modellerinin görüntülere uygulanması için yamaların bir ya da birkaç tarama sırasıyla diziye dizilmesi. Uzun menzilli bağlamı doğrusal maliyetle yakalar.
İngilizce: View sharing
Dinamik görüntülemede k-uzayının dış bölgelerini komşu zaman noktalarıyla paylaşıp yalnızca merkezi sık güncelleyerek zamansal çözünürlüğü artırma. Anahtar deliği (keyhole) ve TWIST bu yaklaşımdandır.
İngilizce: Apparent diffusion coefficient
Dokudaki su difüzyonunun hızını gösteren sayısal değer, mm²/s olarak. Akut inmede difüzyon kısıtlandığı için ADC düşer.
- difüzyon ağırlıklı ve b = 0 sinyali
Görüş alanı
FOVİngilizce: Field of view
Görüntülenen bölgenin fiziksel boyutu, genellikle milimetre olarak. Nesne görüş alanından büyükse katlanma artefaktı oluşabilir.
- görüş alanı
- k-uzayı örnekleri arasındaki aralık
İngilizce: Body coil
Tarayıcının tünelinde yerleşik büyük hacim bobini. Genellikle RF gönderiminde ve geniş bölgeden sinyal almakta kullanılır.
İngilizce: Eye movement artifact
Göz hareketlerinin faz kodlama yönünde oluşturduğu hayalet görüntüler. Göz kapalı tutularak ya da doyurma bandıyla azaltılır.
İngilizce: Supervised learning
Modelin, girdi ile doğru çıktının eşleştiği örneklerden öğrenmesi. MR geriçatımında bu, tam örneklenmiş referans görüntüler gerektirir ve bunlar her zaman elde edilemez.
İngilizce: Unsupervised learning
Etiket kullanmadan verinin yapısını öğrenme: kümeleme, boyut indirgeme ve üretken modelleme gibi.
Grad-CAM
Grad-CAMBir sınıflandırma kararına en çok katkı veren bölgeleri, son evrişim katmanının özniteliklerini gradyanlarla ağırlıklandırarak gösteren harita. Çözünürlüğü düşüktür ve her zaman modelin gerçek mantığını yansıtmaz.
- k. öznitelik haritası
- c sınıfının skoru
İngilizce: Gradient
Manyetik alan şiddetini bir doğrultu boyunca doğrusal olarak değiştiren ek alan. Sinyalin uzaydaki konumunu kodlamak için kullanılır. Gücü mT/m, değişim hızı T/m/s ile verilir.
- gradyan vektörü (mT/m)
- konum
İngilizce: Gradient separation
İki difüzyon gradyanının başlangıçları arasındaki süre. Difüzyon süresini ve b-değerini belirler.
İngilizce: Gradient coil
x, y ve z doğrultularında gradyan alanlarını üreten bobin seti. Hızlı akım değişimleri taramadaki yüksek sesin ve periferik sinir uyarımının kaynağıdır.
Gradyan bozulma düzeltmesi
gradwarpİngilizce: Gradient distortion correction
Gradyan doğrusalsızlığının görüntünün kenarlarında yarattığı geometrik bozulmanın, tarayıcının gradyan modeliyle düzeltilmesi. Hacim ölçümlerinin tarayıcılar arasında karşılaştırılabilir olması için önemlidir.
İngilizce: Gradient waveform design
Belirli bir k-uzayı yolu ya da moment için gradyan şiddeti ve eğim hızı sınırları içinde en kısa dalga biçiminin bulunması. Spiral yörüngeler ve difüzyon kodlaması için önemlidir.
İngilizce: Gradient nonlinearity
Gerçek gradyan alanının ideal doğrusal alandan, özellikle görüş alanının kenarlarında sapması. Görüntüde geometrik bozulmaya ve difüzyon ölçümlerinde hataya yol açar, düzeltme haritalarıyla giderilir.
İngilizce: Gradient impulse response function
Gradyan sisteminin istenen dalga biçimine gerçekte nasıl yanıt verdiğini tanımlayan transfer fonksiyonu. Spiral ve EPI gibi zorlu yörüngelerde gerçek k-uzayı konumlarını kestirmek için kullanılır.
- gradyan sisteminin aktarım fonksiyonu
Gradyan eko
GREİngilizce: Gradient echo
Ekoyu 180° darbe yerine gradyan yönünü çevirerek oluşturan sekans. Küçük çevirme açısı ve kısa TR ile hızlıdır. Kontrastı T2*'ye duyarlıdır.
Gradyan eko EPI
GE-EPIİngilizce: Gradient-echo EPI
Tek bir uyarmadan sonra gradyan eko dizisiyle tüm kesitin okunduğu EPI. T2* duyarlılığı yüksek olduğu için BOLD fMRI'nın standart sekansıdır.
İngilizce: Gradient duty cycle
Gradyanların belirli bir süre içinde yüksek güçte çalıştırılabildiği zaman oranı. Difüzyon ve EPI gibi yoğun sekanslar bu sınıra takılabilir.
İngilizce: Gradient heating
Gradyan bobinlerinden geçen yüksek akımların oluşturduğu ısı. Uzun ve yoğun sekanslarda sistem sınırlarını belirler ve soğutma gerektirir.
İngilizce: Gradient descent
Parametreleri kaybın gradyanının ters yönünde küçük adımlarla güncelleyen eniyileme yöntemi.
- model parametreleri
- öğrenme oranı
- kayıp fonksiyonu
Gradyan momenti
m0, m1İngilizce: Gradient moment
Gradyan dalga biçiminin zamana göre integralleri. Sıfırıncı moment (alan) durağan dönülerin fazını, birinci moment hareket eden dönülerin fazını belirler.
- sıfırıncı moment (alan)
- birinci moment (hıza duyarlılık)
İngilizce: Gradient duration
Her bir difüzyon gradyanının uygulanma süresi. b-değerini belirleyen parametrelerden biridir.
İngilizce: Gradient strength
Gradyanın birim uzunluk başına oluşturduğu alan değişimi. mT/m ile ifade edilir ve çözünürlüğü ve difüzyon ağırlığını sınırlar.
- bobin verimliliği (mT/m/A)
- akım
İngilizce: Gradient table
Her difüzyon ağırlıklı çekim için gradyan yönlerini ve b-değerlerini listeleyen tablo. Model kestiriminde bu bilgi doğru biçimde kullanılmalıdır.
İngilizce: Gradient inversion attack
Paylaşılan model güncellemelerinden eğitim görüntülerinin yeniden oluşturulmaya çalışılması. Federe öğrenmede yalnızca ağırlık paylaşmanın tam gizlilik sağlamadığını gösterir.
Gradyan ve spin eko
GRASEİngilizce: Gradient and spin echo
Her odaklama darbesinden sonra birkaç gradyan ekonun toplandığı, spin eko ve EPI özelliklerini birleştiren sekans. Daha kısa sürede düşük SAR ile çekim yapar.
İngilizce: Gradient rise time
Gradyanın sıfırdan en yüksek değerine ulaşması için geçen süre. Eğim hızı ile en yüksek genliğin oranıdır.
İngilizce: Gradient amplifier
Gradyan bobinlerini yüzlerce amper ve yüksek gerilimle süren güç elektroniği. Yükseltecin gücü en yüksek gradyan şiddetini ve eğim hızını sınırlar.
- gradyan bobininin endüktansı ve direnci
İngilizce: Gradiometric receive coil
Ters yönde sarılmış iki bölümden oluşan ve düzgün sürücü alanının indüklediği gerilimi büyük ölçüde sönümleyen alıcı bobin. Doğrudan geçişi azaltır.
İngilizce: Graphics processing unit
Paralel hesaplama gücü sayesinde derin öğrenme eğitimi ve hızlı geriçatım için kullanılan işlemci. Belleği büyük üç boyutlu modellerin sınırını belirler.
İngilizce: Granger causality
Bir zaman serisinin geçmişinin diğerinin geleceğini tahmin etmeye katkı sağlayıp sağlamadığının sınanması. fMRI'da bölgeler arası HRF farkları yorumu zorlaştırır.
GRAPPA
GRAPPAEksik k-uzayı satırlarını, komşu satırlardan ve tam örneklenmiş bir kalibrasyon bölgesinden öğrenilen ağırlıklarla dolduran paralel görüntüleme yöntemi.
- l. bobinin k-uzayı verisi
- kalibrasyon verisinden kestirilen ağırlıklar
- hızlanma oranı
GRASP
GRASPAltın oranlı radyal yığın örneklemesini sıkıştırılmış algılama ve paralel görüntülemeyle birleştiren serbest solunumlu dinamik görüntüleme. Karaciğer ve meme DCE çalışmalarında kullanılır.
İngilizce: Grey matter
Nöron hücre gövdelerinin yoğun olduğu beyin dokusu. Korteks ve derin çekirdeklerden oluşur. T1 ağırlıklı görüntüde beyaz cevherden koyu görünür.
İngilizce: Grey-white matter contrast
Gri ve beyaz cevher arasındaki sinyal farkı. Kortikal kalınlık ve doku bölütlemesinin doğruluğu büyük ölçüde bu kontrasta bağlıdır ve yaşla, alan şiddetiyle ve sekans parametreleriyle değişir.
İngilizce: Group-level analysis
Tek tek kişilerin kontrast haritalarının ikinci düzey bir modelde birleştirilmesi. Kişiler arası değişkenliği hesaba katan karışık etkiler modelleri, sonuçların topluma genellenmesini sağlar.
İngilizce: Noise amplification
Hızlandırılmış geriçatımda gürültünün tam örneklenmiş görüntüye göre artması. Paralel görüntülemede g-faktörü ile ifade edilir.
İngilizce: Noise prewhitening
Çok kanallı verinin, kanallar arası gürültü ilişkisini giderecek şekilde gürültü kovaryansıyla dönüştürülmesi. Paralel görüntülemede doğru SNR ve g-faktörü için gereklidir.
- bobinler arası gürültü kovaryansı
- Cholesky çarpanı
İngilizce: Noise figure
Bir yükseltecin sinyal-gürültü oranını ne kadar düşürdüğünü gösteren ölçüt. MR ön yükselteçlerinde 1 dB'nin altında olması istenir.
İngilizce: Denoising diffusion probabilistic model
Verinin kademeli olarak gürültülendirildiği bir ileri süreç ve bu süreci adım adım tersine çeviren öğrenilmiş bir gürültü giderici ağdan oluşan difüzyon modeli. DDIM aynı modelden daha az adımla örnek alır.
- temiz görüntü
- t adımındaki gürültülü görüntü
- t adımına kadar kalan sinyal oranı
İngilizce: Denoising
Görüntüdeki rastgele gürültünün ayrıntıyı koruyarak azaltılması. Öğrenme tabanlı gürültü giderme, kısa süreli ya da yüksek çözünürlüklü taramalarda SNR kaybını telafi etmek için kullanılır.
İngilizce: Denoising score matching
Gürültü eklenmiş veriden temiz veriyi tahmin etmeyi öğrenerek skor fonksiyonunun kestirildiği eğitim yöntemi. Difüzyon modellerinin eğitim hedefinin temelidir.
- gürültü eklenmiş örnek
- öğrenilen skor fonksiyonu
İngilizce: Noise covariance
Alıcı kanallardaki gürültünün birbirleriyle ilişkisini gösteren matris. RF uyarması olmadan yapılan kısa bir gürültü ölçümüyle elde edilir.
İngilizce: Nuisance regressors
Sinyalden çıkarılmak üzere modele eklenen, ilgi dışı değişkenler: hareket parametreleri, beyaz cevher ve beyin omurilik sıvısı sinyalleri, CompCor bileşenleri gibi. Dinlenim durumu analizinde özellikle önemlidir.
İngilizce: Noise floor
Genlik görüntülerinde sinyal olmayan bölgelerde bile görülen sıfırdan büyük ortalama değer. Rice dağılımlı gürültüden kaynaklanır ve düşük sinyalli ölçümleri yanıltır.
İngilizce: Secure aggregation
Sunucunun yalnızca istemci güncellemelerinin toplamını görebildiği, tek tek güncellemeleri göremediği şifreleme protokolü.
İngilizce: Safety incident reporting
Ramak kala olaylar dahil tüm güvenlik olaylarının kaydedilip incelenmesi. Kuralların ve eğitimin iyileştirilmesine yarar.
İngilizce: Safety screening form
Taramadan önce implant, metal parça, gebelik gibi riskleri sorgulayan form. Katılımcı ve onlarla birlikte mıknatıs odasına girecek herkes için doldurulur.
H
İngilizce: Volume coil
Hacmi saran ve içinde oldukça düzgün RF alanı oluşturan bobin. Kuş kafesi bobini en yaygın örneğidir.
İngilizce: Volume rendering
Üç boyutlu verinin her voksele saydamlık ve renk verilerek doğrudan görselleştirilmesi.
İngilizce: Scrubbing
Çerçeve yer değiştirmesi eşiği aşan, hareketle bozulmuş hacimlerin analizden çıkarılması ya da ayrı regresörlerle modellenmesi.
Hacimsel T1 gradyan eko
VIBE, LAVA, THRIVEİngilizce: Volumetric T1 gradient echo
Yağ baskılamalı, hızlı, üç boyutlu bozulmuş gradyan eko sekansları. Tek nefes tutmada karın görüntülemesi ve dinamik kontrastlı çalışmalarda kullanılır.
İngilizce: Hahn echo
İki RF darbesiyle oluşturulan ilk spin eko türü. 90° darbeden sonra gelen 180° darbe, geri alınabilir faz kaybını yeniden odaklar.
- uyarma ile odaklama darbesi arasındaki süre
İngilizce: Fairness
Bir modelin farklı hasta gruplarına eşit kalitede hizmet vermesi hedefi. Alt grup analizleri ve dengeli veri toplama ile denetlenir.
İngilizce: Halbach array
Kalıcı mıknatıs bloklarının alanı içeride yoğunlaştıracak ve dışarıda zayıflatacak biçimde dizilmesi. Hafif ve düşük maliyetli MR sistemlerinde kullanılır.
- mıknatıs malzemesinin kalıcı akısı
- dış ve iç yarıçap
İngilizce: Carpet plot
Tüm voksellerin zaman serilerinin satırlar halinde gösterildiği grafik. Hareket ve küresel sinyal artefaktları bir bakışta görülür.
İngilizce: Loop coil
Tek bir iletken halkadan oluşan en basit RF bobini. Yüzeye yakın bölgelerde yüksek duyarlılık sağlar ve dizi bobinlerin temel elemanıdır.
İngilizce: Hallucination
Bir yapay zeka modelinin, gerçek veride olmayan ama gerçekçi görünen bir yapı üretmesi ya da var olan bir yapıyı silmesi. Tıbbi görüntülemede küçük bir lezyonun eklenmesi ya da kaybolması ciddi sonuçlar doğurabilir.
İngilizce: Raw data
Tarayıcının geriçatımdan önce kaydettiği k-uzayı verisi. Yeni geriçatım yöntemleri geliştirmek için gereklidir ve görüntülere göre çok daha büyük yer kaplar.
İngilizce: Hamming window
Kesme halkalanmasını azaltmak için k-uzayı kenarlarını yumuşakça bastıran bir pencere fonksiyonu. Halkalanma azalır ama çözünürlük biraz düşer.
- pencere uzunluğu
İngilizce: Motion artifact
Tarama sırasında hasta hareketi, solunum, kalp atımı ya da kan akımı nedeniyle oluşan bulanıklık ve hayalet görüntüler. Hayaletler çoğunlukla faz kodlama doğrultusunda görülür.
- k-uzayı toplanırken değişen öteleme
İngilizce: Motion correction
Zaman serisindeki görüntülerin, baş hareketini gidermek için birbirine hizalanması. Birkaç milimetrelik hareket bile sahte etkinlik ya da bağlantısallık üretebilir.
İngilizce: Motion-compensated reconstruction
Kestirilen hareketin görüntüleme operatörüne katılarak hareketli veriden net görüntü elde edilmesi. Solunum ve kalp hareketi için yaygındır.
İngilizce: Harmonic detection
Parçacıkların doğrusal olmayan mıknatıslanmasının sürücü frekansının harmoniklerinde sinyal üretmesi. Temel frekans doğrudan beslemeyle karıştığı için genellikle süzülür.
- parçacıkların manyetizasyon eğrisi
İngilizce: Harmonic spectrum
MPI sinyalinin sürücü alan frekansının katlarındaki bileşenleri. Parçacığın doğrusal olmayan yanıtından oluşur.
Harmonizasyon
ComBatİngilizce: Harmonisation
Farklı tarayıcı ve merkezlerden gelen verilerdeki sistematik farkların, biyolojik farkları koruyarak azaltılması. ComBat gibi istatistiksel yöntemler ya da derin öğrenme tabanlı görüntü dönüşümleri kullanılır.
İngilizce: Patient monitoring
Tarama boyunca nabız, oksijen doygunluğu ve solunumun MR koşullu cihazlarla izlenmesi. Sedasyon uygulanan ve ağır hastalarda zorunludur.
İngilizce: Patient table
Hastayı tünele taşıyan ve konumlandıran motorlu masa. Bazı sistemlerde bobin bağlantıları da üzerindedir.
İngilizce: Hausdorff distance
İki bölütlemenin sınırları arasındaki en büyük uzaklık. Dice'ın yakalayamadığı sınır hatalarını gösterir, aykırı noktalara karşı %95 yüzdeliği kullanılır.
İngilizce: Pooling
Öznitelik haritalarının en büyük ya da ortalama değer alınarak küçültülmesi. Uzamsal boyutu azaltır ve küçük kaymalara dayanıklılık kazandırır.
İngilizce: Ghosting
Periyodik ya da rastgele hareket nedeniyle nesnenin faz kodlama yönünde yinelenen soluk kopyaları.
İngilizce: Ghosting ratio
Hayalet görüntülerin sinyalinin asıl görüntü sinyaline oranı. EPI kalite kontrolünde ve kararlılık testlerinde kullanılır.
İngilizce: MRI in animal models
Kemirgen ve diğer hayvan modellerinde hastalık mekanizmalarının ve yeni tedavilerin incelenmesi. Bulguların insana aktarılmasında köprü görevi görür.
İngilizce: Helium boil-off
Kriyostattaki sıvı helyumun ısı girişiyle buharlaşıp kaybolması. Modern sistemler soğutma başlığıyla bu kaybı neredeyse sıfıra indirir.
İngilizce: Helium-free magnet
Sıvı helyum banyosu olmadan kapalı devre soğutucularla iletken soğutma kullanan süperiletken mıknatıs. Söndürme borusu gerektirmeyebilir.
İngilizce: Haemodynamic response function
Kısa bir sinirsel olayın ardından BOLD sinyalinin zaman içindeki şekli. Yaklaşık 5–6 saniyede tepe yapar, ardından kısa bir alt salınımla taban düzeyine döner.
İngilizce: Hemoglobin degradation stages
Kanamadaki hemoglobinin zamanla oksihemoglobin, deoksihemoglobin, methemoglobin ve hemosiderine dönüşmesi. Her evre T1 ve T2 görüntülerde farklı görünür.
Eski kanamalardan kalan demir depolayan madde. Tüm sekanslarda koyu görünür.
İngilizce: Hepatobiliary contrast agent
Karaciğer hücrelerince alınıp safraya atılan gadolinyumlu ajan. Geç hepatobiliyer evrede normal karaciğer parlar, hepatosit içermeyen lezyonlar karanlık kalır.
İngilizce: Hepatobiliary contrast agents
Karaciğer hücrelerine alınıp safraya atılan gadolinyum bazlı kontrast maddeler. Karaciğer lezyonlarının tanımlanmasına yardım eder.
İngilizce: Segment Anything Model
Nokta, kutu ya da metin istemiyle herhangi bir nesneyi bölütleyebilen temel model. Tıbbi görüntülere ince ayarla uyarlanmış sürümleri vardır.
İngilizce: Hermitian symmetry
Gerçel değerli bir görüntünün k-uzayının merkeze göre eşlenik simetrik olması. Kısmi Fourier yöntemleri bu özellikten yararlanır, fakat gerçek görüntülerde faz değişimleri nedeniyle tam olarak sağlanmaz.
- karmaşık eşlenik
İngilizce: Heteronuclear decoupling
Bir çekirdeğin spektrumunu sadeleştirmek için diğer çekirdeğe RF uygulayarak J-eşleşmesinin ortadan kaldırılması. ¹³C ve ³¹P spektroskopide kullanılır.
İngilizce: Velocity encoding
Faz kontrast ölçümünde ±π faza karşılık gelen hız. Gerçek hız VENC'i aşarsa faz sarılır (katlanma), çok yüksek seçilirse hız ölçümü gürültülü olur.
- hıza bağlı faz farkı
- akış hızı
- faz sarmadan ölçülebilen en yüksek hız
İngilizce: Accelerated system matrix acquisition
Kalibrasyon süresini kısaltmak için ızgaranın bir kısmının ölçülüp geri kalanın sıkıştırılmış algılama, düşük sıralılık, simetri ya da derin öğrenmeyle tamamlanması.
İngilizce: Acceleration factor
Tam örneklemeye göre kaç kat daha az k-uzayı verisi toplandığı. Yüksek R tarama süresini kısaltır ama SNR ve geriçatım kalitesi pahasına.
- geometri faktörü
İngilizce: Fast diffusion samplers
Difüzyon modellerinden yüzlerce yerine onlarca adımda örnek alınmasını sağlayan belirlenimci ya da yüksek dereceli çözücüler. Geriçatım süresini klinik kullanıma yaklaştırır.
İngilizce: Fast Fourier transform
Ayrık Fourier dönüşümünü N log N işlemle hesaplayan algoritma. Kartezyen MR verisinin görüntüye çevrilmesinde ve yinelemeli geriçatımda temel yapı taşıdır.
- çift ve tek indisli örneklerin DFT'leri
- örnek sayısı
Hızlı spin eko
TSE, FSEİngilizce: Turbo or fast spin echo
Tek uyarmanın ardından bir dizi yeniden odaklama darbesiyle birden çok eko toplayan spin eko türü. Eko dizisi uzunluğu kadar hızlanma sağlar ve T2 ağırlıklı görüntülemenin standart yöntemidir.
- eko dizisi uzunluğu
İngilizce: Hydrogen nucleus
Tek bir protondan oluşan çekirdek. Vücutta su ve yağda bol bulunduğu ve jiromanyetik oranı yüksek olduğu için klinik MR'de sinyalin kaynağıdır.
İngilizce: Hyperalignment
Kişilerin anatomik değil fonksiyonel yanıt örüntüleri üzerinden ortak bir temsil uzayına hizalanması. Kişiler arası kod çözme başarımını artırır.
İngilizce: Hyperbolic secant pulse
Belirli bir eşiğin üzerindeki B1 genliklerinde aynı evirme açısını veren adiyabatik darbe. B1 düzgünsüzlüğüne duyarsız evirme için kullanılır.
- en yüksek RF genliği
- modülasyon açısal frekansı
- bant genişliğini belirleyen boyutsuz parametre
İngilizce: Hyperechoes
Değişken odaklama açılarıyla oluşturulan ve düşük güçte tam spin eko sinyaline yakın genlik veren eko düzeni. Yüksek alanda SAR'ı azaltmak için kullanılır.
İngilizce: Hypercapnia challenge
Solunan karbondioksit artırılarak damarların genişleme yanıtının ölçüldüğü test. Serebrovasküler reaktivite ve kalibre BOLD için kullanılır.
İngilizce: Hyperparameter
Eğitimle öğrenilmeyen, önceden seçilen ayarlar: öğrenme oranı, ağ derinliği, düzenlileştirme ağırlığı gibi. Doğrulama kümesiyle ayarlanmalıdır, test kümesiyle değil.
İngilizce: Hyperpolarization
Polarizasyonun ısıl dengedekinin binlerce katına çıkarılması. Hiperpolarize ¹³C ya da ¹²⁹Xe ile metabolizma ve akciğer havalanması görüntülenebilir.
İngilizce: Hyperpolarized ¹³C pyruvate
Hiperpolarize edilmiş piruvatın enjeksiyonundan sonra laktat ve bikarbonata dönüşümünün saniyeler içinde görüntülenmesi. Tümör metabolizmasını gerçek zamanlı gösterir.
İngilizce: Hyperpolarized gas MRI
Hiperpolarize edilmiş ³He ya da ¹²⁹Xe gazının solutularak akciğer hava yollarının görüntülenmesi. Ventilasyon dağılımı ve gaz değişimi hakkında bilgi verir.
İngilizce: Hyperpolarized xenon MRI
Solunan hiperpolarize ksenon gazıyla akciğer havalanmasının ve gaz alışverişinin görüntülenmesi. Ksenonun dokuda ve kanda farklı frekanslarda görünmesi bölgesel işlev ölçümüne olanak verir.
İngilizce: Pituitary gland
Sella tursikada yer alan ve hormon salgılayan bez. Özel ince kesitli protokollerle incelenir.
İngilizce: Pituitary MRI
Hipofiz bezinin ince kesitli ve dinamik kontrastlı protokollerle incelenmesi. Mikroadenomları göstermekte kullanılır.
İngilizce: Hippocampus
Medial temporal lobta yer alan, bellek ve uzamsal yön bulmada temel rol oynayan yapı. Alt alanları yüksek çözünürlüklü T2 ağırlıklı görüntülerle bölütlenir.
İngilizce: Hippocampal subfield imaging
Hipokampusa dik eğik kesitlerde alınan yüksek düzlem içi çözünürlüklü T2 ağırlıklı görüntülerle CA1, CA3 ve dentat girus gibi alt alanların ayrılması. Bellek ve demans araştırmalarında kullanılır.
İngilizce: Hippocampal volume
Bellekte önemli rol oynayan hipokampusun hacmi. Alzheimer hastalığında erken azalır ve otomatik bölütlemeyle ölçülür.
İngilizce: Hypothalamus
Talamusun altında yer alan, hormon salgısını, vücut ısısını ve açlığı düzenleyen küçük yapı. Küçük boyutu nedeniyle yüksek çözünürlük gerektirir.
İngilizce: Histological validation
MR bulgularının ya da mikro yapı ölçütlerinin doku kesitlerinin mikroskobik incelemesiyle karşılaştırılması. Yeni biyobelirteçlerin anlamını kanıtlamanın temel yoludur.
İngilizce: Homodyne reconstruction
Kısmi Fourier verisinde ölçülen tarafı ağırlıklandırıp düşük çözünürlüklü faz düzeltmesi uygulayarak gerçel değerli görüntü elde eden yöntem.
- merkezi k-uzayından kestirilen faz
- homodin ağırlık süzgeci
İngilizce: Homogeneous broadening
Spektral çizginin tüm dönülerde aynı olan gerçek T2 gevşemesi nedeniyle genişlemesi. Spin eko ile geri döndürülemez.
İngilizce: Inhomogeneous broadening
Spektral çizginin vokseldeki alan farklılıkları nedeniyle genişlemesi. Dönüler farklı frekanslarda döner ve bu kısım spin eko ile geri kazanılabilir.
İngilizce: Convolution with the HRF
Uyaran zamanlamasının hemodinamik yanıt fonksiyonuyla evrişilerek beklenen BOLD zaman serisinin elde edilmesi. Doğrusal zamanla değişmeyen sistem varsayımına dayanır.
- uyaran zamanlaması
- hemodinamik yanıt fonksiyonu
- beklenen BOLD yanıtı (regresör)
İngilizce: Hunter's angle
Sağlıklı beyin spektrumunda kolin, kreatin ve NAA tepelerinin soldan sağa artan yükseklikte oluşturduğu çizgi. Bozulması anormallik işaretidir.
İngilizce: Extracellular volume
Kontrast öncesi ve sonrası T1 haritaları ile hematokritten hesaplanan, miyokardda hücre dışı alanın oranı. Yaygın fibrozun ölçülmesinde kullanılır.
İngilizce: Intracellular pH
Hücre içindeki asitlik düzeyi. Fosfor spektroskopisinde inorganik fosfat ile fosfokreatin tepeleri arasındaki kaymadan hesaplanır.
- inorganik fosfatın fosfokreatine göre kayması (ppm)
I
ICA bileşenlerinden hareketle ilişkili olanları birkaç basit öznitelikle otomatik bulup veriden çıkaran yöntem. Eğitim verisi gerektirmez.
IDEAL yağ-su ayrımı
IDEALİngilizce: IDEAL fat-water separation
Birden fazla eko ve yinelemeli en küçük kareler kestirimiyle yağ, su ve alan haritasını birlikte bulan yöntem. Eko zamanları gürültüyü en aza indirecek biçimde seçilir.
İngilizce: Thermal equilibrium magnetization
Dönülerin uzun süre alanda kaldıktan sonra ulaştığı denge manyetizasyonu. Alan şiddeti ve proton yoğunluğuyla artar, sıcaklıkla azalır.
- birim hacimdeki çekirdek sayısı
- dönü kuantum sayısı
İngilizce: Thermal noise
Hasta dokusundaki ve elektronikteki elektronların rastgele ısıl hareketinden gelen gürültü. MR'de baskın gürültü kaynağıdır ve kanallarda Gauss dağılımlıdır.
- gürültü geriliminin karesel ortalama değeri
- direnç
- bant genişliği
İngilizce: Thermal load
RF enerjisinin vücutta yarattığı sıcaklık artışı. Ateşli, bebek ya da ısı düzenlemesi bozuk hastalarda daha düşük SAR sınırları uygulanır.
- ısıl iletkenlik
- perfüzyon hızı
- kan sıcaklığı
İngilizce: ISIS localization
Evirme darbelerinin açık ve kapalı kombinasyonlarının toplanıp çıkarılmasıyla tek bir vokselin sinyalini ayıran yerelleştirme. Kısa T2'li çekirdeklerde kullanılır.
İngilizce: ISMRMRD format
Ham MR verisini üreticiden bağımsız biçimde saklamak için geliştirilmiş açık dosya standardı. Geriçatım yazılımlarının ve açık veri setlerinin paylaşımını kolaylaştırır.
ISTA
ISTAYinelemeli yumuşak eşikleme algoritması. Her adımda veri terimine göre bir gradyan adımı atılır ve ardından katsayılara yumuşak eşikleme uygulanır. Basittir ama yavaş yakınsar.
- yumuşak eşikleme
- adım büyüklüğü
İngilizce: Gridding
Kartezyen olmayan örneklerin, yoğunluk telafisinden sonra bir çekirdekle Kartezyen ızgaraya aktarılıp FFT ile görüntüye çevrilmesi. NUFFT'nin eşlenik işlemine karşılık gelir.
İ
İngilizce: Internal capsule
Talamus ile bazal gangliyonlar arasından geçen ve korteksi beyin sapına bağlayan yoğun beyaz cevher demeti.
İngilizce: Inner ear MRI
İç kulak ve işitme sinirinin ince kesitli yüksek çözünürlüklü görüntülenmesi.
İngilizce: Inner-sphere and outer-sphere relaxation
Paramanyetik bir kontrast maddenin su protonlarının gevşemesini hızlandırdığı iki mekanizma. İç küre etkisi metale doğrudan bağlanan su moleküllerinden, dış küre etkisi yakından geçen sudan kaynaklanır.
İngilizce: Spiral-in and spiral-out
Spiral yörüngenin k-uzayının dışından merkeze ve merkezden dışa doğru izlendiği iki okuma biçimi. Birlikte kullanıldığında fMRI'da sinyal kaybı azalır.
İngilizce: Intrinsic SNR
Yalnızca dokunun ve alan şiddetinin belirlediği, donanım kayıpları çıkarıldığında ulaşılabilecek sinyal-gürültü oranı.
İngilizce: 2D selective excitation
Uyarma k-uzayında iki boyutlu bir yörünge izlenerek kesit yerine bir silindir ya da bölge uyarılması. Küçültülmüş görüş alanlı görüntüleme ve navigatörlerde kullanılır.
İngilizce: Twice-refocused spin echo
İki odaklama darbesiyle girdap akımı etkilerini birbirine karşı dengeleyen difüzyon sekansı.
İngilizce: Two-point Dixon
Yağ ve suyun aynı ve zıt fazda olduğu iki ekodan yararlanan Dixon yöntemi. Alan düzgünsüzlüğüne duyarlıdır.
- aynı fazlı ve zıt fazlı görüntüler
İngilizce: Dual-domain network
k-uzayı ve görüntü uzayında dönüşümlü çalışan ağ. Her alanın avantajlarını birleştirir.
İngilizce: Chemical shift artifact of the second kind
Yağ ve suyun aynı vokselde zıt fazda olması nedeniyle sınırlarda oluşan sinyal kaybı. Çini mürekkebi artefaktı olarak da görülür.
İngilizce: Medication patches
Ciltten ilaç veren yapışkan bantlar. Bazıları metal katman içerir ve RF ile ısınarak yanığa yol açabilir.
İleri model
kodlama operatörüİngilizce: Forward model
Görüntüden ölçülen veriye giden fiziksel süreci tanımlayan matematiksel model. MR'de bobin hassasiyetleri, Fourier dönüşümü ve örnekleme maskesinden oluşur. Fizik güdümlü ağlar ve veri tutarlılığı bu modele dayanır.
İngilizce: Prospective motion correction
Baş hareketinin tarama sırasında navigatörler ya da optik kamerayla izlenip kesit konumunun anında güncellenmesi. Hareket artefaktlarını veri toplanırken önler.
İngilizce: Prospective gating
Verinin yalnızca EKG'deki R dalgasından sonra belirli bir pencerede toplanması. Döngünün sonu genellikle kaçırılır.
İletim dizisi
TxArrayİngilizce: Transmit array
Birden fazla bağımsız iletim kanalına sahip RF bobin sistemi. Her kanalın genliği ve fazı ayrı ayarlanarak B₁ dağılımı şekillendirilir. UMRAM'ın 3 T tarayıcısında bu özellik bulunur.
İngilizce: Conductive loops
Vücut parçalarının, kabloların ya da elektrotların kapalı bir iletken döngü oluşturması. RF alanı bu döngülerde akım indükler ve yanığa yol açabilir.
İlgi bölgesi
ROIİngilizce: Region of interest
Analizin önceden belirlenmiş bir beyin bölgesiyle sınırlandırılması. Bölge anatomik atlastan, ayrı bir yerelleştirme taramasından ya da önceki çalışmalardan tanımlanabilir. İstatistiksel gücü artırır, çoklu karşılaştırma yükünü azaltır.
İngilizce: Implant heating
Uzun iletken implantların, örneğin derin beyin uyarıcısı kablolarının, RF alanında anten gibi davranıp uçlarında dokuyu ısıtması. Kablo uzunluğu, yolu ve RF alan dağılımına bağlıdır.
İngilizce: Implant transfer function
Bir kablonun boyunca maruz kaldığı elektrik alanın, ucundaki ısınmaya nasıl dönüştüğünü tanımlayan fonksiyon. Farklı RF koşullarında implant güvenliğini hızlıca değerlendirmeye yarar.
İngilizce: Fine-tuning
Önceden eğitilmiş bir modelin, yeni bir görev ya da veri için ek eğitimle uyarlanması. Parametre verimli yöntemler (örneğin LoRA) yalnızca küçük bir ek parametre kümesini eğiterek hesap ve bellek gereksinimini azaltır.
İngilizce: MRI in stroke
Akut iskemik inmede difüzyon görüntüleme dakikalar içinde hasarlı dokuyu gösterir. Perfüzyon ile birlikte kurtarılabilir dokunun (penumbra) kestirimi tedavi kararlarına yön verir.
İngilizce: Inorganic phosphate
Fosfor spektroskopisinde görülen ve frekansı hücre içi pH'yı gösteren tepe.
İngilizce: Human Connectome Project
Binden fazla kişide yüksek kaliteli yapısal, difüzyon ve fonksiyonel MR verisi toplayan büyük ölçekli proje. Analiz zincirleri ve parselasyonları alanın standartları arasındadır.
İngilizce: Human-scale MPI
MPI'nin insan beyni ya da vücudu boyutunda uygulanmasına yönelik sistemler. Güvenlik sınırları ve donanım gücü başlıca zorluklardır.
İngilizce: Human in the loop
Yapay zeka çıktılarının bir uzman tarafından gözden geçirilip düzeltildiği iş akışı. Güvenliği artırır ve düzeltmeler modelin geliştirilmesinde kullanılabilir.
İngilizce: Insula
Lateral sulkusun derinliğinde gizli kalan korteks bölgesi. İç beden algısı, duygu ve tat ile ilişkilidir.
İngilizce: Insulin pump
Deri altına insülin veren dış ya da yerleşik pompa. Elektronik ve manyetik parçaları nedeniyle tarama öncesi çıkarılması gerekir.
İngilizce: Statistical power
Gerçek bir etkinin varken saptanma olasılığı. Örneklem büyüklüğüne, etki büyüklüğüne ve gürültüye bağlıdır. Düşük güçlü çalışmalar tekrarlanamayan sonuçlar üretebilir.
İngilizce: Statistical contrast
GLM katsayılarının, sınanacak soruyu ifade eden doğrusal birleşimi, örneğin "yüzler eksi evler". Her voksel için bir t ya da F istatistiği üretir ve sonuç istatistiksel harita olarak gösterilir.
İngilizce: Statistical parametric map
Her voksel için bir istatistik değerinin hesaplandığı görüntü. Eşiklenerek aktivasyon haritası elde edilir.
İngilizce: Prompt
Büyük dil ya da temel modellere görevi tanımlamak için verilen metin ya da görsel girdi. İstem tasarımı modelin yanıt kalitesini önemli ölçüde etkiler.
İngilizce: Client drift
Kurumların verileri farklı dağılımlara sahip olduğunda yerel güncellemelerin birbirinden uzaklaşması ve ortak modelin bozulması. FedProx gibi yöntemler bunu sınırlar.
İngilizce: Involuntary motion
Yutkunma, göz hareketi ve benzeri tekrarlayan küçük hareketlerin görüntüye hayalet ya da bulanıklık katması. Doyurma bantları ve katılımcı bilgilendirmesiyle azaltılır.
İngilizce: Hearing protection
Kulak tıkacı ve kulaklıkla gürültünün 20–30 dB kadar azaltılması. Taramada bulunan herkes için zorunludur.
İngilizce: Auditory cortex
Üst temporal girustaki Heschl girusu çevresinde yer alan işitme bölgesi. Tarayıcı gürültüsü nedeniyle fMRI'da seyrek örnekleme gibi özel tasarımlar gerektirir.
İngilizce: Isochromat
Aynı rezonans frekansını paylaşan ve birlikte hareket eden dönü grubu. Faz dağılımı ve eko oluşumu çoğunlukla izokromatlar üzerinden anlatılır.
İngilizce: Isocenter
Mıknatısın ve gradyanların merkezi. Alanın en düzgün olduğu ve gradyan alanının sıfır olduğu noktadır, hasta incelenecek bölge buraya gelecek şekilde konumlandırılır.
İngilizce: Isotropic 3D acquisition
Her yönde eşit voksel boyutuyla yapılan 3B çekim. Kayıp olmadan her düzlemde yeniden biçimlendirme yapılabilir.
İngilizce: Isotropic diffusion
Difüzyonun her yönde eşit olması. Beyin omurilik sıvısı ve gri cevherde yaklaşık izotropiktir.
İngilizce: Isotropic voxel
Üç doğrultuda da aynı boyuta sahip voksel, örneğin 1 × 1 × 1 mm. Görüntünün her yönde yeniden dilimlenebilmesini ve doğru hacim ölçümünü sağlar.
J
İngilizce: J-coupling
Aynı moleküldeki çekirdeklerin kimyasal bağlar üzerinden birbirini etkilemesi. Spektrumdaki tepelerin bölünmesine yol açar ve GABA gibi metabolitlerin ölçümünde önemlidir.
- eşleşme sabiti (Hz)
İngilizce: Jacobian determinant
Bir dönüşümün her noktada yerel hacmi ne kadar büyütüp küçülttüğünü gösteren değer. Deformasyon tabanlı morfometride kullanılır.
İngilizce: Venetian blind artifact
Çok bloklu üç boyutlu taramalarda blok sınırlarında yinelenen yatay şeritler. Kesit profilinin düzgün olmamasından kaynaklanır, bloklar çakıştırılarak azaltılır.
İngilizce: Gyromagnetic ratio
Bir çekirdeğin rezonans frekansını alan şiddetine bağlayan sabit. Hidrojen için γ/2π yaklaşık 42,58 MHz/T'dir. Her çekirdeğin oranı farklıdır, bu yüzden tarayıcı belirli bir çekirdeğe ayarlanır.
- jiromanyetik oran (rad/s/T)
- hidrojen çekirdeği (proton)
İngilizce: Johnson-Nyquist noise
Bir iletkendeki elektronların ısıl hareketinden kaynaklanan gürültü. Gücü sıcaklık, direnç ve bant genişliğiyle orantılıdır.
- gürültü geriliminin karesel ortalama değeri
- direnç
- bant genişliği
K
k en yakın komşu
k-NNİngilizce: k-nearest neighbours
Yeni bir örneği eğitim verisindeki en yakın k örneğin etiketlerine göre sınıflandıran yöntem.
k-t BLAST
k-t BLASTDinamik görüntülemede k-uzayı ve zaman boyunca eksik örnekleme yapıp eğitim verisinden elde edilen önselle görüntüyü kuran yöntem.
k-t hızlandırma
k-t BLAST, k-t SENSEİngilizce: k-t acceleration
Dinamik görüntülemede hem k-uzayında hem zamanda eksik örnekleme yapılıp uzamsal-zamansal korelasyonlardan yararlanılarak geriçatım yapılması. Kardiyak sine görüntülemede yüksek hızlanma sağlar.
k-t SENSE
k-t SENSEk-t BLAST yaklaşımını bobin hassasiyetleriyle birleştiren dinamik paralel görüntüleme yöntemi.
İngilizce: k-space
Ölçülen ham verinin tutulduğu uzamsal frekans alanı. Görüntü, k-uzayının Fourier dönüşümüyle elde edilir. Merkez kontrastı, kenarlar ince ayrıntıyı taşır.
- t anındaki k-uzayı konumu
- uygulanan gradyan dalga biçimi
- jiromanyetik oran
İngilizce: k-space periphery
Yüksek uzamsal frekansları içeren k-uzayı bölgesi. Kenarları ve ince ayrıntıları taşır, çözünürlüğü belirler.
İngilizce: k-space centre
Düşük uzamsal frekansları içeren k-uzayı bölgesi. Görüntünün genel kontrastını ve sinyal düzeyini belirler.
İngilizce: k-space trajectory
Gradyanların zamanla k-uzayında izlediği yol. Kartezyen, radyal, spiral ve PROPELLER yaygın yörüngelerdir. Yörünge tarama süresini, harekete duyarlılığı ve artefaktları belirler.
- gradyan dalga biçimi
İngilizce: k-space learning
Eksik k-uzayı verisinin doğrudan k-uzayında çalışan ağlarla tamamlanması. RAKI, GRAPPA'nın doğrusal olmayan, ağ tabanlı bir genellemesidir.
İngilizce: Cable trap
Koaksiyel kablonun dış iletkeninde oluşan ortak mod akımlarını engelleyen devre. Isınmayı ve bobin bozulmasını önler.
İngilizce: Wireless coil
Sinyali kablo yerine kablosuz bağlantıyla ileten alıcı bobin. Kablo ısınmasını azaltır ve kurulumu kolaylaştırır.
İngilizce: Kaczmarz method
Doğrusal denklem sisteminin her seferinde tek bir satır kullanılarak yinelemeli çözülmesi. Sistem matrisi tabanlı MPI geriçatımında düzenlileştirmeyle birlikte en yaygın çözücüdür.
- sistem matrisinin j. satırı
- j. ölçüm
İngilizce: Head coil
Beyin görüntülemesi için kafayı saran alıcı ya da alıcı-verici bobin. 32 ve 64 kanallı diziler kortekste yüksek SNR ve yüksek hızlanma sağlar.
İngilizce: Intracranial volume
Kafatası içindeki toplam hacim. Kafa boyutu farklılıklarını düzeltmek için hacim ölçümlerinde kullanılır.
Kafatası soyma
brain extractionİngilizce: Skull stripping
Beyin dokusunun kafatası, kafa derisi ve diğer yapılardan ayrılması. Neredeyse tüm beyin analizlerinin ilk adımıdır ve derin öğrenme araçları bunu hızlı ve güvenilir yapar.
İngilizce: Head-only gradient system
Yalnızca kafayı saran küçük gradyan bobini. Sinir uyarımı sınırları daha geniş olduğundan çok yüksek gradyan şiddeti ve eğim hızına ulaşır.
İngilizce: Kaiser-Bessel kernel
Izgaraya yerleştirmede en yaygın kullanılan ara değer çekirdeği. Genişliği ve aşırı örnekleme oranı doğruluk ile hız arasındaki dengeyi belirler.
- çekirdek genişliği
- şekil parametresi
- sıfırıncı derece değiştirilmiş Bessel fonksiyonu
İngilizce: Cardiac implantable electronic device
Kalp pili ve implante edilebilir defibrilatör gibi kalbe yerleştirilen elektronik cihazlar. MR koşullu modeller özel protokolle taranabilir.
İngilizce: Permanent magnet
Akım ya da soğutma gerektirmeden alan üreten mıknatıs. Düşük alanlı ve taşınabilir sistemlerde kullanılır, ağır ve sıcaklığa duyarlıdır.
İngilizce: Persistent mode
Süperiletken mıknatısın güç kaynağından ayrılıp akımın kapalı sargıda kayıpsız dolaştığı çalışma durumu. Alan yıllarca neredeyse sabit kalır.
- sargının çok küçük artık direnci
- mıknatıs endüktansı
İngilizce: Calibration region
k-uzayı merkezinde tam örneklenen ve geriçatım parametrelerinin kestirildiği bölge. GRAPPA çekirdekleri ve ESPIRiT haritaları buradan hesaplanır.
İngilizce: Calibration scans
Ana sekanstan önce otomatik yapılan frekans ayarı, RF gücü kalibrasyonu, şim ve bobin hassasiyet ölçümleri. Görüntü kalitesi büyük ölçüde bunların doğruluğuna bağlıdır.
İngilizce: Calibrationless parallel imaging
Ayrı kalibrasyon verisi olmadan, düşük sıralılık ya da ortak kestirim yoluyla hem bobin bilgisini hem görüntüyü bulan yöntemler. Kalibrasyon ile tarama arasındaki hareket sorununu ortadan kaldırır.
İngilizce: Calibrated BOLD
BOLD ve kan akımı ölçümlerinin hiperkapni ya da hiperoksi gibi bir kalibrasyonla birleştirilerek oksijen tüketimindeki değişimin kestirilmesi.
- kalibrasyon sabiti (en yüksek BOLD değişimi)
- akım-hacim ve alan şiddetine bağlı üsler
İngilizce: Quality factor
Bir rezonans devresinde depolanan enerjinin kaybedilen enerjiye oranı. Yüklü ve yüksüz Q oranı, gürültünün bobinden mi hastadan mı geldiğini gösterir.
- bobinin endüktansı ve direnci
- rezonans bant genişliği
İngilizce: Quality assurance
Tarayıcının SNR, geometrik doğruluk, kararlılık ve hayalet düzeyi gibi başarım ölçütlerinin fantomlarla düzenli olarak izlenmesi. fMRI çalışmaları için zamansal kararlılık testleri önemlidir.
İngilizce: Calcarine sulcus
Oksipital lobun iç yüzünde yer alan ve birincil görme korteksini barındıran oluk.
İngilizce: Heart rate regressor
Kalp hızındaki değişimlerin BOLD sinyaline etkisini modelleyen regresör.
İngilizce: Cardiac pacemaker
Kalp ritmini elektriksel uyarılarla düzenleyen implante cihaz. Eski modeller MR için güvensizdir, MR koşullu modeller özel protokolle taranabilir.
İngilizce: Blood oxygenation level dependent signal
Deoksihemoglobin paramanyetiktir ve T2* sinyalini azaltır. Etkin bölgeye gelen kan akımı tüketimden fazla arttığı için deoksihemoglobin oranı düşer ve sinyal birkaç yüzde artar.
- deoksihemoglobin değişiminden kaynaklanan gevşeme hızı değişimi
İngilizce: Blood-brain barrier
Beyin damarlarının çoğu maddenin dokuya geçişini sınırlayan yapısı. Bozulduğunda kontrast madde dokuya geçer ve kontrastlanma görülür.
İngilizce: Hemorrhage imaging
Kanamanın yerini, yaşını ve yaygınlığını gösteren MR incelemesi. Duyarlılık ağırlıklı görüntüler çok duyarlıdır.
İngilizce: Canonical HRF
Genellikle iki gama fonksiyonunun farkıyla tanımlanan standart hemodinamik yanıt şekli. Kişiler ve bölgeler arası farkları yakalamak için zamansal ve dağılım türevleri eklenebilir.
- tepe ve altına düşme gama fonksiyonlarının şekil parametreleri
- tepe ile altına düşme oranı
İngilizce: Quantitative magnetization transfer
Serbest ve bağlı proton havuzlarının büyüklükleri ile değişim hızlarının iki havuzlu modelle ölçülmesi. MTR'den daha özgül miyelin ölçütleri verir.
İngilizce: Claustrophobia
Dar tarayıcı deliğinde katılımcıların yaşayabildiği kaygı. Bilgilendirme, ayna sistemi, alarm topu ve gerekirse taramanın durdurulması ile yönetilir.
İngilizce: Gated recurrent unit
LSTM'ye benzeyen ama daha az kapı ve parametre içeren tekrarlayan birim.
İngilizce: India ink artifact
Karşıt fazlı gradyan eko görüntülerinde su ile yağın aynı vokselde bulunduğu doku sınırlarında oluşan koyu çizgi.
İngilizce: Liver MRI
Karaciğerdeki lezyonların, yağın ve demirin MR ile incelenmesi.
İngilizce: Liver fat spectroscopy
Karaciğerdeki yağ oranının spektroskopiyle ölçülmesi. Yağ fraksiyonu ölçümlerinde referans yöntem olarak kabul edilir.
İngilizce: Decision tree
Özniteliklere dayalı art arda evet-hayır sorularıyla karar veren model. Yorumlanması kolaydır ama tek başına aşırı öğrenmeye yatkındır.
İngilizce: Steady state
Art arda gelen uyarmalardan sonra manyetizasyonun her TR'de aynı değere ulaştığı denge durumu. Hızlı gradyan eko sekanslarının sinyali bu durumda ölçülür.
İngilizce: Carbon-13 MRS
Karbon-13 çekirdeğinin spektroskopisi. Doğal bolluğu düşük olduğu için genellikle zenginleştirilmiş ya da hiperpolarize maddelerle yapılır.
Kardiyak MRI
CMRİngilizce: Cardiac MRI
Kalbin yapısı, işlevi, dokusu ve kan akışının değerlendirilmesi. Sine, geç gadolinyum tutulumu, T1 ve T2 haritalama ile perfüzyon görüntüleme temel bileşenlerdir.
İngilizce: Cardiac gating
Veri toplamanın kalp atımıyla, genellikle EKG ya da nabız ölçerle eşzamanlanması. Kalp hareketinden kaynaklanan artefaktları azaltır.
İngilizce: Cardiac stimulation
Çok hızlı gradyan değişimlerinin kalp kasını uyarması. Sınırlar periferik sinir uyarımı eşiğinin çok altında tutularak önlenir.
İngilizce: Root sum of squares
Her vokselde bobin görüntülerinin genliklerinin kareleri toplamının karekökü alınarak yapılan bobin birleştirme. Basit ve sağlamdır ama faz bilgisi kaybolur.
- c. bobinin görüntüsü
İngilizce: Abdominal MRI
Karaciğer, pankreas, böbrek ve bağırsakların değerlendirilmesi. Nefes tutmalı ya da serbest solunumlu hızlı sekanslar, difüzyon ve dinamik kontrast görüntüleme kullanılır.
Karışık hassasiyetle eğitim
FP16, BF16İngilizce: Mixed-precision training
Hesapların bir bölümünün 16 bitlik sayılarla yapılması. Belleği yarıya indirir ve eğitimi hızlandırır.
İngilizce: Confusion matrix
Doğru ve yanlış pozitif ile doğru ve yanlış negatif sayılarını, çok sınıflı durumda her sınıf çifti için, bir tabloda gösteren özet. Duyarlılık, özgüllük ve kesinlik bu tablodan hesaplanır.
İngilizce: Mixed design
Blok ve olay ilişkili öğelerin bir arada kullanıldığı deney düzeni. Sürekli görev durumlarını ve tek tek olaylara verilen yanıtları birlikte ayırmaya olanak tanır.
İngilizce: Complex-valued data
MR verisinin her noktası bir büyüklük ve faz taşır. Çoğu görüntü yalnızca büyüklüğü gösterir, faz ise akış, sıcaklık, duyarlılık ve alan haritalaması için kullanılır.
İngilizce: Counterbalancing
Koşul sırasının katılımcılar arasında dengelenmesi. Sıra ve alışma etkilerinin sonuçlara karışmasını önler.
İngilizce: Mutual information
İki görüntünün yoğunlukları arasındaki istatistiksel bağımlılığın ölçüsü. Farklı kontrastlardaki görüntülerin çakıştırılmasında kullanılır.
İngilizce: Reciprocity principle
Bir bobinin bir noktadan alacağı sinyalin, aynı bobinin o noktada birim akımla üreteceği alanla orantılı olması. Bobin hassasiyetini ve SNR'yi hesaplamaya yarar.
- bobinde oluşan gerilim
- birim akım başına alım alanı
İngilizce: Contrastive learning
Aynı örneğin farklı görünümlerinin temsillerini birbirine yaklaştırıp farklı örneklerinkini uzaklaştırarak öğrenen öz-gözetimli yöntem. SimCLR ve MoCo örnekleridir.
- pozitif çiftin temsili
- sıcaklık
İngilizce: Non-Cartesian sampling
k-uzayının düz satırlar yerine radyal çizgiler ya da spiraller boyunca örneklenmesi. Harekete daha dayanıklı ya da daha hızlı olabilir, ama geriçatımı daha karmaşıktır.
İngilizce: Cartesian sampling
k-uzayının düzgün aralıklı paralel satırlar halinde örneklenmesi. Geriçatımı hızlı Fourier dönüşümüyle doğrudan yapılabilir ve en yaygın yöntemdir.
İngilizce: Intramyocellular lipids
Kas hücrelerinin içinde depolanan yağ. Spektroskopide hücre dışı yağdan biraz farklı frekansta görülür ve insülin direnciyle ilişkilidir.
İngilizce: Musculoskeletal MRI
Eklem, kıkırdak, bağ, tendon ve kemik iliğinin değerlendirilmesi. Yağ baskılı proton yoğunluğu ağırlıklı görüntüler ve üç boyutlu sekanslar yaygındır.
İngilizce: Rigid registration
Yalnızca öteleme ve dönmeyle yapılan altı parametreli çakıştırma. Aynı kişinin görüntülerini hizalamakta kullanılır.
İngilizce: Communication with the participant
Tarama boyunca interkom ve kamerayla katılımcıyla iletişimin sürdürülmesi. Rahatsızlık, ısınma ya da sinir uyarımı belirtilerinin erken fark edilmesini sağlar.
İngilizce: Aliasing (wrap-around)
Görüş alanının dışında kalan dokunun görüntünün karşı kenarına katlanması. Çoğunlukla faz kodlama doğrultusunda olur. Görüş alanını büyütmek ya da aşırı örnekleme yapmak çözer.
İngilizce: Laminar fMRI
Kortikal katmanlar boyunca etkinlik farklarını ölçmek için milimetre altı çözünürlükte yapılan fMRI. Genellikle 7 T, VASO ya da toplardamar katkısını düzelten yöntemler gerektirir.
İngilizce: Layer normalization
Normalleştirmenin yığın yerine her örneğin kendi öznitelikleri üzerinden yapılması. Yığın boyutundan bağımsızdır ve dönüştürücülerde standarttır. Grup ve örnek normalleştirme benzer seçeneklerdir.
- tek bir örneğin öznitelikleri üzerinden ortalama ve varyans
İngilizce: Caudate nucleus
Lateral ventrikülün kenarında uzanan ve striatumun parçası olan C biçimli çekirdek.
İngilizce: Sliding-window connectivity
Bağlantısallığın kayan bir zaman penceresi içinde hesaplanarak zamanla değişiminin izlenmesi.
İngilizce: Vanishing gradient
Derin ağlarda gradyanın geriye doğru katmanlar boyunca sıfıra yaklaşması ve ilk katmanların öğrenmemesi. Artık bağlantılar, normalleştirme ve uygun aktivasyonlar bu sorunu azaltır.
İngilizce: Loss function
Model çıktısı ile hedef arasındaki uyumsuzluğu ölçen ve eğitimde en aza indirilen fonksiyon. Seçimi, modelin neyi önemsediğini belirler.
Kesinlik
PPVİngilizce: Precision
Pozitif olarak tahmin edilen vakaların ne kadarının gerçekten pozitif olduğu. Klinikte pozitif öngörü değeri olarak da bilinir ve hastalığın görülme sıklığına bağlıdır.
- doğru ve yanlış pozitif sayısı
Kesirli ALFF
fALFFİngilizce: Fractional ALFF
Düşük frekans bandındaki gücün tüm frekanslardaki güce oranı. Fizyolojik gürültüye ALFF'den daha az duyarlıdır.
İngilizce: Crossing fibres
Bir vokselde farklı yönlerde ilerleyen birden fazla lif demetinin bulunması. Beyaz cevher voksellerinin büyük bölümünde görülür ve tek yönlü tensör modelinin en önemli sınırlılığıdır.
İngilizce: Slice gap
Komşu kesitler arasında bırakılan boşluk. Kesit profillerinin üst üste binmesinden doğan karşılıklı etkileşimi (cross-talk) azaltır ama arada veri kaybına yol açar.
İngilizce: Slice thickness
İki boyutlu görüntülemede uyarılan kesitin kalınlığı. İnce kesit kısmi hacim etkisini azaltır ama SNR'yi düşürür.
- kesit kalınlığı
- RF darbesinin bant genişliği
- kesit seçme gradyanı
İngilizce: Slice thickness profile
Kesit seçimi sonucunda sinyalin kesite dik yönde nasıl dağıldığı. İdeal dikdörtgen biçimden sapmalar komşu kesitlerin etkileşmesine yol açar.
İngilizce: Cross-talk artifact
Farklı açılarda planlanmış kesitlerin kesiştiği yerlerde doyurma nedeniyle oluşan koyu çizgiler. Omurga görüntülemede sık görülür.
İngilizce: Slice overlap artifact
Farklı açılardaki kesit gruplarının kesişmesiyle ortak bölgede doyurma nedeniyle oluşan koyu bant. Omurga görüntülemede sık görülür.
İngilizce: Slice planning
Görüntülenecek kesitlerin konum, açı ve kalınlığının anatomik işaretlere göre belirlenmesi. Otomatik planlama araçları tekrarlanabilirliği artırır.
İngilizce: Slice profile
Kesit doğrultusunda uyarılan manyetizasyonun dağılımı. İdeal olarak dikdörtgendir, gerçekte kenarları yumuşaktır ve komşu kesitleri etkileyebilir.
İngilizce: Slab-selective inversion
Evirme darbesinin yalnızca belirli bir kalın kesite uygulanması. Arteriyel spin etiketlemede ve akan kanın baskılanmasında kullanılır.
İngilizce: Slice-select rephasing lobe
Kesit seçici darbeden sonra uygulanan ve kesit boyunca oluşan faz dağılımını gideren ters işaretli gradyan bölümü.
İngilizce: Slice selection
RF darbesi sırasında bir gradyan uygulanarak yalnızca belirli bir kesitteki dönülerin uyarılması. Kesit kalınlığı, darbenin bant genişliği ve gradyanın gücüyle ayarlanır.
- kesit seçme gradyanı
- kesit yönündeki konum
İngilizce: Slice-GRAPPA
Eşzamanlı uyarılmış kesitlerin, her kesit için ayrı öğrenilen GRAPPA çekirdekleriyle ayrıştırılması. Kesitler arası sızıntıyı azaltan çeşitleri vardır.
İngilizce: Inter-slice motion
Çok kesitli taramada kesitler arasında hareket olması sonucu hacmin tutarsızlaşması. Sagital ve koronal yeniden dilimlemede basamaklı görünüm oluşturur.
İngilizce: Slice-to-volume reconstruction
Hareket sırasında alınmış çok sayıda iki boyutlu kesitin birbirine çakıştırılıp tutarlı bir üç boyutlu hacim olarak birleştirilmesi. Fetal beyin görüntülemede standarttır.
İngilizce: Truncation artifact
Sınırlı k-uzayı örneklemesi nedeniyle keskin kenarlar çevresinde oluşan halkalar. Gibbs halkalanması ile aynıdır.
İngilizce: Arbitrary waveform relaxometer
Parçacıklara farklı frekans ve genliklerde alan uygulayıp yanıtlarını ölçen düzenek. Gevşeme davranışını ve noktasal yayılım fonksiyonunu sistemden bağımsız biçimde karakterize eder.
İngilizce: Cartilage mapping
T2, T1ρ ya da sodyum görüntüleme ile kıkırdağın yapısal değişimlerinin, şekil bozulmadan önce saptanması. Erken osteoartrit araştırmalarında kullanılır.
İngilizce: Red nucleus
Orta beyinde yer alan ve hareket koordinasyonunda rol oynayan çekirdek. Demir içeriği yüksektir.
İngilizce: Short-axis views
Sol karıncığın uzun eksenine dik olarak tabandan tepeye uzanan kesit yığını. Karıncık hacimleri ve ejeksiyon fraksiyonu bu kesitlerden hesaplanır.
İngilizce: Short-T2 tissues
T2'si birkaç milisaniyenin altında olan tendon, bağ, menisküs, kortikal kemik ve miyelin gibi dokular. Standart sekanslarda sinyal vermezler, UTE ve ZTE ile görüntülenirler.
İngilizce: Short-TE spectroscopy
Yaklaşık 30 ms'nin altındaki TE ile yapılan spektroskopi. Kısa T2'li metabolitleri de gösterir, ama makromolekül tabanı belirgin olduğu için uydurma zorlaşır.
İngilizce: Short tau inversion recovery
Kısa bir evirme zamanıyla yağ sinyalini baskılayan sekans. Alan düzensizliklerine, frekans seçici yağ baskılamaya göre daha az duyarlıdır.
- yağın T1 değeri
İngilizce: Restricted diffusion
Suyun kapalı bölmelerde, örneğin akson ya da hücre içinde hapsolması. Yer değiştirme bölme boyutuyla sınırlıdır ve difüzyon zamanı uzadıkça sinyal davranışı değişir. Klinik görüntülerde difüzyon ağırlıklı görüntüde parlak, ADC haritasında karanlık görünür. Akut inme, apse ve yüksek hücreli tümörlerde görülür.
İngilizce: Restricted isometry property
Bir ölçüm matrisinin seyrek vektörlerin normunu yaklaşık olarak koruması şartı. Sıkıştırılmış algılamada doğru geri kazanımın kuramsal güvencesidir.
İngilizce: Constrained spherical deconvolution
Difüzyon sinyalini tek bir lif demetinin yanıtıyla ters evrişime sokarak her vokselde lif yönelim dağılımını (FOD) kestiren yöntem. Kesişen lifleri çözebilir ve traktografinin temelini oluşturur.
- lif yönelim dağılımı
- tek lif tepki fonksiyonu
- küresel evrişim
Kısmen ayrılabilir fonksiyon modeli
PSF modeliİngilizce: Partially separable function model
Uzamsal-zamansal sinyalin az sayıda uzamsal ve zamansal temel fonksiyonun çarpımlarının toplamı olarak yazıldığı düşük sıralı model. Dinamik görüntülemede ve MR spektroskopik görüntülemede kullanılır.
İngilizce: Partial saturation
TR'nin T1'e göre kısa olması nedeniyle boyuna manyetizasyonun tam geri kazanılamaması. T1 ağırlıklı kontrastın kaynağıdır.
İngilizce: Partial Fourier
k-uzayının simetrisinden yararlanarak yalnızca yarısından biraz fazlasını ölçen hızlandırma yöntemi. Süre kısalır, SNR biraz düşer.
İngilizce: Partial field of view
Büyük görüş alanının küçük parçalar halinde taranıp birleştirildiği MPI yaklaşımı. Güvenlik sınırları içinde geniş bölgeleri kapsamaya olanak verir.
İngilizce: Partial volume effect
Bir vokselin birden fazla doku içermesi ve sinyalinin bunların karışımı olması. Küçük yapıların sınırlarını bulanıklaştırır ve hacim ölçümlerini etkiler.
İngilizce: Partial volume estimation
Her vokseldeki doku oranlarının kestirilmesi. Sınır vokselleri birden fazla doku içerdiği için gereklidir.
İngilizce: Partial correlation
İki değişken arasındaki ilişkinin diğer değişkenlerin etkisi çıkarıldıktan sonraki korelasyonu. Doğrudan bağlantıları ayırt etmede kullanılır.
- etkisi çıkarılan değişken
İngilizce: Benchmark
Yöntemlerin aynı veri ve ölçütlerle karşılaştırıldığı standart değerlendirme düzeni. fastMRI ve BraTS yarışmaları buna örnektir.
İngilizce: Chemical exchange
Protonların farklı kimyasal ortamlar arasında, örneğin bir molekül ile serbest su arasında, yer değiştirmesi. CEST ve T1ρ kontrastlarının fiziksel temelidir.
İngilizce: Chemical exchange saturation transfer
Belirli moleküllere bağlı protonların seçici doyurulup bu doyurmanın su sinyaline aktarılmasıyla düşük derişimli molekülleri dolaylı olarak görüntüleme. Amid proton aktarımı (APT) tümör görüntülemede kullanılır.
- doyurma frekansının sudan uzaklığı
İngilizce: Chemical shift
Aynı çekirdeğin farklı moleküllerde biraz farklı frekansta rezonansa girmesi. Su ve yağ protonları arasındaki fark yaklaşık 3,4 ppm'dir, bu da 3 T'de yaklaşık 440 Hz eder.
- kimyasal kayma (ppm)
- çekirdeğin rezonans frekansı
- başvuru maddesinin frekansı
İngilizce: Chemical shift artifact
Yağ ve su frekans farkı yüzünden yağ sinyalinin okuma doğrultusunda kayması. Doku sınırlarında parlak ve koyu bantlar oluşur. Bant genişliğini artırmak etkiyi azaltır.
- yağ-su frekans farkı
- piksel başına bant genişliği
İngilizce: Chemical shift imaging
Metabolit spektrumlarının bir ızgara üzerindeki birçok voksel için aynı anda ölçüldüğü yöntem. MR spektroskopik görüntüleme ile eş anlamlıdır.
İngilizce: Chemical shift displacement error
Farklı frekanstaki metabolitlerin seçilen vokselin biraz kaymış kopyalarından gelmesi. Darbe bant genişliği arttıkça azalır.
- iki metabolit arasındaki frekans farkı
- darbe bant genişliği
İngilizce: Inter-subject correlation
Aynı doğal uyaranı izleyen farklı kişilerin aynı bölgedeki zaman serilerinin korelasyonu. Uyaranın güdümlediği ortak yanıtları açığa çıkarır.
İngilizce: Personalized federated learning
Ortak bir modelden yararlanırken her kuruma kendi verisine uyarlanmış bir model sağlayan federe öğrenme türü. Ortak ve kuruma özgü katmanlar ya da ince ayar kullanılır.
İngilizce: Claustrum
Insula ile putamen arasında yer alan ince gri cevher tabakası.
İngilizce: Clinical brain protocol
Rutin beyin incelemesinde birlikte alınan seriler: genellikle T1 ağırlıklı, T2 ağırlıklı, FLAIR, difüzyon ağırlıklı ve duyarlılık ağırlıklı görüntüler, gerekirse kontrastlı T1. Seriler çoğunlukla iki boyutludur ve kalın kesitlidir.
İngilizce: Decoding
Beyin etkinliği örüntülerinden uyaran ya da durumun kestirilmesi. Örüntü analizi ve kodlama modellerinin tersidir.
İngilizce: Encoding matrix
Görüntüleme operatörünün matris biçimi. Her satır bir ölçümün, her sütun bir vokselin katkısını verir. Koşullanması, geriçatımın gürültüye ne kadar duyarlı olacağını belirler.
İngilizce: Encoding model
Uyaranın ya da görevin özelliklerinden her vokselin yanıtını tahmin eden model. Doğal film veya konuşma gibi zengin uyaranlarla, beynin hangi bilgiyi nerede temsil ettiğini haritalamak için kullanılır. Kod çözmenin tersidir.
İngilizce: Encoder-decoder
Girdiyi önce sıkıştırılmış bir temsile kodlayan, sonra bu temsilden çıktıyı üreten mimari. U-Net ve otokodlayıcılar bu yapıdadır.
İngilizce: Cochlear implant
İşitme siniri uyarımı için kafatasına yerleştirilen ve iç mıknatıs taşıyabilen elektronik cihaz. Tarama, üretici koşullarına göre mıknatısın çıkarılması ya da sıkı sargı gerektirebilir.
Kolin
Choİngilizce: Choline
3,2 ppm civarındaki tepe. Hücre zarı yapımı ve yıkımıyla ilişkilidir. Tümörlerde ve demiyelinizasyonda artar.
İngilizce: Connectome
Beyin bölgeleri arasındaki yapısal ya da işlevsel bağlantıların tümünün bir ağ olarak haritası.
İngilizce: Console
Operatörün taramayı planlayıp başlattığı ve görüntüleri incelediği bilgisayar ve yazılım. Konsol odasında, tarama odasının dışında bulunur.
İngilizce: Contrast resolution
Sinyali birbirine yakın dokuların ayırt edilebilmesi. CNR ve sekans ağırlıklandırması belirler.
İngilizce: Contrast phases
Kontrast verildikten sonra arteriyel, portal venöz ve gecikmiş evrelerde alınan görüntüler. Lezyonların kontrast alma ve yıkanma davranışı tanıda belirleyicidir.
İngilizce: Contrast agent artifacts
Yüksek derişimli gadolinyumun T2* etkisiyle sinyal kaybına yol açması ya da bolus zamanlamasının hatalı olmasıyla oluşan halka benzeri bozulmalar.
İngilizce: Contrast agent reactions
Gadolinyumlu ajanlara karşı görülen, çoğu hafif ama nadiren ciddi olabilen alerjik benzeri tepkiler. Tarama yerinde acil müdahale olanakları hazır bulunmalıdır.
İngilizce: Pre- and post-contrast imaging
Aynı sekansla kontrast madde verilmeden önce ve verildikten sonra çekim yapılması. Kontrastlanmanın varlığını ve derecesini değerlendirmeye yarar.
İngilizce: Contrast-to-noise ratio
İki doku arasındaki sinyal farkının gürültüye oranı. Bir yapıyı çevresinden ayırt edebilmenin ölçüsüdür.
- iki dokunun sinyali
- gürültü standart sapması
İngilizce: Contrast enhancement
Kontrast madde verildikten sonra bir dokunun sinyalinin artması. Kan-beyin bariyerinin bozulmasını ya da artmış damarlanmayı gösterir.
İngilizce: Contrast-enhanced MR angiography
Gadolinyum enjeksiyonu sırasında kontrast damardayken hızlı üç boyutlu T1 ağırlıklı görüntüleme. Zamanlama ve merkezden başlayan k-uzayı sıralaması kritiktir.
İngilizce: Non-contrast MR angiography
Kontrast madde kullanmadan akış ya da kan özelliklerinden yararlanarak damarları gösteren MR anjiyografi yöntemleri. TOF, faz kontrast ve QISS bu gruptadır.
İngilizce: Localizer
Taramanın başında alınan, düşük çözünürlüklü ve hızlı görüntüler. Sonraki sekansların kesitleri bunların üzerinde planlanır.
İngilizce: Positional encoding
Dönüştürücülerin sıra bilgisini öğrenebilmesi için girdilere eklenen konum sinyalleri. Dikkat kendi başına sıradan bağımsız olduğu için gereklidir.
- dizideki konum
- gömme boyutu
İngilizce: Positioning
Katılımcının vücudunun döngü oluşturmayacak, deriye kablo değmeyecek ve rahat kalacak şekilde yerleştirilmesi. RF yanığı riskini ve hareketi azaltır.
İngilizce: Correlation time
Moleküllerin dönme ya da yer değiştirme hareketinin tipik zaman ölçeği. Gevşeme süreleri bu zamanla ve Larmor frekansıyla belirlenir (BPP kuramı).
İngilizce: Choroid plexus
Ventriküllerde beyin omurilik sıvısını üreten damarlı doku. Kontrastlı görüntülerde normalde kontrast tutar.
İngilizce: Corona radiata
İç kapsülden kortekse doğru yelpaze biçiminde yayılan beyaz cevher lifleri.
İngilizce: Coronary MR angiography
Koroner atardamarların, genellikle tüm kalbi kapsayan üç boyutlu ve serbest solunumlu bir sekansla gösterilmesi. Hem kalp hem solunum hareketinin telafisi gerekir.
İngilizce: Corpus callosum
İki yarıküreyi birbirine bağlayan en büyük beyaz cevher demeti. Düzenli lif yapısı nedeniyle yüksek FA değerine sahiptir.
İngilizce: Cortical thickness
Gri cevherin beyaz cevher sınırı ile pial yüzey arasındaki uzaklık, milimetre olarak. FreeSurfer gibi araçlarla yapısal T1 görüntülerden hesaplanır ve yaşlanma ile hastalıkla incelir.
İngilizce: Cortical folding
Korteksin gelişim sırasında giruslar ve sulkuslar oluşturacak biçimde katlanması.
İngilizce: Cortical surface area
Kortikal yüzeyin toplam alanı. Kortikal kalınlıktan bağımsız bir ölçüttür.
İngilizce: Cortical surface reconstruction
Yapısal görüntülerden kortekse ait iç ve dış yüzeylerin üçgen ağlarla modellenmesi. FreeSurfer gibi araçlarla yapılır.
İngilizce: Corticospinal tract
Motor korteksten omuriliğe inen ana hareket yolu. Cerrahi planlamada traktografiyle sık gösterilir.
İngilizce: Condition number
Bir matrisin en büyük ve en küçük tekil değerlerinin oranı. Büyük değer, gürültünün çözümde büyüyeceğini gösterir ve paralel görüntülemede g-faktörüyle ilişkilidir.
- tekil değerler
İngilizce: Conditional diffusion reconstruction
Difüzyon modelinin eksik örneklenmiş görüntüyü girdi olarak alacak şekilde eşleştirilmiş verilerle eğitilmesi. Hızlıdır ama eğitimdeki örnekleme düzenine bağımlı kalır.
Koşullu GAN
pix2pixİngilizce: Conditional GAN
Üretici ve ayırt edici ağların girdi görüntüsüne koşullandığı GAN. Eşleşmiş verilerle görüntüden görüntüye çeviride kullanılır.
İngilizce: Conditional generation
Üretken modelin bir koşula, örneğin başka bir kontrast görüntüsüne, bir etikete ya da metne bağlı olarak örnek üretmesi.
İngilizce: Dark rim artifact
Kalp perfüzyon görüntülerinde endokardiyum boyunca görülen geçici koyu bant. Kesme etkisi ve hareketten kaynaklanır, perfüzyon kusuruyla karıştırılabilir.
İngilizce: Ill-posed problem
Çözümü olmayan, tek olmayan ya da verideki küçük değişimlere aşırı duyarlı olan problem. Eksik örneklenmiş MR geriçatımı bu türdendir ve düzenlileştirme gerektirir.
Kreatin
Crİngilizce: Creatine
3,0 ve 3,9 ppm'deki tepeler. Enerji metabolizmasıyla ilgilidir ve görece sabit olduğu için oran hesaplarında referans olarak kullanılır.
İngilizce: Critical temperature
Bir malzemenin elektriksel direncinin sıfıra düştüğü sıcaklık. Niyobyum-titanyum için yaklaşık 9 K'dir, bu yüzden sıvı helyumla soğutulur.
İngilizce: Cryostat
Süperiletken sargıları ve sıvı helyumu içinde tutan vakumlu ve ısı yalıtımlı kap.
İngilizce: kT-points pulses
Paralel iletimde, uyarma k-uzayının birkaç noktasında kısa sert darbelerle hacimsel uyarmanın düzgünleştirildiği tasarım. Üç boyutlu sekanslarda kullanılır.
Ktrans
KtransDCE-MRI'da kontrast maddenin damardan dokuya geçiş hızını gösteren hacim aktarım sabiti. Tofts modeliyle kestirilir ve tümör damarlanmasının göstergesidir.
- hücre dışı, damar dışı hacim oranı
- geri akış hız sabiti
İngilizce: Quadrature coil
Dairesel polarize alan oluşturmak ve almak için 90 derece faz farkıyla sürülen iki elemanlı bobin. Aynı güçle daha yüksek SNR ve verim sağlar.
İngilizce: Quadrupolar nucleus
Dönü kuantum sayısı 1/2'den büyük olan ve elektrik kuadrupol momenti taşıyan çekirdek. ²³Na buna örnektir ve çok hızlı gevşer.
İngilizce: Cuneus
Oksipital lobun iç yüzünde kalkarin oluğun üstünde yer alan kama biçimli bölge.
İngilizce: Cross-silo federated learning
Az sayıda hastane ya da araştırma merkezi arasında yürütülen federe öğrenme. Her kurumun güçlü sunucuları ve büyük veri kümeleri vardır, tıbbi görüntülemede yaygın düzen budur.
İngilizce: Birdcage coil
İki halkayı birleştiren paralel çubuklardan oluşan hacim bobini. İçinde oldukça düzgün dönen B₁ alanı üretir. Vücut ve kafa bobinlerinde yaygındır.
İngilizce: Small-tip-angle approximation
Küçük çevirme açılarında Bloch denkleminin doğrusallaşması ve uyarma profilinin RF dalga biçiminin Fourier dönüşümüyle yaklaşık olarak verilmesi. Pek çok darbe tasarımının çıkış noktasıdır.
- kesit seçme gradyanı
- kesite dik konum
İngilizce: Small-world network
Yerel kümelenmenin yüksek, ortalama yol uzunluğunun kısa olduğu ağ türü. Beyin ağları bu özelliği gösterir.
- kümelenme katsayısı ve ortalama yol uzunluğu
- eşdeğer rastgele ağ
İngilizce: Reduced field-of-view EPI
İki boyutlu seçici uyarma ya da dış hacim baskılamayla yalnızca küçük bir bölgenin uyarıldığı EPI. Omurilik ve prostat difüzyonunda bozulmayı azaltır.
İngilizce: Cluster-forming threshold
Küme tabanlı çıkarımda kümeleri belirlemek için önce vokseller üzerine uygulanan eşik. Seçimi sonuçların duyarlılığını ve güvenilirliğini etkiler.
İngilizce: Cluster-based inference
Önce bir voksel eşiği uygulanıp, sonra yeterince büyük bitişik voksel kümelerinin anlamlı sayılması. Başlangıç eşiği gevşek seçilirse yanlış pozitif oranı artar.
Kümeleme
k-meansİngilizce: Clustering
Benzer örneklerin etiket kullanılmadan gruplara ayrılması. k-ortalamalar en bilinen yöntemdir. Hasta alt tiplerini ya da beyin parselasyonlarını bulmak için kullanılır.
İngilizce: Spherical harmonics
Küre üzerindeki fonksiyonları temsil etmek için kullanılan temel fonksiyonlar. ODF ve FOD'ler bu tabanda ifade edilir, en yüksek derece açısal çözünürlüğü belirler.
- küresel harmonik fonksiyonlar
- katsayılar
İngilizce: Global signal regression
Tüm beynin ortalama sinyalinin gürültü regresörü olarak çıkarılması. Hareket ve solunum etkilerini azaltır ama negatif korelasyonlar yaratabildiği için tartışmalıdır.
İngilizce: Spherical inflation
Kortikal yüzeyin bir küre üzerine yayılması. Bireyler arası yüzey çakıştırmasını kolaylaştırır.
İngilizce: Spherical deconvolution response function
Tek bir lif demetinin difüzyon sinyalini tanımlayan çekirdek. Küresel ters evrişim, ölçülen sinyali bu fonksiyonla açarak lif yönelim dağılımını bulur.
L
İngilizce: L1 regularization
Amaç fonksiyonuna L1 normunun eklenmesiyle seyrek çözümlerin teşvik edildiği düzenlileştirme. Sıkıştırılmış algılamanın temel bileşenidir.
İngilizce: L1 norm
Bir vektörün elemanlarının mutlak değerleri toplamı. Düzenlileştirmede kullanıldığında seyrek çözümleri teşvik eder.
İngilizce: Laboratory frame
Tarayıcıya göre sabit koordinat sistemi. Bu çerçevede manyetizasyon Larmor frekansıyla presesyon yapar.
Laktat
Lacİngilizce: Lactate
1,33 ppm'deki çift tepe. Anaerobik metabolizmanın göstergesidir ve normal beyinde neredeyse görülmez. TE 144 ms'de ters döner, bu özellik lipitlerden ayırmaya yarar.
İngilizce: Lactate doublet inversion
Laktat çift tepesinin J-eşleşmesi nedeniyle TE yaklaşık 144 ms'de ters dönmesi. Lipitten ayırt etmeye yardım eder.
- laktat eşleşme sabiti (yaklaşık 6,9 Hz)
İngilizce: Lacunes
Derin beyin bölgelerinde küçük damar tıkanmalarından sonra kalan sıvı dolu küçük boşluklar.
İngilizce: Langevin model
Süperparamanyetik parçacıkların uygulanan alana karşı mıknatıslanmasını ısıl denge varsayımıyla tanımlayan model. MPI sinyalinin ve çözünürlüğünün temel kuramsal açıklamasıdır, gevşeme etkilerini ise içermez.
- doyum mıknatıslanması
- parçacığın manyetik momenti
- uygulanan alan
- boşluğun manyetik geçirgenliği
- ısıl enerji
İngilizce: Larmor equation
Larmor frekansının ana alan şiddeti ile jiromanyetik oranın çarpımına eşit olduğunu söyleyen bağıntı. MR'de frekans ve konum ilişkisinin temelidir.
- rezonans frekansı (Hz)
- ana manyetik alan
Larmor frekansı
ω₀ = γB₀İngilizce: Larmor frequency
Dönülerin manyetik alan etrafında presesyon yaptığı frekans. Alan şiddetiyle doğru orantılıdır. Hidrojen için 1,5 T'de yaklaşık 64 MHz, 3 T'de yaklaşık 128 MHz'dir.
- açısal rezonans frekansı
- jiromanyetik oran
- ana manyetik alan
LASER
LASERAdyabatik darbelerle yapılan ve kimyasal kayma yer değiştirme hatası düşük tek voksel yerelleştirme yöntemi.
İngilizce: Lateral geniculate nucleus
Talamusta yer alan ve gözden gelen görsel bilgiyi görme korteksine aktaran çekirdek.
İngilizce: Lenz effect
Güçlü alanda hareket eden iletkende oluşan akımların harekete karşı koyan bir kuvvet doğurması. Mıknatısa yaklaşan metal nesnelerin yavaşlamasına yol açar.
İngilizce: Lesion segmentation
Tümör, multipl skleroz plakları, inme alanı gibi hastalıklı bölgelerin otomatik işaretlenmesi. Lezyonların küçük ve düzensiz olması değerlendirmeyi zorlaştırır.
İngilizce: Lesion filling
Lezyon bölgelerinin normal görünümlü doku yoğunluğuyla doldurulması. Bölütleme ve çakıştırma hatalarını azaltır.
LI-RADS
LI-RADSKaraciğer kanseri riski taşıyan hastalarda karaciğer gözlemlerinin BT ve MR bulgularına göre sınıflandırıldığı sistem.
İngilizce: Fanning fibres
Bir voksel içinde liflerin yelpaze gibi açıldığı düzen. Tensör ve basit modeller bunu kesişen liflerden ayırt edemez.
İngilizce: Kissing fibres
İki lif demetinin bir voksel içinde birbirine değip kesişmeden ayrıldığı düzen. Traktografide demetlerin yanlışlıkla birbirine geçmesine yol açar.
Lif yönelim dağılımı
FOD, fODFİngilizce: Fibre orientation distribution
Bir voksel içindeki liflerin hangi yönlerde ne oranda bulunduğunu gösteren dağılım. CSD ile kestirilir ve ODF'den daha keskin tepelere sahiptir.
İngilizce: Lingual gyrus
Oksipital lobun alt iç yüzünde yer alan ve görsel işlemede rol oynayan girus.
İngilizce: Lipid suppression
Kafa derisi yağından gelen güçlü lipit sinyalinin spektrumu kirletmesini engelleyen teknikler.
İngilizce: Lipid signal
0,9 ve 1,3 ppm civarındaki güçlü tepeler. Kafa derisi yağından bulaşma spektrumu bozabilir, nekrotik tümörlerde ise dokunun kendisinden gelebilir.
İngilizce: Lissajous trajectory
Farklı eksenlerde birbirine yakın frekanslarda sürücü alanı uygulanarak FFP'nin iki ya da üç boyutlu bir alanı hızla taraması. Sistem matrisi tabanlı MPI'de yaygındır.
- iki eksendeki biraz farklı sürücü frekansları
Beyin sapında yer alan ve noradrenalin üreten küçük çekirdek. Nöromelanine duyarlı MR ile görüntülenebilir.
İngilizce: Logistic regression
Bir sınıfa ait olma olasılığını özniteliklerin doğrusal birleşimiyle modelleyen basit ve yorumlanabilir sınıflandırıcı.
İngilizce: Look-Locker method
Bir evirmeden sonra küçük çevirme açılı darbelerle geri kazanım eğrisini birçok noktada örnekleyen hızlı T1 ölçüm yöntemi. MOLLI gibi kalp T1 haritalama sekanslarının temelidir.
- okuma darbeleri nedeniyle kısalmış görünür T1
LORAKS
LORAKSSınırlı destek ve yumuşak faz gibi görüntü özelliklerinin k-uzayında düşük sıralı matrislere yol açmasından yararlanan geriçatım çerçevesi. Kalibrasyon verisi olmadan da çalışabilir.
İngilizce: Lorentzian line shape
Üstel sönen bir sinyalin Fourier dönüşümünde ortaya çıkan tepe biçimi. Yarı yükseklikteki genişliği T2* ile ters orantılıdır.
- tepe merkezi frekansı
M
İngilizce: Machine learning
Bilgisayarların açıkça programlanmadan, örneklerden kural ve örüntü öğrenmesini sağlayan yöntemler. Derin öğrenme bunun sinir ağlarına dayanan alt alanıdır.
İngilizce: Macromolecular protons
Proteinler ve zar lipitleri gibi büyük moleküllerdeki protonlar. T2 değerleri çok kısa olduğu için doğrudan görünmezler ama manyetizasyon aktarımıyla serbest suya etki ederler.
İngilizce: Macromolecule baseline
Kısa TE spektrumlarında büyük moleküllerden gelen geniş tepelerin oluşturduğu taban. Uydurma sırasında modellenmezse metabolit derişimleri yanlış çıkar.
İngilizce: Macrocyclic and linear agents
Gadolinyumu halka biçimli ya da açık zincirli moleküllerle bağlayan iki kontrast madde sınıfı. Makrosiklik ajanlar daha kararlıdır ve dokuda daha az birikir.
İngilizce: Manganese-based contrast agents
Mangan iyonlarının T1'i kısaltma özelliğine dayanan kontrast maddeler. Hayvan çalışmalarında nöral yolları izlemek için de kullanılır.
Yüksek boyutlu verinin aslında üzerinde yaşadığı düşük boyutlu yüzey. Doğal görüntülerin bu tür bir yapıya sahip olduğu varsayımı, üretken modellerin ve boyut indirgemenin temelindedir.
İngilizce: Logical gradient axes
Kesit seçimi, faz kodlama ve okuma yönleri. Eğik kesitlerde bu eksenler fiziksel gradyanların birleşimiyle oluşturulur.
İngilizce: Magnetic flux density
Bir bölgeden geçen manyetik alanın şiddeti. Birimi tesladır ve MR'de ana alan ile RF alanı bu büyüklükle ifade edilir.
İngilizce: Magnetic field inhomogeneity
Ana alanın görüntüleme hacmi içinde ideal değerden sapması. Distorsiyon, sinyal kaybı ve yağ baskılamanın bozulmasına yol açar ve şim ile azaltılır.
İngilizce: Magnetic susceptibility
Bir maddenin dış manyetik alanda ne ölçüde mıknatıslandığı. Duyarlılık farkları yerel alan bozulmalarına yol açar ve SWI, QSM ile BOLD kontrastının kaynağıdır.
- manyetik duyarlılık (boyutsuz)
- manyetik alan şiddeti
- malzemenin manyetizasyonu
İngilizce: Magnetic permeability
Bir malzemenin manyetik alanı ne ölçüde ilettiğini gösteren büyüklük. Dokularda boşluk değerine çok yakındır ve küçük farklar duyarlılık etkilerine yol açar.
İngilizce: Magnetic moment
Bir çekirdeğin ya da parçacığın küçük bir mıknatıs gibi davranmasının ölçüsü. Dönüyle orantılıdır ve jiromanyetik oranla ilişkilidir.
- manyetik moment
- dönü açısal momentum operatörü
İngilizce: Magnetic particle imaging
MR'den farklı bir yöntem: süperparamanyetik demir oksit nanoparçacıkların manyetik yanıtını doğrudan ölçer. Alansız nokta ya da çizgi taranarak parçacıkların yeri ve yoğunluğu görüntülenir. Doku arka planı yoktur.
İngilizce: Magnetic particle spectrometer
Görüntüleme yapmadan parçacıkların sürücü alanına verdiği harmonik yanıtı ölçen düzenek. Yeni izleyici parçacıkların MPI başarımını değerlendirmede kullanılır.
İngilizce: Magnetic resonance
Güçlü bir manyetik alanda bulunan çekirdeklerin, kendi rezonans frekanslarındaki radyo dalgalarını soğurup yeniden yayması. MR görüntüleme bu sinyali, çoğunlukla dokulardaki su ve yağın hidrojen çekirdeklerinden ölçer.
İngilizce: Magnetic fluid hyperthermia
Nanoparçacıkların yüksek frekanslı alanla ısıtılarak tümör dokusunun hedeflenmesi. MPI hem parçacıkların yerini göstermek hem de ısıtmayı yerelleştirmek için kullanılabilir.
İngilizce: Magnetic shielding
Mıknatısın saçak alanını sınırlamak için kullanılan aktif ya da pasif yöntemler. Güvenlik bölgesini küçültür ve kurulumu kolaylaştırır.
İngilizce: Magnetization curve
Parçacıkların manyetizasyonunun uygulanan alana göre nasıl değiştiğini gösteren eğri. MPI'da doğrusal olmayan bölge sinyalin kaynağıdır.
İngilizce: Magnetization preparation
Görüntü alımından önce kontrast oluşturmak için uygulanan darbe modülü: evirme, doyurma, T2 hazırlığı ya da difüzyon hazırlığı gibi.
İngilizce: Magnetization transfer ratio
MT darbesiyle ve darbesiz alınan iki görüntünün oransal farkı. Miyelin ve makromolekül içeriğinin dolaylı bir göstergesidir.
- rezonans dışı doyurma darbesiyle ölçülen sinyal
- doyurma olmadan ölçülen sinyal
İngilizce: Magnetization transfer
Büyük moleküllere bağlı protonların doyurulmasının serbest su sinyaline aktarılması. Miyelin gibi makromolekül içeriğine duyarlı bir kontrast sağlar.
İngilizce: Magnetophosphenes
Güçlü alanda baş hareketi sırasında görülen ışık çakmaları. Retinada indüklenen akımlardan kaynaklanır ve zararsız kabul edilir.
İngilizce: Magnetohydrodynamic effect
Aorttaki iletken kanın manyetik alanda akarken EKG'ye ek bir gerilim eklemesi. T dalgasını büyütür ve tetiklemeyi bozabilir, alan şiddeti arttıkça belirginleşir.
İngilizce: Markov chain Monte Carlo
Karmaşık bir dağılımdan, durağan dağılımı o dağılım olan bir Markov zinciri kurarak örnek çekme yöntemi. Doğru ama yavaştır, Bayesçi parametre kestiriminde kullanılır.
İngilizce: Masked image modelling
Görüntünün rastgele yamalarının gizlenip modelin bunları yeniden oluşturmayı öğrendiği öz-gözetimli ön eğitim. Maskeli otokodlayıcı (MAE) yaygın örnektir.
İngilizce: Matrix
Görüntünün her doğrultudaki piksel sayısı, örneğin 256 × 256. Aynı görüş alanında daha büyük matris daha ince ayrıntı verir ama SNR düşer ve süre uzayabilir.
MAVRIC
MAVRICMetal çevresinde farklı frekans bantlarının ayrı ayrı uyarılıp birleştirildiği metal artefaktı azaltma yöntemi.
İngilizce: Maxwell terms
Eşlik eden gradyan alanları için kullanılan diğer ad. Maxwell denklemlerinden doğan ve doğrusal gradyana eşlik eden ek alan terimleridir.
İngilizce: Medial temporal lobe atrophy score
Hipokampus ve çevresindeki atrofiyi koronal görüntülerde 0 ile 4 arasında derecelendiren ölçek. Alzheimer hastalığı değerlendirmesinde kullanılır.
Beyin sapının en alt kısmı. Solunum ve dolaşım gibi hayati işlevleri denetler.
MEGA-PRESS
MEGA-PRESSJ-bağlaşımlı bir metaboliti seçici olarak etkileyen düzenleme darbelerinin açık ve kapalı olduğu iki spektrumun farkını alan yöntem. Fark spektrumunda GABA ya da glutatyon gibi küçük tepeler ortaya çıkar.
İngilizce: Breast MRI
Yüksek riskli kadınlarda tarama ve kanser yaygınlığının belirlenmesi. Dinamik kontrastlı görüntüleme temeldir, kısaltılmış protokoller süreyi azaltır.
İngilizce: Meninges
Beyni ve omuriliği saran üç koruyucu zar.
İngilizce: Stair-step artifact
Kalın kesitlerden yapılan yeniden biçimlendirmelerde eğik yüzeylerin basamaklı görünmesi.
İngilizce: Centre frequency adjustment
Tarayıcının su protonlarının rezonans frekansına ayarlanması. Yanlış ayar yağ baskılamanın başarısız olmasına ve görüntü kaymasına yol açar.
İngilizce: Central point artifact
Alıcıdaki doğru akım kayması nedeniyle görüntünün tam ortasında görülen parlak ya da koyu nokta.
İngilizce: Centric ordering
k-uzayının merkezinin taramanın başında toplanması. Kontrast hazırlığından hemen sonra kontrastı yakalamak için kullanılır, örneğin kontrastlı anjiyografide.
İngilizce: Central sulcus
Frontal ve parietal lobları ayıran oluk. Önünde motor korteks, arkasında somatosensoriyel korteks bulunur.
İngilizce: Bullets and shrapnel
Vücutta kalmış mermi ve patlayıcı parçaları. Ferromanyetik olabilecekleri için hareket ve ısınma riski değerlendirilmeden tarama yapılmamalıdır.
İngilizce: Meta-learning
Birçok görevden, yeni görevlere hızla uyum sağlamayı öğrenme. Öğrenmeyi öğrenmek olarak da anılır.
İngilizce: Metabolite
Hücre metabolizmasında yer alan küçük molekül. MR spektroskopisi beyinde birkaç düzine metaboliti ölçebilir.
İngilizce: Metabolite maps
Spektroskopik görüntülemede her metabolitin uzamsal dağılımını gösteren haritalar.
İngilizce: Metabolite quantification
Spektrumdaki tepelerden metabolit derişimlerinin hesaplanması. Oranlar ya da su referansıyla mutlak değerler verilebilir.
İngilizce: Metabolite ratios
Metabolit miktarlarının birbirine, genellikle kreatine oranlanması. Mutlak nicellemeye göre basittir ama referans metabolitin değişmesinden etkilenir.
İngilizce: Metal artifact
Metal implantların çevresinde büyük sinyal boşlukları, parlak kenarlar ve bozulma. Spin eko, yüksek bant genişliği ve MAVRIC ya da SEMAC gibi özel sekanslarla azaltılır.
İngilizce: Metal artifact reduction sequences
Metal implant çevresinde distorsiyonu ve sinyal kaybını azaltmak için geliştirilmiş sekanslar. Yüksek bant genişliği, görüş açısı eğimi, MAVRIC ve SEMAC bu gruptadır.
İngilizce: Metallic taste
Güçlü alanda baş hareketi sırasında bazı kişilerin hissettiği metal tadı. Geçicidir ve sağlık riski oluşturmaz.
Kanamanın alt akut evresinde oluşan ve T1 ağırlıklı görüntülerde parlak görünen hemoglobin formu.
İngilizce: Ramping the magnet
Süperiletken mıknatısa akım verilerek alanın hedef değere yükseltilmesi. Kurulumda ya da söndürmeden sonra yapılır.
İngilizce: Magnet rundown
Süperiletken mıknatısın akımının denetimli olarak azaltılıp alanın kapatılması. Helyum kaybı olmadan ve söndürmeden farklı olarak saatler içinde yapılır.
İngilizce: Microstructure modelling
Difüzyon sinyalinden akson yoğunluğu, çapı ve yönelim dağınıklığı gibi doku özelliklerini biyofiziksel modellerle kestirme. NODDI, SMT ve AxCaliber örnekleridir.
Milyonda bir
ppmİngilizce: Parts per million
Kimyasal kaymanın alan şiddetinden bağımsız birimi. Frekans farkının rezonans frekansına oranıdır. Su yaklaşık 4,7 ppm, NAA 2,01 ppm'de bulunur.
- referans frekansı
İngilizce: Mini-batch
Bir parametre güncellemesinde birlikte kullanılan örnek grubu. Üç boyutlu MR verisinde bellek sınırı yığın boyutunu küçültür.
İngilizce: Minimum intensity projection
Bir hacimde her ışın boyunca en düşük yoğunluklu vokselin gösterildiği izdüşüm. Duyarlılık ağırlıklı görüntülerde damarları ve kanamaları göstermek için kullanılır.
İngilizce: Myelin imaging
Aksonları saran miyelin kılıfının miktarını kestiren yöntemler: miyelin su oranı (çok bileşenli T2), manyetizasyon transferi ve T1w/T2w oranı gibi. Difüzyon ölçütleri miyeline dolaylı duyarlıdır.
İngilizce: Myelin water fraction
Miyelin katmanları arasında kalan ve kısa T2'li suyun toplam suya oranı. Çok ekolu T2 ya da mcDESPOT gibi yöntemlerle ölçülür.
- T2 dağılımı
İngilizce: Myelination
Aksonların gelişim sırasında miyelinle kaplanması. Bebeklerde T1 ve T2 kontrastının değişmesine yol açar ve yetişkinlikte de sürer.
İngilizce: Myo-inositol
3,56 ppm civarındaki tepe. Glial hücrelerin göstergesi kabul edilir ve Alzheimer hastalığında artabilir.
İngilizce: Myocardial strain
Kalp kasının kasılma sırasındaki uzunluk değişiminin oransal ölçüsü. İşaretleme ya da sine görüntülerinde öznitelik izlemeyle ölçülür ve ejeksiyon fraksiyonundan önce bozulabilir.
İngilizce: Myocardial tagging
Kalp kasına doyurma çizgilerinden bir ızgara işlenip bu ızgaranın kalp döngüsü boyunca deformasyonunun izlenmesi. Bölgesel gerinim ölçülür.
İngilizce: Myocardial perfusion
Stres ilaçlarıyla ve dinlenimde kontrast maddenin kalp kasına ilk geçişinin izlenmesi. İskemik bölgeleri gösterir.
İngilizce: Myocardial edema imaging
Kalp kasındaki ödemin T2 ağırlıklı görüntüler ya da T2 haritalama ile gösterilmesi. Akut hasarın göstergesidir.
MNI uzayı
MNI152İngilizce: MNI space
Montreal Nöroloji Enstitüsü'nün çok sayıda beynin ortalamasından oluşturduğu standart şablon uzayı. Koordinatların çalışmalar arasında karşılaştırılmasını sağlar.
İngilizce: Mode collapse
GAN eğitiminde üreticinin veri dağılımının yalnızca küçük bir bölümünü üretmesi. Çeşitliliğin kaybolmasına yol açar.
İngilizce: Significance testing of model performance
İki modelin başarım farkının rastlantıdan kaynaklanıp kaynaklanmadığının, örneğin eşleştirilmiş testler ya da önyükleme (bootstrap) ile sınanması.
İngilizce: Model calibration
Modelin verdiği olasılıkların gerçek doğruluk oranlarıyla uyuşması. Yüzde 90 emin olduğu durumlarda yaklaşık yüzde 90 doğru olan model iyi kalibre edilmiştir. Klinik kararlar için önemlidir.
- güven değerine göre oluşturulan m. kutu
İngilizce: Model compression
Budama, nicemleme ve bilgi damıtma ile modelin boyutunun ve hesap yükünün azaltılması. Tarayıcı üzerinde ya da kenar cihazlarda çalıştırmak için gereklidir.
İngilizce: Model-based reconstruction
Görüntünün ya da doğrudan parametre haritalarının, ayrıntılı bir sinyal modeli ve düzenlileştirme ile ham veriden kestirildiği geriçatım. Gevşeme, alan düzensizliği ve hareket modele katılabilir.
- görüntüleme operatörü
- ölçüm
- düzenlileştirme terimi
- düzenlileştirme ağırlığı
İngilizce: Model-based system matrix
Sistem matrisinin ölçülmek yerine alan haritaları ve parçacık modelinden hesaplanması. Hızlıdır ama gerçek parçacık davranışıyla model arasındaki farklar hataya yol açabilir.
MoDL
MoDLModel tabanlı derin öğrenme. Bir evrişimli ağ ile eşlenik gradyan tabanlı veri tutarlılığı adımının dönüşümlü uygulandığı ve ağırlıkların adımlar arasında paylaşıldığı açılmış geriçatım ağı.
- öğrenilmiş gürültü giderici ağ
İngilizce: Modulation transfer function
Bir görüntüleme sisteminin farklı uzamsal frekanslardaki kontrastı ne ölçüde aktardığını gösteren fonksiyon. Nokta yayılım fonksiyonunun Fourier dönüşümüdür.
- Fourier dönüşümü
İngilizce: Moiré artifact
Görüş alanı dışından katlanan sinyalin asıl sinyalle girişim yapmasıyla oluşan dalgalı desen. Moiré saçakları olarak da adlandırılır.
İngilizce: Molecular diffusion
Moleküllerin ısıl enerji nedeniyle rastgele yer değiştirmesi. Difüzyon MRI bu hareketi ölçerek doku yapısı hakkında bilgi verir.
MOLLI
MOLLIDeğiştirilmiş Look-Locker evirme geri kazanımı. Tek nefes tutmada, kalbin aynı evresinde birkaç evirmeyle miyokard T1 haritası çıkarır.
İngilizce: Monte Carlo dropout
Test sırasında bırakma açık bırakılarak aynı girdiye birçok tahmin üretilmesi ve bunların yayılımından belirsizlik kestirilmesi.
İngilizce: Motor cortex
Merkezi sulkusun önündeki birincil motor alan. İstemli hareketleri başlatır ve vücut bölümleri burada haritalanmış biçimde temsil edilir.
MOTSA
MOTSABirbiriyle örtüşen birkaç ince 3B kalın kesitle yapılan TOF anjiyografi. Kanın doyurulmasını azaltarak geniş kapsama sağlar.
MP2RAGE
MP2RAGEBir evirmeden sonra iki farklı zamanda gradyan eko görüntüsü alan sekans. İkisinin birleşimi B₁ ve proton yoğunluğu etkilerinden büyük ölçüde arınmış bir T1 haritası ve görüntüsü verir. Yüksek alanda yaygındır.
İngilizce: MPI angiography and perfusion
Damar içine verilen izleyicinin yüksek zamansal çözünürlükle izlenmesi. Arka plan dokudan sinyal gelmediği için damarlar ve kanamalar yüksek karşıtlıkla görünür.
İngilizce: Cell tracking with MPI
Demir oksitle işaretlenmiş hücrelerin vücut içindeki dağılımının izlenmesi. Sinyal doğrudan demir miktarıyla orantılı olduğundan hücre sayısı nicel olarak kestirilebilir.
İngilizce: MPI thermometry
Parçacık mıknatıslanmasının ve gevşemesinin sıcaklığa bağlılığından yararlanılarak sıcaklığın görüntülenmesi.
İngilizce: MPI tracer particles
Süperparamanyetik demir oksit nanoparçacıkları. Boyutları, kaplamaları ve manyetik özellikleri MPI sinyalini ve çözünürlüğünü belirler.
İngilizce: MPI applications
Damar görüntüleme, hücre izleme, kanama saptama ve manyetik ısıtma tedavisinin yönlendirilmesi. Arka plan sinyali olmadığı için parçacık miktarını doğrudan ve duyarlı ölçer.
İngilizce: MPI-MRI hybrid imaging
MPI ile MR'yi aynı sistemde ya da ardışık olarak birleştirme. MPI izleyicinin yerini, MR ise anatomiyi gösterir.
İngilizce: Resolution in MPI
MPI çözünürlüğü parçacıkların mıknatıslanma eğrisinin dikliğine ve seçim alanı gradyanının şiddetine bağlıdır. Daha büyük parçacıklar ve güçlü gradyanlar çözünürlüğü artırır.
- manyetik çekirdek çapı
- doyum manyetizasyonu
- seçim alanı gradyanı
İngilizce: Deep learning in MPI
Sistem matrisinin tamamlanması, görüntü geriçatımı, gürültü giderme ve çözünürlük artırma için öğrenme tabanlı yöntemler. Eğitim verisinin azlığı nedeniyle benzetimlerle üretilen veri sık kullanılır.
İngilizce: Relaxation mapping in MPI
Parçacık gevşeme süresinin uzamsal olarak haritalanması. Ortam viskozitesi, sıcaklık ve parçacıkların bağlandığı yer hakkında işlevsel bilgi verir.
İngilizce: Safety limits in MPI
MPI sürücü alanının periferik sinir uyarımı ve doku ısınması nedeniyle insanlarda sınırlandırılması. İnsan ölçekli sistemlerin tasarımında temel kısıttır.
MPRAGE
MPRAGEManyetizasyon hazırlıklı hızlı gradyan eko. Evirme darbesiyle hazırlanan, yüksek çözünürlüklü üç boyutlu T1 ağırlıklı sekanstır. Beyin araştırmalarında anatomik referans görüntü olarak yaygın kullanılır.
İngilizce: MR emergency procedure
Tıbbi acil durumda katılımcının önce mıknatıs odasından çıkarılması, canlandırmanın oda dışında yapılması ve ferromanyetik ekipmanın odaya sokulmaması kurallarını içeren plan.
İngilizce: MR arthrography
Eklem içine kontrast verildikten sonra yapılan MR incelemesi.
İngilizce: MR elastography
Dokuya mekanik titreşim verilip yayılan dalgaların faz kontrast benzeri kodlamayla görüntülenmesi. Dokunun sertliği hesaplanır, karaciğer fibrozunda yaygındır.
İngilizce: MR enterography
Ağızdan sıvı verilerek ince bağırsağın genişletildiği ve iltihabi bağırsak hastalığının değerlendirildiği inceleme. Radyasyon içermediği için tekrarlanan izlemlerde tercih edilir.
İngilizce: MR-guided focused ultrasound
Odaklanmış ultrason ışınıyla derin dokuda ısıl hasar oluşturulurken MR termometriyle hedefin ve sıcaklığın izlenmesi. Esansiyel titreme ve bazı tümörlerin tedavisinde kullanılır.
İngilizce: MR Safe
Hiçbir MR ortamında risk oluşturmayan nesneler için standart etiket. Genellikle metal içermeyen, iletken olmayan ve manyetik olmayan malzemelerden yapılmış ürünlerdir.
MR güvenlik bölgeleri
Bölge I–IVİngilizce: MR safety zones
MR biriminin erişim düzeyine göre dört bölgeye ayrılması. Bölge IV mıknatıs odasıdır ve buraya yalnızca metal taramasından geçmiş kişiler, eğitimli personel eşliğinde girer.
İngilizce: MR safety labelling
Cihaz ve nesnelerin MR Güvenli, MR Koşullu ya da MR Güvensiz olarak işaretlenmesi. ASTM F2503 standardına dayanır.
İngilizce: MR safety officer
Bir MR biriminde güvenlik kurallarının uygulanmasından, eğitimden ve olay kayıtlarından sorumlu kişi.
İngilizce: MR Unsafe
Hiçbir MR ortamına girmemesi gereken nesneler için standart etiket. Ferromanyetik oksijen tüpleri, makaslar ve bazı eski implantlar bu sınıftadır.
İngilizce: MR cholangiopancreatography
Çok ağır T2 ağırlıklı görüntülerle safra ve pankreas kanallarının kontrast madde ve radyasyon olmadan gösterilmesi.
İngilizce: MR Conditional
Ancak üreticinin belirttiği koşullar sağlandığında güvenle taranabilen implant ve cihazlar için standart etiket. Koşullar alan şiddeti, uzamsal alan gradyanı, SAR, gradyan değişim hızı, tarama süresi ve bobin türü gibi sınırları içerir ve tarama yalnızca bunların tümü sağlanırsa yapılabilir. Günlük kullanımda MR uyumlu da denir, ama bu eski terim koşulları belirtmediği için standartlarda artık kullanılmaz.
İngilizce: MR Conditional pacemaker
Belirli koşullar altında MR taramasına uygun olarak üretilmiş kalp pili sistemi. Taramadan önce cihaz MR moduna alınır ve hasta izlenir.
İngilizce: MR fingerprinting
Sekans parametrelerinin sözde rastgele değiştirildiği bir taramada her vokselin sinyal eğrisinin, Bloch benzetimleriyle oluşturulmuş bir sözlükle eşleştirilmesi. Tek taramada birçok parametre haritası verir.
İngilizce: MR spectroscopy
Görüntü yerine bir hacimdeki kimyasal bileşenlerin spektrumunu ölçen yöntem. Beyinde NAA, kolin, kreatin ve laktat gibi metabolitler kimyasal kaymalarına göre ayırt edilir.
MR spektroskopik görüntüleme
MRSI, CSIİngilizce: MR spectroscopic imaging
Faz kodlamayla birçok vokselden aynı anda spektrum alınması. Metabolitlerin uzamsal dağılım haritalarını verir ama tek vokselden daha uzun sürer.
İngilizce: MR thermometry
Proton rezonans frekansının sıcaklıkla kaymasından yararlanarak doku sıcaklığının faz görüntüleriyle ölçülmesi. Isıl tedavilerin ve implant ısınmasının izlenmesinde kullanılır.
İngilizce: MR-compatible equipment
Mıknatıs odasında güvenle çalışabilen ve görüntüyü bozmayan cihazlar: göz izleyici, EEG sistemi, yanıt düğmeleri, kulaklık ve izleme monitörleri gibi. UMRAM'ın 3 T sistemi bu tür ekipmanla donatılmıştır.
İngilizce: Fire safety in the MR suite
MR ünitesinde yangın durumunda uyulacak kurallar. Ferromanyetik söndürücüler ve ekipman mıknatıs odasına sokulmamalı, itfaiye ekibi önceden bilgilendirilmelidir.
MR venografi
MRVİngilizce: MR venography
Beyin ve vücut toplardamarlarının, genellikle TOF, faz kontrast ya da kontrastlı yöntemlerle gösterilmesi. Venöz sinüs trombozunun tanısında kullanılır.
İngilizce: MR-Linac
MR tarayıcı ile radyoterapi hızlandırıcısının birleşimi. Tedavi sırasında tümör gerçek zamanlı görülür ve plan günlük olarak uyarlanabilir.
İngilizce: MR-to-CT synthesis
MR görüntülerinden BT benzeri yoğunluk haritaları üretilmesi. Yalnızca MR ile radyoterapi planlaması ve PET/MR zayıflama düzeltmesi için kullanılır.
İngilizce: MRI zones
MR tesisinin I'den IV'e kadar güvenlik bölgelerine ayrılması. Bölge IV mıknatıs odasıdır ve giriş sıkı denetim altındadır.
MRIQC
MRIQCYapısal ve fonksiyonel MR görüntülerinden otomatik kalite ölçütleri çıkaran açık kaynak araç.
İngilizce: Motion area MT+
Görsel hareketin işlenmesinde özelleşmiş lateral oksipito-temporal bölge. Hareket uyaranlarıyla fonksiyonel olarak yerelleştirilir.
İngilizce: MRI in multiple sclerosis
Beyaz cevher plaklarının tanısı ve izlenmesi. FLAIR, kontrastlı T1 ve merkezi damar işareti gibi bulgular kullanılır. Yeni lezyon saptamada otomatik yöntemler yaygınlaşmaktadır.
İngilizce: Absolute quantification
Metabolit sinyalinin, baskılanmamış su sinyali gibi bir iç referansla karşılaştırılarak mM cinsinden derişime çevrilmesi. Doku bileşimi ve gevşeme düzeltmeleri gerekir.
- metabolit ve su sinyali
- sinyale katkı veren proton sayısı
- gevşeme düzeltme çarpanları
N
İngilizce: N-acetylaspartate
Beyin spektrumundaki en büyük tepe, 2,01 ppm'de. Nöronal yoğunluğun ve canlılığın göstergesi kabul edilir ve birçok hastalıkta azalır.
N/2 hayaleti
Nyquist hayaletiİngilizce: N/2 ghost
EPI'de tek ve çift satırlar arasındaki faz farkı nedeniyle görüntünün faz yönünde yarım görüş alanı kaymış soluk kopyası.
İngilizce: N4 bias field correction
Görüntüdeki yavaş değişen yoğunluk düzgünsüzlüğünü kestirip gideren yaygın algoritma. Beyin görüntüsü analiz zincirlerinin standart adımıdır.
- B-spline ile kestirilen yanlılık alanı
İngilizce: Pulsation artifact
Atardamarlardaki kalp ritmine bağlı akımın faz kodlama yönünde hayalet görüntüler oluşturması. Doyurma bantları ya da kalp tetiklemesiyle azaltılır.
İngilizce: Pulse oximeter
Parmağa takılan ve kalp atımını ile oksijen doygunluğunu ışıkla ölçen sensör. MR'de nabız tetiklemesi ve hasta izlemede kullanılır.
İngilizce: Navigator echo
Görüntü verisinin arasına eklenen ve hareketi izlemeye yarayan kısa ek ölçüm, örneğin diyaframın konumu. Veri buna göre kabul edilir, reddedilir ya da düzeltilir.
İngilizce: Néel relaxation
Parçacığın içindeki manyetik momentin parçacık dönmeden yön değiştirmesi. Parçacık boyutuna ve kristal anizotropisine bağlıdır.
- anizotropi sabiti
- manyetik çekirdek hacmi
İngilizce: Breath-hold task
Katılımcının belirli aralıklarla nefesini tutmasıyla karbondioksitin artırıldığı basit görev. Serebrovasküler reaktiviteyi ölçmekte kullanılır.
İngilizce: Breath-hold imaging
Solunum hareketini durdurmak için verinin 10 ile 20 saniyelik nefes tutmalarda toplanması. Basittir ama hastaların hepsi uygulayamaz ve tekrarlanan nefes tutmalarda diyafram konumu değişebilir.
İngilizce: Nephrogenic systemic fibrosis
İleri böbrek yetmezliği olan hastalarda bazı gadolinyumlu kontrast maddelerle ilişkilendirilmiş ciddi hastalık. Makrosiklik ajanlar ve böbrek işlevi taraması ile risk büyük ölçüde azalmıştır.
İngilizce: Net magnetization
Bir hacimdeki tüm dönülerin toplam manyetik momenti. Dengede B₀ doğrultusundadır. Ölçülen MR sinyali bu vektörün enine düzleme yatırılmasıyla oluşur.
- denge manyetizasyonu
- birim hacimdeki dönü sayısı
- indirgenmiş Planck sabiti
- Boltzmann sabiti
- mutlak sıcaklık
NIfTI
NIfTIAraştırma analizlerinde yaygın, hacim verisini ve uzamsal yönelim bilgisini tek dosyada tutan sade görüntü biçimi. DICOM'dan dönüşümde yönelimin korunması önemlidir.
İngilizce: Quantization
Ağırlıkların ve ara değerlerin 8 bit ya da daha düşük hassasiyetle tutulması. Çıkarımı hızlandırır, başarımı biraz düşürebilir.
Nihai içsel SNR
UISNRİngilizce: Ultimate intrinsic SNR
Belirli bir alan şiddeti ve cisim için olası her bobin düzeniyle elde edilebilecek en yüksek SNR. Gerçek bobinlerin performansı bu sınırla karşılaştırılır.
İngilizce: Niobium-titanium
Klinik MR mıknatıslarının sargılarında kullanılan süperiletken alaşım. Sıvı helyum sıcaklığında yüksek akım taşıyabilir.
Veri kümesinin özelliklerine göre ön işleme, mimari ve eğitim ayarlarını kendiliğinden yapılandıran U-Net tabanlı bölütleme çerçevesi. Birçok tıbbi bölütleme yarışmasında güçlü bir taban çizgisidir.
NODDI
NODDINörit yönelim dağılımı ve yoğunluğu görüntüleme. Çok kabuklu veriden, nörit yoğunluğu ve yönelim dağınıklığı gibi dokuya daha özgü ölçütler kestiren biyofiziksel model.
- nörit yoğunluğu (hücre içi oran)
- serbest su oranı
Temiz referans olmadan, aynı sahnenin iki gürültülü ölçümünden ya da tek ölçümün maskelenmiş bölümlerinden gürültü gidermeyi öğrenen yöntemler. Noise2Self ve Noise2Void bu ailedendir.
İngilizce: Point spread function
Tek bir noktanın görüntüde nasıl göründüğünü tanımlayan fonksiyon. Örnekleme düzeni, filtreleme ve T2 sönümü PSF'yi genişletir ya da yan loblar ekler. Gerçek çözünürlüğü belirler.
- gerçek nesne
- evrişim
İngilizce: Normal operating mode
SAR ve gradyan değişim hızının hiçbir hastada fizyolojik strese yol açmayacak sınırlarda tutulduğu varsayılan çalışma modu.
İngilizce: Normalized root mean square error
Geriçatım ile referans görüntü arasındaki farkın referansın normuna oranı. PSNR ve SSIM ile birlikte raporlanır.
- geriçatılan görüntü
- referans görüntü
İngilizce: Normalizing flow
Basit bir dağılımı tersinir dönüşümler zinciriyle karmaşık veri dağılımına çeviren üretken model. Olasılığı tam olarak hesaplayabilir.
- tersinir dönüşüm
- basit taban dağılım
İngilizce: Normative modelling
Büyük bir sağlıklı örneklemden bir beyin ölçütünün yaşa ve cinsiyete göre normal dağılımını öğrenip, bireylerin bu dağılımdan ne kadar saptığını ölçme. Hastaları gruplar yerine birey düzeyinde incelemeyi sağlar.
İngilizce: Neurite density
NODDI modelinde akson ve dendritlerin hacim oranı.
İngilizce: Neurofeedback
Katılımcıya kendi beyin etkinliğinin gerçek zamanlı gösterilmesi ve bu etkinliği düzenlemeyi öğrenmesinin istenmesi.
İngilizce: Neuro-oncological imaging
Beyin tümörlerinin saptanması, derecelendirilmesi ve tedavi yanıtının izlenmesi. Kontrastlı T1, FLAIR, perfüzyon, difüzyon ve spektroskopi birlikte değerlendirilir. RANO ölçütleri yanıt değerlendirmesinde kullanılır.
İngilizce: MRI in neurodegenerative disease
Alzheimer, Parkinson ve frontotemporal demans gibi hastalıklarda bölgesel atrofinin, demir birikiminin ve bağlantısallık değişimlerinin incelenmesi. Hipokampus hacmi ve kortikal kalınlık sık kullanılır.
İngilizce: Neuroimaging meta-analysis
Birçok çalışmanın raporladığı etkinlik koordinatlarının birleştirilerek tutarlı bölgelerin bulunması. ALE ve Neurosynth gibi yöntemler kullanılır.
İngilizce: Neurological convention
Eksenel görüntülerde hastanın sağının ekranın sağında gösterildiği düzen. Nörogörüntüleme yazılımlarında sık kullanılır.
İngilizce: Neuromelanin-sensitive MRI
Substantia nigra ve locus coeruleus'taki nöromelanin içeren nöronları gösteren T1 ağırlıklı yöntem. Parkinson hastalığı araştırmalarında kullanılır.
İngilizce: MRI in neuroradiology
Beyin ve omuriliğin değerlendirilmesi. Tipik protokol T1, T2, FLAIR, difüzyon ve SWI içerir, gerektiğinde kontrastlı T1, perfüzyon ve spektroskopi eklenir.
İngilizce: Neurovascular unit
Nöronlar, glia hücreleri ve damarlardan oluşan, beyin kan akımını nöral etkinliğe göre ayarlayan yapı.
İngilizce: Neurovascular coupling
Nöronal etkinlik ile yerel kan akımı, kan hacmi ve oksijen tüketimi değişimleri arasındaki ilişki. BOLD sinyalinin yorumu bu ilişkiye dayanır ve yaş, ilaç ya da hastalıkla değişebilir.
Ventral striatumda yer alan ve ödül işlemede merkezi rol oynayan çekirdek.
İngilizce: Nuclear spin quantum number
Bir çekirdeğin dönü açısal momentumunu belirleyen kuantum sayısı. Sıfırdan farklı olan çekirdekler MR sinyali verir. ¹H için 1/2'dir.
İngilizce: Nuclear Overhauser effect
Dipol etkileşimi yoluyla bir çekirdeğin doyurulmasının yakındaki çekirdeğin sinyalini değiştirmesi. X çekirdeği spektroskopisinde sinyali artırmak için kullanılır.
İngilizce: Nutation
Manyetizasyonun RF alanı etrafında dönerek eğilmesi. Çevirme açısı bu dönmenin miktarıdır.
İngilizce: Nyquist ghost correction
EPI'de ileri ve geri okunan satırlar arasındaki faz farklarının, çoğunlukla referans ekolarla ölçülüp giderilmesi. Düzeltilmezse görüntü yarım görüş alanı kaydırılmış hayalet içerir.
İngilizce: Nyquist criterion
Bir sinyali kayıpsız örneklemek için örnekleme hızının en yüksek frekansın iki katı olması gerekliliği. MR'de k-uzayı aralığı görüş alanını belirler. Koşul sağlanmazsa katlanma oluşur.
- k-uzayı örnek aralığı
- katlanmasız görüntülenecek alan
O
İngilizce: Focus field
Sürücü alanından daha yavaş değişen ve görüntülenen bölgeyi kaydırarak görüş alanını genişleten homojen alan. Sürücü alanının güvenlik sınırları yüzünden küçük kalan kapsamı büyütür.
İngilizce: Focal loss
Kolay örneklerin katkısını azaltıp zor örneklere daha fazla ağırlık veren çapraz entropi türü. Küçük lezyonların saptanmasında sınıf dengesizliğine karşı kullanılır.
- doğru sınıfa verilen olasılık
- kolay örnekleri bastıran odak parametresi
İngilizce: Oxyhemoglobin
Oksijen bağlamış hemoglobin. Diyamanyetiktir ve çevresindeki dokudan belirgin farklı bir duyarlılık oluşturmaz.
İngilizce: Oxygen extraction fraction
Arteriyel kandaki oksijenin dokuya geçen oranı. İnme ve damar hastalıklarında önemli bir ölçüttür.
- arteriyel ve venöz oksijen doygunluğu
İngilizce: Oxygen deficiency monitor
Mıknatıs odasındaki oksijen düzeyini sürekli ölçen ve düşerse alarm veren cihaz. Helyum sızıntısı ya da söndürme sırasında boğulma riskine karşı uyarır.
İngilizce: Readout
Gradyan açıkken sinyalin örneklendiği süre. Okuma süresi bant genişliği ve okuma doğrultusundaki matris boyutuyla belirlenir.
Okuma bölmeli EPI
RESOLVEİngilizce: Readout-segmented EPI
EPI okumasının k-uzayında okuma yönünde parçalara bölünmesi. Difüzyon görüntülerinde bozulmayı ve bulanıklığı azaltır.
İngilizce: Read symmetry
Okuma yönünde ekonun pencere içinde ortada ya da kaydırılmış olarak örneklenmesi. Kısmi eko ile TE kısaltılabilir.
İngilizce: Reader study
Radyologların görüntüleri kör olarak değerlendirip tanısal kaliteyi ya da doğruluğu puanladığı çalışma. Yapay zeka yöntemlerinin klinik değerinin en güçlü kanıtlarındandır.
İngilizce: Probabilistic tractography
Her adımda lif yönünün olasılık dağılımından örnek alarak birçok olası yol üreten traktografi. Bağlantı olasılığı haritaları verir ve belirsizliği yansıtır.
İngilizce: Event-related design
Kısa uyaranların tek tek ve çoğunlukla değişken aralıklarla sunulduğu deney düzeni. Tek tek olaylara verilen yanıtların ayrılmasına olanak tanır.
İngilizce: Spinal cord
Beyin sapından aşağı uzanan ve beyin ile vücut arasında sinyal taşıyan sinir dokusu.
İngilizce: Spinal cord imaging
İnce yapısı, solunum hareketi ve çevredeki kemik nedeniyle zor olan omurilik MR'si. Özel bobinler, kısa kesitler ve harekete dayanıklı sekanslar gerekir.
BIDS biçimindeki beyin görüntüleme veri setlerinin herkese açık paylaşıldığı platform. Yeniden analiz ve yöntem geliştirme için yaygın bir kaynaktır.
İngilizce: Optic radiation
Talamustan görsel kortekse uzanan beyaz cevher yolu. Epilepsi cerrahisi öncesinde traktografiyle gösterilerek görme alanı kaybı riski azaltılır.
İngilizce: Optical signal transmission
Bobin sinyallerinin fiber optik kablolarla taşınması. Kablo ısınmasını ve elektromanyetik girişimi azaltır.
İngilizce: Optimal control pulse design
Bloch denklemi kısıt olarak alınıp RF ve gradyan dalga biçimlerinin bir hedef manyetizasyona sayısal olarak eniyilenmesi. Küçük açı yaklaşımının geçersiz olduğu büyük açılarda da çalışır.
İngilizce: Orbital MRI
Göz çukuru, göz kasları ve görme sinirinin MR ile incelenmesi.
İngilizce: Orbital foreign body
Gözde kalmış metal parçacık. Hareket ederek görme kaybına yol açabileceği için şüphe varsa taramadan önce röntgenle kontrol edilir.
İngilizce: Orbitofrontal cortex
Frontal lobun göz çukurunun üzerindeki bölümü. Karar verme ve ödül değerlendirmesinde rol oynar. Duyarlılık artefaktından sık etkilenir.
İngilizce: Mid-field MRI
0,5 T civarında çalışan, modern gradyan ve geriçatım teknikleriyle donatılmış tarayıcılar. Daha geniş delik, daha düşük maliyet ve daha az artefakt sunar.
İngilizce: Midbrain
Beyin sapının üst kısmı. Görme ve işitme refleksleri ile hareket denetiminde rol oynar.
İngilizce: Mean diffusivity
Tensör özdeğerlerinin ortalaması, yani tüm yönlerdeki ortalama difüzyon. Ödem ve hücre kaybında artar, akut inmede azalır.
- difüzyon tensörünün özdeğerleri
İngilizce: Mean transit time
Kanın doku içinden geçmesi için gereken ortalama süre. Merkezi hacim ilkesine göre CBV/CBF'ye eşittir.
- beyin kan hacmi
- beyin kan akımı
Ortalama karesel hata
MSE, L2İngilizce: Mean squared error
Tahmin ile hedef arasındaki farkların karelerinin ortalaması. Büyük hataları daha çok cezalandırır ve geriçatımda bulanık sonuçlara eğilimlidir.
- gerçek ve tahmin edilen değer
- örnek ya da piksel sayısı
İngilizce: Mean kurtosis
Difüzyon kurtosis görüntülemede tüm yönlerin ortalama basıklık değeri. Dokudaki mikroyapısal karmaşıklığı yansıtır.
Ortalama mutlak hata
MAE, L1İngilizce: Mean absolute error
Tahmin ile hedef arasındaki farkların mutlak değerlerinin ortalaması. Aykırı değerlere MSE'den daha dayanıklıdır ve görüntü üretiminde genellikle daha keskin sonuç verir.
Ortalama sayısı
NEX, NSAİngilizce: Number of averages
Aynı verinin kaç kez toplanıp ortalandığı. SNR ortalama sayısının kareköküyle artar, tarama süresi ise doğrusal uzar.
- ortalama sayısı
İngilizce: Autoencoder
Girdisini dar bir gizil temsilden yeniden oluşturmayı öğrenen ağ. Boyut indirgeme, gürültü giderme ve anomali tespiti için kullanılır.
İngilizce: Automated image quality control
Hareket, artefakt ve düşük SNR'li taramaların modelle otomatik işaretlenmesi. Büyük veri kümelerinde ve tarama sırasında yeniden çekim kararı için kullanılır.
İngilizce: Autocalibration signal
Eksik örneklenmiş taramada k-uzayı merkezinde tam örneklenmiş bırakılan bölge. GRAPPA çekirdeklerinin ve bobin hassasiyet haritalarının kestirilmesinde kullanılır.
İngilizce: Automated report generation
Görme-dil modelleriyle görüntülerden radyoloji raporu taslağı oluşturulması. Bulguları uydurma ya da gözden kaçırma riskleri nedeniyle uzman denetimi şarttır.
Otomatik türev alma
autodiffİngilizce: Automatic differentiation
Bir programın türevlerini işlem adımlarını izleyerek otomatik hesaplama. PyTorch ve JAX gibi kütüphaneler bu sayede geriçatım operatörlerini de ağın içine katmayı kolaylaştırır.
Ö
İngilizce: Learning rate
Her güncellemede atılan adımın büyüklüğü. Çok büyükse eğitim ıraksar, çok küçükse yavaş ilerler. Isınma ve kosinüs azalması gibi planlarla değiştirilir.
Öğrenmeye dayalı çakıştırma
VoxelMorphİngilizce: Learning-based registration
İki görüntü arasındaki deformasyon alanını tek bir ileri geçişte tahmin eden ağlar. Klasik yinelemeli yöntemlerden çok daha hızlıdır.
İngilizce: Learning-based motion correction
Hareketli taramalardaki bulanıklık ve hayaletlerin derin ağlarla giderilmesi ya da hareket parametrelerinin ağla kestirilip geriçatıma katılması.
İngilizce: Learning-based sequence design
RF darbelerinin, çevirme açısı dizilerinin ya da örnekleme desenlerinin, türevlenebilir Bloch benzetimleri ve geriçatım ağlarıyla birlikte uçtan uca eniyilenmesi.
İngilizce: Teacher-student training
Bir modelin (öğretmen) çıktılarıyla başka bir modelin (öğrenci) eğitildiği düzen. Bilgi damıtma ve öz-gözetimli yöntemlerde (örneğin DINO) kullanılır.
İngilizce: Scaling laws
Model başarımının parametre sayısı, veri miktarı ve hesap gücü arttıkça öngörülebilir biçimde iyileştiğini gösteren deneysel ilişkiler. Temel modellerin geliştirilmesine yön verir.
İngilizce: Post-mortem MRI
Fiksasyon yapılmış beyin ya da dokuların çok uzun ve yüksek çözünürlüklü taramalarla görüntülenmesi. Histolojiyle karşılaştırma ve doğrulama için kullanılır.
İngilizce: Prewhitening
Kestirilen gürültü otokorelasyonu kullanılarak veri ve modelin dönüştürülmesi, böylece kalıntıların bağımsız hale gelmesi.
- birinci derece otokorelasyon
- beyaz gürültü
İngilizce: Pretraining
Bir modelin, asıl göreve uyarlanmadan önce büyük ve genel bir veri kümesinde, çoğunlukla öz-gözetimli olarak eğitilmesi.
İngilizce: Prephasing gradient
Okumadan önce uygulanan ve k-uzayının kenarına gidilmesini sağlayan ters işaretli gradyan. Böylece eko okumanın ortasında oluşur.
İngilizce: Preprocessing
Ham fMRI ya da difüzyon verisinin istatistiksel analize hazırlanması için uygulanan adımlar dizisi. fMRI için tipik sıra: hareket düzeltme, dilim zamanlaması düzeltmesi, bozulma düzeltmesi, anatomik görüntüye çakıştırma, normalizasyon ve yumuşatma.
İngilizce: Preregistration
Hipotezlerin, tasarımın ve analiz planının veri toplanmadan önce açıkça kaydedilmesi. Sonradan analiz seçmekten doğan yanlılığı azaltır.
İngilizce: Anterior commissure
İki temporal lobu birbirine bağlayan beyaz cevher demeti. Talairach koordinat sisteminin referans noktalarından biridir.
İngilizce: Preconditioning
Yinelemeli çözücülerin daha hızlı yakınsaması için problemin uygun bir matrisle yeniden ölçeklendirilmesi. Kartezyen olmayan geriçatımda yoğunluk telafisine benzer bir rol oynar.
İngilizce: Prepolarization
Görüntülemeden önce güçlü bir alanın kısa süre uygulanıp manyetizasyonun artırılması, ardından sinyalin düşük alanda okunması.
- ön polarizasyon alanı
İngilizce: Prescan
Asıl taramadan önce merkez frekansın, gönderim gücünün ve alıcı kazancının otomatik ayarlandığı kısa ölçümler.
İngilizce: Pre-emphasis
Gradyan dalga biçiminin, girdap akımlarının etkisini önceden telafi edecek şekilde değiştirilmesi.
İngilizce: Preamplifier
Bobin elemanının hemen yanında bulunan, zayıf MR sinyalini düşük gürültüyle yükselten devre. Gürültü katsayısı alıcının SNR'sini belirler.
İngilizce: Preamplifier decoupling
Ön yükseltecin düşük giriş empedansı kullanılarak dizi elemanları arasındaki akım ve dolayısıyla etkileşimin azaltılması.
İngilizce: Bootstrapping
Veriden yerine koyarak tekrar tekrar örneklem çekilerek bir ölçütün güven aralığının kestirilmesi.
İngilizce: Dwell time
Okuma sırasında ardışık iki örnek arasındaki süre. Toplam bant genişliğinin tersidir.
- alıcı bant genişliği
İngilizce: Learned sampling patterns
Eksik örnekleme maskesinin geriçatım ağıyla birlikte, en iyi görüntü kalitesini verecek şekilde eğitilmesi. Anatomiye ve göreve uygun desenler elde edilir.
İngilizce: Sampling rate
Birim zamanda alınan örnek sayısı. MR'de bekleme süresinin tersidir ve alıcı bant genişliğini belirler.
İngilizce: Sampling theorem
Bant sınırlı bir sinyalin, en yüksek frekansının iki katından hızlı örneklendiğinde tam olarak geri elde edilebileceğini söyleyen teorem. MR'de görüş alanı ile k-uzayı aralığını ilişkilendirir.
- örnekleme hızı
- sinyaldeki en yüksek frekans
İngilizce: Implicit neural representation
Görüntünün piksel dizisi yerine, koordinatı alıp o noktadaki yoğunluğu veren küçük bir sinir ağıyla temsil edilmesi. Tek bir taramanın verisiyle, eğitim veri seti olmadan geriçatım için kullanılabilir.
İngilizce: Translational force
Uzamsal alan gradyanı nedeniyle ferromanyetik bir cismi mıknatısa doğru çeken kuvvet. Tünel girişinde en yüksektir ve fırlayan cisim tehlikesinin kaynağıdır.
- cismin hacmi
- duyarlılık
- alan ve uzamsal gradyan çarpımı
İngilizce: Self-diffusion coefficient
Su moleküllerinin rastgele ısıl hareketinin ne kadar hızlı yayıldığını gösteren katsayı. Saf suda 37 °C'de yaklaşık 3×10⁻³ mm²/s'dir ve dokuda engeller nedeniyle düşer.
İngilizce: Self-training
Bir modelin etiketsiz veriye kendi verdiği güvenilir tahminleri etiket gibi kullanarak yeniden eğitilmesi. Yarı gözetimli öğrenmede yaygındır.
İngilizce: Self-gating
Kalp ya da solunum hareketinin, örneğin k-uzayı merkezinden, doğrudan görüntüleme verisinden çıkarılması. Ayrı bir EKG ya da navigatör gerektirmez.
İngilizce: Self-attention
Bir dizinin her öğesinin aynı dizideki tüm diğer öğelerle ilişkisinin sorgu, anahtar ve değer vektörleriyle hesaplanması. Dönüştürücülerin temel işlemidir.
- sorgu, anahtar ve değer matrisleri
- anahtar vektörlerinin boyutu
İngilizce: Self-supervised learning
Etiket ya da referans gerektirmeden, verinin kendi yapısından öğrenme sinyali çıkaran yaklaşım. Örneğin ölçülen k-uzayı verisi ikiye ayrılır, model birinden diğerini tahmin etmeyi öğrenir. Tam örneklenmiş verinin bulunmadığı durumlarda değerlidir.
İngilizce: Specific energy dose
Bir taramada vücut kütlesi başına soğurulan toplam RF enerjisi. SAR ile süre çarpımıdır ve uzun taramalarda ısıl yükü gösterir.
- birim kütle başına enerji (J/kg)
İngilizce: Specific absorption rate
Vücudun RF enerjisini soğurma hızı, W/kg olarak. Doku ısınmasını sınırlamak için tarayıcı SAR'ı sürekli izler. Normal çalışma modunda tüm vücut sınırı 2 W/kg'dir.
- doku iletkenliği
- RF'nin oluşturduğu elektrik alan
- doku yoğunluğu
Özgüllük
TNRİngilizce: Specificity
Gerçekten negatif olan vakaların ne kadarının doğru dışlandığı. Tarama testlerinde gereksiz ileri incelemeleri azaltmak için önemlidir.
- doğru negatif ve yanlış pozitif sayısı
İngilizce: Feature extraction
Görüntüden, bir modelin kullanacağı sayısal tanımlayıcıların elde edilmesi. Bölge hacimleri, kortikal kalınlık ve bağlantısallık değerleri elle tanımlanmış özniteliklerdir. Derin ağlar öznitelikleri doğrudan veriden öğrenir.
İngilizce: Feature map
Bir evrişim katmanının çıktısı. Her kanal, girdide belirli bir desenin nerede bulunduğunu gösterir.
P
İngilizce: p-value
Sıfır hipotezi doğruyken gözlenen kadar uç bir sonuç elde etme olasılığı. Etkinin büyüklüğünü ya da önemini göstermez.
Hastanelerde tıbbi görüntülerin arşivlendiği ve görüntülendiği sistem. Yapay zeka araçlarının klinik iş akışına eklendiği başlıca noktadır.
İngilizce: Parahippocampal gyrus
Hipokampusu çevreleyen ve bellek ile sahne işlemede rol oynayan girus.
İngilizce: Parallel imaging
Çok kanallı alıcı bobinlerin farklı uzamsal hassasiyetlerini kullanarak k-uzayının bir kısmını atlayan hızlandırma yöntemi. Hızlanma faktörü R ile gösterilir.
İngilizce: Parallel imaging artifact
Bobin hassasiyet haritaları ya da kalibrasyon verisi hatalı olduğunda görüntünün ortasında kalan katlanma, gürültü artışı ya da hayaletler. Kalibrasyon ile tarama arasındaki hareket yaygın bir nedendir.
İngilizce: Parallel transmission
RF darbesinin birbirinden bağımsız kontrol edilen birden çok iletim kanalıyla verilmesi. Yüksek alanda B₁ dağılımını düzeltmek ve SAR'ı yönetmek için kullanılır. UMRAM'ın 3 T tarayıcısında iletim dizisi kullanılabilir.
İngilizce: Paramagnetic
Dış alan yönünde zayıf mıknatıslanan maddeler. Deoksihemoglobin, gadolinyum ve bazı demir bileşikleri paramanyetiktir.
İngilizce: Paramagnetic relaxation enhancement
Eşleşmemiş elektronları olan maddelerin yakındaki protonların gevşemesini hızlandırması. Gadolinyum ve demir bileşiklerinin kontrast etkisi buna dayanır.
İngilizce: Contrast of parameter estimates
Genel doğrusal modelde koşul parametrelerinin bir kontrast vektörüyle birleştirilmesi. Grup analizine bu değer taşınır.
- kontrast vektörü
- kestirilen parametreler
İngilizce: Parametric modulation
Uyaranın bir özelliğinin, örneğin zorluk düzeyinin, regresörün genliğini her denemede değiştirmesi. Etkinliğin o özellikle nasıl değiştiğini sınar.
İngilizce: Particle size distribution
Bir izleyici örneğindeki çekirdek boyutlarının yayılımı. Geniş dağılım sinyali ve çözünürlüğü düşürür, bu yüzden MPI için dar dağılımlı parçacıklar tasarlanır.
Parçacık gevşemesi
Néel, Brownİngilizce: Particle relaxation
Nanoparçacıkların mıknatıslanmasının değişen alana gecikmeli yanıt vermesi. Néel ve Brown mekanizmalarıyla olur, çözünürlüğü bozar ama ortam viskozitesi ve bağlanma hakkında bilgi taşır.
İngilizce: Parcellation
Beynin bölgelere ayrılması. Anatomik (kıvrım sınırlarına göre), sitoarkitektonik (hücre yapısına göre) ya da fonksiyonel (bağlantısallığa göre) olabilir. Seçim, bağlantısallık sonuçlarını etkiler.
İngilizce: Passive implant
Elektronik içermeyen implantlar: ortopedik vida ve protezler, stentler ve anevrizma klipsleri gibi. Çoğu MR koşulludur ama türü ve malzemesi bilinmelidir.
İngilizce: Passive shimming
Mıknatısın içine demir plakalar yerleştirilerek alan düzgünsüzlüğünün kalıcı olarak düzeltilmesi. Kurulum sırasında yapılır.
İngilizce: Passive shielding
Mıknatıs odasının duvarlarına demir yerleştirilerek saçak alanın sınırlandırılması.
İngilizce: Exploding gradient
Gradyanın katmanlar ya da zaman adımları boyunca aşırı büyüyüp eğitimi kararsız hale getirmesi. Gradyan kırpma ve uygun ağırlık başlatma ile önlenir.
İngilizce: Paediatric MRI
Yenidoğan, bebek ve çocukların taranması. Hareket, kısa protokol gereksinimi, sedasyon kararı ve küçük vücut boyutuna uygun bobinler başlıca konulardır.
İngilizce: Reinforcement learning
Bir ajanın ortamla etkileşerek ödülünü en çoklayan davranışı öğrenmesi. MR'de uyarlamalı örnekleme ve sekans optimizasyonu için denenmiştir.
İngilizce: Pelvic MRI
Pelvis organlarının ve kas yapısının MR ile incelenmesi.
İngilizce: Window width and level
Görüntüde gösterilecek gri değer aralığının ve bu aralığın merkezinin seçilmesi. Aynı veride farklı dokuların karşıtlığını belirginleştirmek için ayarlanır.
İngilizce: Apodization
k-uzayı verisinin kenarlara doğru azalan bir pencere fonksiyonuyla çarpılması. Gibbs halkalanmasını azaltır ama çözünürlüğü biraz düşürür.
İnmede kan akımı azalmış ama henüz geri dönüşsüz hasar görmemiş doku. Perfüzyon ve difüzyon görüntüleri arasındaki uyumsuzlukla kestirilir.
İngilizce: Perfusion MRI
Dokuya kılcal düzeyde kan akışının ölçülmesi. Kontrastlı (DSC, DCE) ya da kontrastsız (ASL) yöntemlerle yapılır. Kan akımı, kan hacmi ve ortalama geçiş süresi haritaları verir.
İngilizce: Peripheral nerve stimulation
Hızlı gradyan değişimlerinin dokuda akım indükleyerek karıncalanma ya da kas seğirmesine yol açması. Tarayıcı gradyan hızını bu eşiğin altında tutar.
- reobaz
- kronaksi
- gradyan geçiş süresi
İngilizce: Perivascular spaces
Beyindeki küçük damarların çevresindeki sıvı dolu boşluklar. Glimfatik sistemle ilişkilidir ve T2 ağırlıklı görüntülerde görülür.
İngilizce: Permutation test
Koşul etiketlerinin rastgele karıştırılmasıyla sıfır dağılımının veriden oluşturulduğu parametrik olmayan test. Dağılım varsayımlarına daha az bağımlıdır.
İngilizce: Personnel exposure limits
MR personelinin statik alan, gradyan ve RF alanlarına iş ortamında maruz kalabileceği en yüksek değerler. Ulusal ve uluslararası düzenlemelerle belirlenir.
Pozitron emisyon tomografisi ile MR'nin aynı cihazda eşzamanlı yapılması. Metabolik ve yapısal bilgiyi birleştirir. Zayıflama düzeltmesi için MR'den yoğunluk haritası türetilmesi gerekir.
PI-RADS
PI-RADSProstat MR görüntülerinin T2, difüzyon ve dinamik kontrastlı serilerle değerlendirilip anlamlı kanser olasılığına göre beş düzeyde puanlandığı standart sistem.
PINS darbesi
PINSİngilizce: PINS pulse
Kısa sert darbeler ile gradyan atımlarının sıralanmasıyla periyodik olarak yinelenen kesitleri uyaran darbe. Çok bantlı darbelere göre SAR'ı düşüktür.
İngilizce: Pial and white surfaces
Korteksin dış (pial) ve iç (gri-beyaz cevher sınırı) yüzeyleri. Aralarındaki uzaklık kortikal kalınlığı verir.
İngilizce: Pixel
İki boyutlu görüntünün en küçük öğesi. MR'de her piksel, kesit kalınlığı da hesaba katıldığında bir voksele karşılık gelir.
İngilizce: Bandwidth per pixel
Alıcı bant genişliğinin okuma yönündeki piksel sayısına bölümü. Düşük değer SNR'yi artırır ama kimyasal kayma ve distorsiyonu büyütür.
- okuma yönündeki piksel sayısı
- okuma penceresinin süresi
İngilizce: Pneumatic respiratory belt
Göğüs ya da karna takılan ve solunum hareketini basınç değişimiyle ölçen kemer. Solunum tetiklemesi ve fizyolojik gürültü düzeltmesinde kullanılır.
POCS geriçatım
POCSİngilizce: POCS reconstruction
Kısmi Fourier verisinden görüntüyü, bilinen faz ve ölçülen veri kısıtlarına sırayla izdüşüm yaparak kuran yinelemeli yöntem.
İngilizce: POCS partial Fourier reconstruction
Dışbükey kümelere izdüşüm. Kısmi Fourier verisinde düşük çözünürlüklü faz kestirimi ile ölçülen veriyi dönüşümlü olarak dayatarak eksik yarıyı tamamlar. Homodin yöntemine bir seçenektir.
İngilizce: Poisson-disc sampling
Örnekler arasında en az bir mesafe bırakan rastgele desen. Hem paralel görüntüleme hem sıkıştırılmış algılama için uygun bir denge sağlar.
İngilizce: Polar map
Sol ventrikül kas bölgelerinin halka biçiminde gösterildiği standart harita. Kalp MR'sinde bulguların raporlanmasında kullanılır.
İngilizce: Polarization
Dönülerin alan doğrultusunda net olarak hizalanma oranı. Alan şiddetiyle artar ve sinyalin büyüklüğünü belirler.
- net polarizasyon
- ana manyetik alan
- mutlak sıcaklık
Beyin sapının orta kısmı. Beyinciği beyne bağlayan yolları içerir.
İngilizce: Population receptive field
Bir vokseldeki nöron topluluğunun görme alanında yanıt verdiği bölgenin modeli, çoğunlukla konum ve büyüklüğü olan bir Gauss. Retinotopik haritaları ve alıcı alan boyutlarını verir.
İngilizce: Prefrontal cortex
Frontal lobun ön bölümü. Çalışma belleği, planlama ve davranış denetimi gibi yürütücü işlevlerde rol oynar.
İngilizce: Preclinical scanner
Küçük hayvan görüntülemesi için, çoğunlukla 7–17 T, dar delikli ve güçlü gradyanlı tarayıcılar. Yeni sekans ve kontrast maddelerinin denenmesinde kullanılır.
İngilizce: Precuneus
Parietal lobun iç yüzünde yer alan ve varsayılan mod ağının merkezi bölgelerinden biri olan bölüm.
İngilizce: Premotor cortex
Birincil motor korteksin önünde yer alan ve hareket planlamasında rol oynayan bölge.
İngilizce: Precession
Dönü ekseninin, dönen bir topacın ekseni gibi manyetik alan doğrultusu etrafında dönmesi. Dönüş hızı Larmor frekansıdır.
- manyetizasyon vektörü
- manyetik alan
- jiromanyetik oran
PRESS
PRESSNokta çözünürlüklü spektroskopi. Üç dik kesitte seçici 90°-180°-180° darbelerle tek bir vokselden spin eko toplar. Yüksek SNR verir ama yüksek alanda kimyasal kayma yer değiştirme hatası büyüktür.
Eko kaydırmalı ve çok atışlı EPI okumasını birleştiren hızlı 3B T2* ağırlıklı sekans. Perfüzyon ve fMRI çalışmalarında kullanılmıştır.
İngilizce: Programmable shunt valve
Beyin omurilik sıvısını boşaltan ve basınç ayarı mıknatısla değiştirilebilen şant. MR alanı ayarı bozabileceği için taramadan sonra kontrol edilmesi gerekir.
PROPELLER
BLADEk-uzayının, merkez etrafında dönen dar Kartezyen şeritlerle örneklendiği yöntem. Her şerit merkezi içerdiği için hareket kestirilip düzeltilebilir.
Prostat MRI
PI-RADSİngilizce: Prostate MRI
T2, difüzyon ve dinamik kontrastlı görüntülerle prostat kanserinin saptanması. PI-RADS sistemiyle raporlanır ve biyopsi kararlarına yön verir.
İngilizce: Prostate MRS
Prostatta sitrat, kolin ve kreatin oranlarının ölçülmesi. Kanser dokusunda kolin artar ve sitrat azalır.
İngilizce: Proton density
Bir dokudaki sinyal veren hidrojen çekirdeği miktarı. Proton yoğunluğu ağırlıklı görüntüler uzun TR ve kısa TE ile T1 ve T2 etkisini azaltarak bu farkı öne çıkarır.
İngilizce: Proton density-weighted image
Uzun TR ve kısa TE ile T1 ve T2 etkilerinin en aza indirildiği, kontrastı esas olarak proton yoğunluğunun belirlediği görüntü. Eklem ve kıkırdak görüntülemede sık kullanılır.
İngilizce: Proton density fat fraction
Bir vokseldeki yağ protonlarının toplam protonlara oranı. Çoklu eko Dixon yöntemleriyle ölçülür ve karaciğer yağlanmasının biyobelirtecidir.
İngilizce: Imaging in psychiatry
Şizofreni, depresyon ve otizm gibi bozukluklarda beyin yapısı, bağlantısallık ve işlev farklarının araştırılması. Etkiler küçük olduğundan büyük ve çok merkezli örneklemler gerekir.
İngilizce: Psychophysics
Fiziksel uyaran özellikleri ile algı arasındaki ilişkinin davranışsal deneylerle nicel olarak ölçülmesi. fMRI deneyleriyle birlikte kullanılarak algı ile beyin etkinliği ilişkilendirilir.
İngilizce: Psychophysiological interaction
Bir bölgenin diğer bölgelerle olan bağlantısallığının görev koşuluna göre nasıl değiştiğini sınayan analiz.
- göreve bağlı bağlantısallık değişimi
İngilizce: Pseudoprogression
Tedaviden sonra tümör büyüyormuş gibi görünen ama tedaviye bağlı inflamasyondan kaynaklanan kontrast tutulumu artışı. Perfüzyon ve spektroskopi gerçek ilerlemeden ayırmaya yardımcı olur.
Sekansların tarayıcıdan bağımsız açık bir dosya biçiminde tanımlanıp farklı üreticilerin cihazlarında çalıştırılmasını sağlayan araç. Sekans geliştirmeyi ve paylaşmayı kolaylaştırır.
Bazal gangliyonların en dış bölümünde yer alan ve kaudatla birlikte striatumu oluşturan çekirdek.
Q
İngilizce: Q-ball imaging
Tek bir yüksek b değerli kabukta toplanan HARDI verisinden, Funk-Radon dönüşümüyle yönelim dağılım fonksiyonunu kestiren yöntem. DSI'den daha hızlıdır ve kesişen lifleri gösterebilir.
İngilizce: q-space
Difüzyon kodlamasının gradyan yönü ve şiddetine göre tanımlandığı uzay. Difüzyon sinyali ile su yer değiştirme olasılığı arasında Fourier ilişkisi vardır.
- normalize edilmiş sinyal
- ortalama yer değiştirme olasılığı
İngilizce: Qp/Qs ratio
Akciğer ve sistemik dolaşım akımlarının faz kontrast ölçümleriyle elde edilen oranı. Kalp içi şantların büyüklüğünü gösterir.
R
İngilizce: Radial streak artifact
Radyal örneklemede eksik örnekleme ya da veri tutarsızlıkları nedeniyle görüntüye yayılan çizgiler.
İngilizce: Radial diffusivity
Ana lif yönüne dik iki özdeğerin ortalaması. Miyelin kaybıyla ilişkilendirilir, ama bu ilişki özgül değildir.
- küçük iki özdeğer
İngilizce: Radial sampling
k-uzayının merkezden geçen çizgilerle örneklenmesi. Merkez her okumada tekrar ölçüldüğü için harekete dayanıklıdır ve eksik örneklemede katlanma yerine çizgi artefaktları üretir.
- izdüşüm açısı
- okuma başına örnek sayısı
İngilizce: Radiology report
Görüntüleme bulgularının ve yorumunun yazılı olarak sunulduğu belge.
İngilizce: Radiological convention
Eksenel görüntülerde hastanın sağının ekranın soluna yerleştirildiği gösterim. Hasta ayak ucundan bakılıyormuş gibi gösterilir.
İngilizce: Radiomics
Tıbbi görüntülerden çok sayıda doku, şekil ve yoğunluk özniteliğinin çıkarılıp tanı ya da sonuç tahmininde kullanılması. Öznitelikler tarayıcı ve sekans ayarlarından etkilendiği için harmonizasyon ve dış doğrulama gerekir.
İngilizce: Ramp sampling
EPI'de gradyan yükselip alçalırken de veri toplanması. Eko aralığını kısaltır, geriçatımda düzgün olmayan örnekleme yeniden ızgaralanmalıdır.
İngilizce: Ramped flip angle
3B TOF anjiyografide çevirme açısının kalın kesit boyunca artırıldığı uygulama. Kan kesit içinde ilerledikçe sinyal kaybı dengelenir.
İngilizce: Random field theory
Düzgün istatistik haritaların davranışını modelleyerek voksel ve küme düzeyinde FWER düzeltmesi yapan kuram.
İngilizce: Random-effects analysis
Kişiler arası değişkenliği de hesaba katan grup analizi. Sonuçların topluma genellenmesine izin verir ve standart yaklaşımdır.
İngilizce: Random forest
Rastgele öznitelik ve örnek alt kümeleriyle eğitilmiş çok sayıda karar ağacının oylamasıyla karar veren topluluk yöntemi. Tablo verilerinde güçlüdür.
İngilizce: Incidental finding
Araştırma taramasında beklenmedik biçimde saptanan ve klinik önemi olabilecek bulgu. Nasıl değerlendirileceği ve katılımcıya nasıl bildirileceği önceden planlanmalıdır.
İngilizce: Screening of accompanying persons
Mıknatıs odasına giren refakatçi ve ailelerin de hasta gibi güvenlik açısından taranması.
İngilizce: Reference scan
Bobin hassasiyetlerini ya da diğer kalibrasyon bilgilerini elde etmek için asıl görüntülemeden ayrı yapılan düşük çözünürlüklü tarama.
İngilizce: Regressor
Tasarım matrisinin bir sütunu. Görev regresörleri uyaran zamanlamasının HRF ile evrişilmesiyle elde edilir.
İngilizce: Regressor orthogonalization
Bir regresörden diğeriyle paylaştığı ortak varyansın çıkarılması. Etkilerin yorumunu değiştirdiği için dikkatli kullanılmalıdır.
İngilizce: Regression
Görüntüden sürekli bir değerin, örneğin yaşın, bilişsel bir puanın ya da hastalık şiddetinin tahmin edilmesi. Başarı ortalama mutlak hata ya da korelasyonla ölçülür.
Relaksivite
r1, r2İngilizce: Relaxivity
Bir kontrast maddesinin birim derişimde gevşeme hızlarını ne kadar artırdığı, mM⁻¹s⁻¹ olarak. Alan şiddetine ve maddeye bağlıdır.
- kontrast madde olmadan T1
- ajanın relaksivitesi
- ajan derişimi
İngilizce: Colour-coded FA map
Ana lif yönünün renkle (sağ-sol kırmızı, ön-arka yeşil, üst-alt mavi), parlaklığın FA ile gösterildiği harita. Beyaz cevher yollarının tanınmasını kolaylaştırır.
İngilizce: Retinotopic mapping
Görme alanındaki konumların görsel kortekste nasıl düzenlendiğinin fMRI ile haritalanması. Dönen kama ve genişleyen halka uyaranları ya da popülasyon alıcı alan (pRF) modelleri kullanılır.
RETROICOR
RETROICORKalp ve solunum fazına göre regresörler oluşturup fMRI verisinden fizyolojik gürültüyü çıkaran yöntem.
İngilizce: Off-resonance
Dönülerin gerçek frekansının sistemin ayarlandığı frekanstan sapması. Alan düzensizliği ya da kimyasal kayma nedeniyle oluşur ve bozulma, bulanıklık ya da bant artefaktlarına yol açar.
- yerel alan sapması
- frekans kayması
İngilizce: Resonance condition
Uygulanan RF frekansının dönülerin Larmor frekansına eşit olması. Yalnızca bu koşul sağlandığında enerji etkili biçimde aktarılır ve manyetizasyon çevrilir.
İngilizce: RF coil
RF darbesini ileten ve MR sinyalini alan anten. Vücut bobini gövdeye yerleşiktir. Kafa, diz gibi bölgeler için yüzeye yakın özel bobinler daha yüksek SNR verir.
İngilizce: RF spoiling
Her uyarmada RF darbesinin fazının belirli bir kuralla (çoğunlukla karesel artış) değiştirilmesi. Kalan enine manyetizasyonun kararlı durumda birikmesini engeller.
İngilizce: RF wavelength effects
Yüksek alanda RF dalga boyunun vücut boyutlarına yaklaşmasıyla ortaya çıkan alan düzensizlikleri. Görüntüde parlak ve karanlık bölgeler oluşur.
İngilizce: RF pulse
Larmor frekansında kısa süreli uygulanan radyofrekans enerjisi. Net manyetizasyonu dengeden uzaklaştırarak sinyal üretir. Uyarma, yeniden odaklama ve evirme için farklı darbeler kullanılır.
İngilizce: RF interference
Dış kaynaklı RF sinyallerinin alınan veriye karışması. Görüntüde çizgi ya da gürültü artışı olarak görünür.
İngilizce: RF transmit chain
Sayısal dalga biçiminden bobine kadar RF darbesinin üretildiği ve yükseltildiği aşamalar.
İngilizce: RF power calibration
İstenen çevirme açısını elde etmek için gereken RF genliğinin hasta yüküne göre ayarlanması. Hatalı kalibrasyon tüm kontrastları ve SAR hesabını etkiler.
İngilizce: RF power amplifier
RF darbelerini bobini sürecek güce, kilovatlar düzeyine, yükselten devre. Paralel iletim sistemlerinde her kanal için ayrı yükselteç bulunur.
İngilizce: RF heating
RF enerjisinin dokuda ısıya dönüşmesi. Vücut sıcaklığını artırabilir, SAR sınırlarıyla denetlenir.
RF kafesi
Faraday kafesiİngilizce: RF shield
Mıknatıs odasını çevreleyen, dış radyo sinyallerinin görüntüye karışmasını önleyen iletken kaplama. Kapı tam kapalı değilse görüntüde parazit çizgileri oluşabilir.
İngilizce: RF shielding
Tarama odasını saran ve dış radyo sinyallerinin içeri girmesini engelleyen iletken kafes (Faraday kafesi). Kapının açık kalması ya da kalkandaki bir delik fermuar artefaktına yol açar.
İngilizce: RF magnetic field
RF darbesi sırasında oluşan, B₀'a dik ve Larmor frekansında dönen zayıf manyetik alan. Yüksek alanlarda vücut içinde düzgün dağılmayabilir.
İngilizce: RF shimming
Gönderici kanalların sabit genlik ve faz ağırlıklarıyla B1 alanının düzgünleştirilmesi. B₁ şimi ile aynı anlamda kullanılır.
İngilizce: RF burn
RF enerjisinin deri temasında, kablolarda ya da vücutta oluşan iletken döngülerde yoğunlaşarak yanığa yol açması. Kolların ya da bacakların birbirine değmemesi, kabloların deriden ayrılması ve uygun pedler bu riski azaltır.
İngilizce: Rician noise
Karmaşık Gauss gürültüsünün büyüklük görüntüsüne geçtiğindeki dağılımı. Düşük SNR'li bölgelerde sinyali olduğundan yüksek gösterir, bu yüzden difüzyon ve sayısal haritalamada dikkate alınmalıdır.
- ölçülen genlik
- gerçek sinyal genliği
- her kanaldaki gürültü standart sapması
- sıfırıncı derece değiştirilmiş Bessel fonksiyonu
ROC eğrisi
ROCİngilizce: ROC curve
Bir sınıflandırıcının farklı karar eşiklerinde duyarlılığını yanlış pozitif oranına karşı gösteren eğri. Eşik seçiminden bağımsız bir başarım görünümü verir.
S
İngilizce: Fixed-effects analysis
Grup analizinde yalnızca ölçüm içi varyansın kullanılması. Sonuç yalnızca incelenen kişiler için geçerlidir.
Saçak alan
5 gauss çizgisiİngilizce: Fringe field
Mıknatısın dışına taşan manyetik alan. 0,5 mT (5 gauss) sınırının içine kalp pili gibi aktif implantı olan kişilerin girmesine izin verilmez.
İngilizce: Robustness
Modelin gürültü, artefakt, farklı tarayıcı ya da küçük girdi değişimleri karşısında başarımını koruyabilmesi.
İngilizce: Pseudo-enhancement
Bir lezyonun gerçekte kontrast tutmadığı halde tutuyormuş gibi görünmesi. Böbrek kistlerinde kısmi hacim ve yeniden biçimlendirme etkileriyle ortaya çıkabilir.
İngilizce: Oscillating gradient spin echo
Salınımlı gradyanlarla çok kısa difüzyon sürelerine erişen sekans. Küçük ölçekli doku yapısına duyarlıdır.
İngilizce: Virtual coil
Gerçek bobin kanallarının ağırlıklı birleşimiyle oluşturulan sanal kanal. Bobin sıkıştırmada ve bazı geriçatım yöntemlerinde kullanılır.
İngilizce: Virtual observation points
Paralel iletimde yerel SAR'ı hızlı ve güvenli biçimde izlemek için binlerce vokselin SAR matrislerinin az sayıda temsilci matrise sıkıştırılması.
İngilizce: SAR increase with field strength
Aynı çevirme açısı için RF gücü ve dolayısıyla SAR yaklaşık olarak alan şiddetinin karesiyle artar. Yüksek alanda TSE gibi çok darbeli sekansları sınırlar.
- çevirme açısı
İngilizce: Quantitative susceptibility mapping
Gradyan eko faz verisinden dokunun manyetik duyarlılığını sayısal olarak hesaplayan yöntem. Demir ve miyelin içeriğinin incelenmesinde kullanılır.
- yerel alan sapması
- manyetik duyarlılık dağılımı
Sayısal MRI
qMRIİngilizce: Quantitative MRI
Görüntü yoğunluğu yerine T1, T2, proton yoğunluğu, difüzyon ya da duyarlılık gibi fiziksel nicelikleri birimleriyle ölçen yaklaşım. Merkezler ve zamanlar arasında karşılaştırmayı kolaylaştırır.
İngilizce: Selective pulse
Bir gradyanla birlikte uygulanarak yalnızca belirli bir kesiti ya da frekans aralığını uyaran RF darbesi. Biçimi kesit profilini belirler.
İngilizce: Non-selective pulse
Gradyan olmadan uygulanan kısa ve güçlü (sert) RF darbesi. Bobinin kapsadığı tüm hacmi uyarır ve üç boyutlu sekanslarda kullanılır.
İngilizce: Selection field
MPI'de alansız noktayı ya da çizgiyi oluşturan güçlü gradyanlı statik alan. Gradyanın şiddeti uzamsal çözünürlüğü belirler.
- seçim alanı gradyan matrisi
İngilizce: Sedation
Hareketsiz kalamayan hastaların, örneğin küçük çocukların, ilaçla yatıştırılması. Hekim gözetiminde ve uygun izleme ekipmanıyla yapılmalıdır.
İngilizce: Segmented EPI
k-uzayının birkaç uyarmaya bölünerek EPI ile toplanması. Eko aralığı etkin olarak kısalır ve bozulma azalır, ama atışlar arası faz farkları düzeltilmelidir.
İngilizce: Pulse sequence diagram
RF darbeleri, gradyanlar ve okuma pencerelerinin zamana göre gösterildiği şema. Bir sekansın nasıl çalıştığını anlatmanın standart yoludur.
İngilizce: Sequence parameter trade-offs
Çözünürlük, SNR ve tarama süresi arasındaki karşılıklı ilişki. Birini iyileştirmek çoğunlukla diğerlerinden ödün vermeyi gerektirir, örneğin voksel küçüldükçe SNR düşer ya da süre uzar.
Sekans programlama
Pulseq, IDEA, EPICİngilizce: Sequence programming
Yeni sekansların tarayıcıda çalışacak şekilde yazılması. Üreticilere özgü ortamlar yanında, Pulseq gibi açık ve üreticiden bağımsız araçlar da vardır.
İngilizce: Sequence timing diagram
Bir sekanstaki RF, gradyan ve veri toplama olaylarını zaman ekseninde gösteren şema.
İngilizce: Sequence timing parameters
TR, TE, TI, çevirme açısı ve eko aralığı gibi bir sekansın kontrastını ve süresini belirleyen zaman değerleri.
SEMAC
SEMACMetal çevresindeki kesit distorsiyonunu ek faz kodlamasıyla düzelten metal artefaktı azaltma yöntemi.
semi-LASER
sLASERAdyabatik yeniden odaklama darbeleri kullanan tek voksel yöntemi. Kimyasal kayma yer değiştirme hatası küçüktür ve B₁ değişimlerine dayanıklıdır. Uzman uzlaşı raporlarında önerilen yöntemdir.
SENSE
SENSEDuyarlılık kodlaması. Katlanmış görüntüleri bobin hassasiyet haritalarıyla görüntü uzayında açan paralel görüntüleme yöntemi.
- kodlama matrisi (bobin hassasiyeti ve Fourier kodlama)
- bobinler arası gürültü kovaryansı
- bobin verileri
- eşlenik devrik
İngilizce: Synthetic MRI
Ölçülmüş T1, T2 ve proton yoğunluğu haritalarından, istenen TR, TE ve TI değerleri için kontrast görüntülerinin hesaplanması. Ayrı taramalar yerine tek ölçümden birçok kontrast elde edilir.
İngilizce: Synthetic data
Üretken modellerle ya da fiziksel benzetimlerle oluşturulmuş yapay eğitim verisi. Veri azlığını ve gizlilik sorunlarını hafifletebilir, ama gerçek veriyle doğrulama gerekir.
İngilizce: Centrum semiovale
Lateral ventriküllerin üstünde yer alan geniş beyaz cevher alanı.
İki lateral ventrikülü ayıran ince zar.
İngilizce: Free-waveform diffusion encoding
Klasik iki darbeli gradyan yerine tasarlanmış dalga biçimleriyle difüzyonun birden fazla yönde aynı anda kodlanması. b-tensörü kavramıyla tanımlanır ve mikro anizotropinin ölçülmesini sağlar.
İngilizce: Free diffusion
Hiçbir engelle karşılaşmayan moleküllerin difüzyonu. Yer değiştirme dağılımı Gauss biçimindedir.
İngilizce: Free induction decay
Uyarmadan hemen sonra alıcı bobinde ölçülen, zamanla sönen sinyal. Hiçbir yeniden odaklama uygulanmadan T2* ile söner.
- çevirme açısı
- etkin enine gevşeme süresi
- rezonans dışı frekans
İngilizce: Free-breathing imaging
Hastanın normal nefes aldığı sırada navigatör, öz tetikleme ya da hareket telafili geriçatım kullanılarak yapılan görüntüleme. Çocuklar ve ağır hastalar için önemlidir.
İngilizce: Free-water correction
Bir vokseldeki serbest suyun katkısını ayırıp kalan doku bileşeni için tensör ölçütleri hesaplama. Ödem ve atrofinin FA üzerindeki etkisini azaltır.
- serbest su oranı
- 37 °C'de serbest su difüzivitesi (3×10⁻³ mm²/s)
İngilizce: Free water elimination
Serbest su bölmesinin katkısını ayırarak doku difüzyon ölçütlerini düzelten yöntem.
İngilizce: Cerebellar volumetry
Beyinciğin ve lobüllerinin hacimlerinin ölçülmesi.
İngilizce: Cerebellar peduncles
Beyinciği beyin sapına bağlayan üç çift beyaz cevher demeti.
İngilizce: Cerebral cortex
Beynin dış yüzeyini kaplayan 2–4 mm kalınlığında, kıvrımlı gri cevher tabakası. Katmanlı yapısı yüksek çözünürlüklü MR ile incelenebilir.
İngilizce: Cerebral microbleeds
Duyarlılık ağırlıklı görüntülerde küçük koyu noktalar olarak görülen mikroskobik kanama izleri. Küçük damar hastalığı ve amiloid anjiyopatide görülür.
İngilizce: Cerebral metabolic rate of oxygen
Beyin dokusunun birim zamanda tükettiği oksijen miktarı. Kalibre BOLD yöntemleriyle kestirilir.
- arteriyel kanın oksijen içeriği
İngilizce: Cerebrovascular reactivity
Beyin damarlarının nefes tutma ya da CO₂ solutma gibi uyaranlara genişleyerek verdiği yanıt. Damar sağlığının bir göstergesidir ve BOLD sinyalinin yorumunda önemlidir.
İngilizce: Interleaved slice acquisition
Kesitlerin sırayla değil, örneğin önce tekler sonra çiftler biçiminde uyarıldığı çekim düzeni. Komşu kesitlerin etkileşmesini azaltır.
İngilizce: Hard pulse
Kısa süreli ve yüksek genlikli dikdörtgen RF darbesi. Geniş bir frekans aralığını eşit uyarır, bu yüzden kesit seçici değildir.
İngilizce: Sparsifying transform
Görüntüyü az sayıda büyük katsayıyla ifade edilebilecek bir alana taşıyan dönüşüm. Dalgacık ve toplam değişim buna örnektir.
İngilizce: Sparsity
Bir sinyalin bir dönüşüm alanında, örneğin dalgacıklarda ya da sonlu farklarda, çok az sıfırdan farklı katsayıyla temsil edilebilmesi. Sıkıştırılmış algılamanın temel varsayımıdır.
SHAP değerleri
SHAPİngilizce: SHAP values
Oyun kuramına dayanan, her özniteliğin bir tahmine katkısını sayısal olarak veren açıklama yöntemi.
İngilizce: Zero-filling
Ölçülmeyen k-uzayı noktalarına sıfır yazılarak daha büyük bir matrisle geriçatım yapılması. Görüntüyü daha pürüzsüz gösterir ama gerçek çözünürlüğü artırmaz.
İngilizce: Zero-filled reconstruction
Ölçülmeyen k-uzayı noktalarına sıfır yazılıp doğrudan ters Fourier dönüşümü alınarak elde edilen görüntü. Hızlandırılmış yöntemler için başlangıç ve karşılaştırma noktasıdır.
İngilizce: Zero-shot learning
Modelin, hiç etiketli örneğini görmediği bir görevi ya da sınıfı genellikle dil açıklamaları yardımıyla yerine getirmesi. Temel modellerin öne çıkan özelliklerindendir.
Sıfır TE
ZTEİngilizce: Zero echo time
Gradyan önceden açıkken uyarma yapılıp okumanın hemen başladığı sekans. Neredeyse sessizdir ve kemik benzeri kontrast verir. PET/MR'de zayıflama düzeltmesi için de kullanılır.
İngilizce: Range-null space decomposition
Görüntünün ölçümün belirlediği bileşen ile ölçümün hiç görmediği sıfır uzayı bileşenine ayrılması. Üretken model yalnızca sıfır uzayını doldurursa ölçümle tutarlılık kendiliğinden korunur.
- görüntüleme operatörünün sözde tersi
- ölçümün belirlediği kısım
- ölçümün görmediği sıfır uzayı kısmı
İngilizce: Zero-order and first-order phase
Faz hatalarının frekanstan bağımsız ve frekansla doğrusal değişen iki bileşeni. Spektrum işlemesinde ayrı ayrı düzeltilir.
- sıfırıncı derece faz
- birinci derece faz (frekansla doğrusal)
İngilizce: SIFT streamline filtering
Akım çizgisi yoğunluklarını FOD'lerle uyumlu hale getirmek için çizgilerin seçilip ağırlıklandırılması. Bağlantı ölçümlerini biyolojik olarak daha anlamlı kılar.
İngilizce: Compressed sensing
Görüntünün bir dönüşüm alanında seyrek olmasından yararlanarak, düzensiz biçimde eksik örneklenmiş veriden yinelemeli geriçatım yapan yöntem.
- seyreklik dönüşümü (örneğin dalgacık)
- seyrekliği teşvik eden ℓ1 normu
- düzenlileştirme ağırlığı
Sıkıştırılmış SENSE
CS-SENSEİngilizce: Compressed SENSE
Paralel görüntüleme ile sıkıştırılmış algılamanın tek bir geriçatım probleminde birleştirilmesi. Klinik tarayıcılarda yaygın hızlandırma seçeneğidir.
İngilizce: Class imbalance
Sınıflardan birinin diğerlerinden çok daha az örneğe sahip olması, örneğin nadir bir hastalık. Doğruluk yanıltıcı olur, ağırlıklandırma, yeniden örnekleme ve dengeli ölçütler gerekir.
İngilizce: Classifier accuracy
Bir sınıflandırıcının test verisinde doğru tahmin ettiği örneklerin oranı. Kod çözme analizlerinin temel başarı ölçütüdür.
İngilizce: Classifier-free guidance
Difüzyon modelinin koşullu ve koşulsuz tahminlerini karıştırarak üretimin koşula ne kadar sıkı uyacağının ayarlanması.
- yönlendirme ağırlığı
- koşul
İngilizce: Classification
Bir görüntüyü ya da kişiyi önceden tanımlı sınıflardan birine atayan görev, örneğin hasta ve sağlıklı kontrol ayrımı. Başarı doğruluk, duyarlılık, özgüllük ve AUC ile ölçülür.
İngilizce: Boundary-based registration
Fonksiyonel görüntüyü yapısal görüntüye gri ve beyaz cevher sınırındaki kontrastı kullanarak çakıştıran yöntem.
İngilizce: Fluid-attenuated inversion recovery
Evirme zamanı beyin omurilik sıvısının sinyalini sıfırlayacak şekilde seçilen T2 ağırlıklı sekans. Ventriküllerin yanındaki lezyonlar daha net görünür.
- beyin omurilik sıvısının T1 değeri
İngilizce: Liquid helium
Süperiletken sargıları çalışma sıcaklığında tutan soğutucu. Kaynama noktası yaklaşık 4,2 K'dir. Kapalı soğutma sistemleri kayıpları en aza indirir.
İngilizce: Magic angle effect
Tendon gibi düzenli kolajen yapıların ana alana yaklaşık 55° açıyla durduğunda kısa TE görüntülerde yapay olarak parlak görünmesi. Yırtık sanılabilir.
- kolajen lifleri ile B0 arasındaki açı
İngilizce: Sinc pulse
Frekans uzayında yaklaşık dikdörtgen bir profil verdiği için kesit seçiminde yaygın kullanılan RF darbe şekli. Kesilmesi kesit profilinde dalgalanmaya yol açar.
- darbe genliği
- ana lobun yarı genişliği
İngilizce: Cine MRI
Kalp döngüsünün birçok evresinin EKG tetiklemesiyle görüntülendiği hareketli görüntüler. Genellikle bSSFP ile alınır ve ejeksiyon fraksiyonu ile hacim ölçümlerinin altın standardıdır.
İngilizce: Cingulate cortex
Korpus kallozumu saran orta hat korteksi. Ön kısmı hata izleme ve dikkat, arka kısmı varsayılan mod ağı ile ilişkilidir.
İngilizce: Cingulum bundle
Singulat girusun altından uzanan ve limbik sistemi bağlayan beyaz cevher demeti.
İngilizce: Neural radiance fields
Bir sahneyi konum ve bakış yönünden renk ve yoğunluğa giden bir sinir ağıyla temsil eden yöntem. Örtük sinirsel temsillerin tanınmış örneğidir ve tıbbi görüntülemede seyrek görünümlü geriçatıma uyarlanmıştır.
İngilizce: Signal equation
Bir sekansın sinyalini doku parametreleri (PD, T1, T2) ve sekans parametreleri (TR, TE, çevirme açısı) cinsinden veren ifade. Kontrastı tahmin etmek ve sayısal haritalama için kullanılır.
- bozulmuş gradyan eko sinyali
- çevirme açısı
- tekrarlama ve eko zamanı
- dokunun gevşeme süreleri
İngilizce: Signal dropout
Özellikle ön beyin altı ve şakak lobunda, hava boşluklarına yakın bölgelerde duyarlılık farkları nedeniyle gradyan eko ve EPI'de sinyalin kaybolması. fMRI'da bu bölgelerin incelenmesini zorlaştırır.
İngilizce: Signal model
Ölçülen verinin bilinmeyen nicelikler cinsinden matematiksel ifadesi. Görüntüleme operatörü, gevşeme ve alan düzensizliği gibi etkileri içerebilir. Model tabanlı geriçatımın çıkış noktasıdır.
- alınan sinyal
- r konumundaki enine manyetizasyon (görüntü)
- k-uzayı yörüngesi
İngilizce: Signal averaging
Aynı verinin birkaç kez toplanıp ortalanması. Sinyal-gürültü oranı tekrar sayısının kareköküyle artar, tarama süresi ise doğrusal olarak uzar.
İngilizce: Averaging to reduce motion artifacts
Birden fazla ölçümün ortalanmasıyla rastgele hareket hayaletlerinin bastırılması. Karın görüntülemesinde nefes tutulamadığında kullanılır.
İngilizce: Null point
Evirme darbesinden sonra belirli bir dokunun boyuna manyetizasyonunun sıfırdan geçtiği an. TI bu ana ayarlanarak o dokunun sinyali bastırılır, örneğin FLAIR'de BOS, STIR'de yağ.
- dokunun sinyalinin sıfırlandığı evirme zamanı (TR ≫ T1 için)
- bastırılacak dokunun T1 süresi
İngilizce: Signal drift
Uzun zaman serilerinde sinyal düzeyinin yavaşça değişmesi. Tarayıcı ısınması ve alan kayması başlıca nedenlerdir, fMRI'da yüksek geçiren filtreyle giderilir.
İngilizce: Signal pile-up
Alan düzgünsüzlüğü nedeniyle birden fazla bölgenin sinyalinin aynı piksele yığılmasıyla oluşan parlak alan. Metal ve hava sınırlarında görülür.
İngilizce: Signal intensity
Bir pikselin görüntüdeki parlaklık değeri. Çoğu yapısal taramada birimsizdir ve tarayıcı ayarlarına bağlıdır, bu yüzden nicel karşılaştırma için haritalama yöntemleri gerekir.
İngilizce: Signal-to-noise ratio
Görüntüdeki sinyalin gürültüye oranı. Alan şiddeti, voksel hacmi, bobin, alıcı bant genişliği ve ortalama sayısı SNR'yi etkiler. Ortalama sayısı dört katına çıkarsa SNR iki katına çıkar.
- voksel hacmi
- toplam veri okuma süresi
İngilizce: System matrix reconstruction
Her vokselde küçük bir parçacık örneğiyle ölçülen ya da benzetimle hesaplanan yanıtlardan bir matris kurulup ters problemin çözülmesi. Doğrudur ama kalibrasyonu uzun sürer.
- sistem matrisi
- parçacık derişimi
- ölçülen frekans bileşenleri
İngilizce: System matrix calibration
Küçük bir parçacık örneğinin görüş alanındaki her ızgara noktasına götürülüp sinyalinin ölçülmesi. Doğru ama uzun süren bir işlemdir ve parçacık ya da tarayıcı değiştiğinde yinelenmesi gerekir.
İngilizce: Black-blood imaging
Akan kanın sinyalinin baskılanarak damar duvarının ve kalp kasının belirginleştirildiği teknikler. Çift evirme ya da akış duyarlı hazırlıklarla yapılır.
İngilizce: Score-based model
Veri dağılımının logaritmasının gradyanını (skor) öğrenen ve bu skoru izleyerek gürültüden örnek üreten model. Difüzyon modellerinin sürekli zamanlı bakış açısıdır.
- öğrenilen skor ağı
- t gürültü düzeyindeki veri dağılımı
Üç boyutlu görüntülemede uyarılan kalın hacim. İçinde kesitler ikinci bir faz kodlama yönüyle ayrılır.
İngilizce: SLR pulse design
Shinnar-Le Roux algoritması. İstenen kesit profilinden RF darbe şeklini sayısal filtre tasarımı yöntemleriyle hesaplar.
SMASH
SMASHBobin hassasiyetlerinin doğrusal birleşimleriyle eksik k-uzayı satırlarını oluşturan ilk paralel görüntüleme yöntemlerinden biri.
Sodyum MRI
²³Naİngilizce: Sodium MRI
Doku sodyum derişiminin görüntülenmesi. Hücre canlılığı ve kıkırdak yapısı hakkında bilgi verir. Düşük sinyal ve çok kısa T2 nedeniyle UTE benzeri sekanslar gerekir.
Bir sayı vektörünü toplamı 1 olan olasılıklara çeviren fonksiyon. Çok sınıflı sınıflandırmanın ve dikkat mekanizmasının son adımıdır.
- k sınıfı için ham çıktı (logit)
- k sınıfının olasılığı
İngilizce: Cold head
Kompresörle birlikte çalışarak buharlaşan helyumu yeniden sıvılaştıran soğutucu. Çalışmadığında helyum kaybı hızlanır.
İngilizce: Respiratory binning
Sürekli toplanan verinin solunum evrelerine göre gruplanıp her evrenin ayrı geriçatılması. Evreler arası benzerlik seyreklik kısıtlarıyla kullanılır, XD-GRASP bunun bir örneğidir.
İngilizce: Respiration-induced field changes
Göğüs hareketinin beyinde bile küçük B₀ değişimlerine yol açması. Özellikle 7 T fMRI ve QSM'de faz ve görüntü kaymalarına neden olur.
İngilizce: Respiratory ghosting
Solunum hareketinin karın ve göğüs görüntülerinde oluşturduğu hayaletler. Tetikleme, nefes tutma ya da navigatörle azaltılır.
İngilizce: Respiratory gating
Veri toplamanın soluk alıp verme ile, solunum kemeri ya da navigatör sinyaliyle eşzamanlanması. Karın ve göğüs görüntülemede hareket artefaktlarını azaltır.
İngilizce: Somatotopy
Somatosensoriyel ve motor kortekste vücut bölümlerinin düzenli harita oluşturması.
İngilizce: Finite impulse response model
HRF şekli varsaymadan, uyarandan sonraki her zaman aralığı için ayrı regresör kullanan model. Yanıtın şeklini veriden kestirir ama daha çok parametre gerektirir.
İngilizce: Posterior sampling
Ölçüme uyan olası görüntülerin dağılımından örnek çekilmesi. Tek bir en iyi kestirim yerine birden çok olası geriçatım elde edilir ve aralarındaki fark belirsizliği gösterir.
İngilizce: Quench
Mıknatısın süperiletkenliğini hızla yitirmesi. Helyum kaynayarak gaza dönüşür ve söndürme borusuyla dışarı atılır. Acil durumda alanı kapatmak için bilinçli olarak da yapılabilir. Gaz odaya sızarsa boğulma riski oluşur.
İngilizce: Quench pipe
Söndürme sırasında kaynayan helyumu binanın dışına taşıyan boru. Tıkanması ya da hasar görmesi odaya gaz dolmasına yol açar.
Sözde sürekli ASL
pCASLİngilizce: Pseudo-continuous ASL
Boyun hizasında kısa RF darbe dizisiyle akan kanın sürekli etiketlendiği ASL türü. Yüksek SNR verdiği için önerilen klinik ASL yöntemidir.
- kontrol ve etiket farkı
- kan-doku bölüşüm katsayısı (0,9 mL/g)
- etiketleme verimi
- etiketleme süresi
- kanın T1 değeri
İngilizce: Pseudo-inverse
Kare olmayan ya da tekil bir matris için tanımlanan genelleştirilmiş ters. En küçük normlu en küçük kareler çözümünü verir.
- eşlenik devrik
İngilizce: Dictionary matching
Ölçülen sinyalin, olası parametre birleşimleri için önceden hesaplanmış sinyallerle karşılaştırılıp en benzeri seçilerek parametrelerin bulunması. MRF'de kullanılır, derin ağlarla hızlandırılabilir.
- sözlükteki benzetim sinyali
- ölçülen sinyal gelişimi
İngilizce: Dictionary learning
Görüntü yamalarını seyrek temsil eden bir atom kümesinin veriden öğrenilmesi. Sıkıştırılmış algılamada sabit dönüşümlerin yerine kullanılmış, derin öğrenmeye geçişte köprü olmuştur.
SPAIR
SPAIRYağa seçici adyabatik evirme darbesiyle yağ sinyalinin baskılanması. B₁ değişimlerine CHESS'ten daha dayanıklıdır.
İngilizce: Spectral resolution
Birbirine yakın frekanslardaki tepelerin ayrılabilmesi. Toplama süresi, çizgi genişliği ve alan şiddeti belirler.
- toplama süresi
- örnek sayısı
İngilizce: Spectral inversion
Yalnızca yağ frekansındaki dönüleri evirip sinyali baskılayan darbe. SPAIR gibi yöntemlerde kullanılır.
İngilizce: Spectral width
Spektroskopide örneklenen frekans aralığı. Örnekleme aralığının tersidir.
- örnekleme aralığı
Spektral uydurma
LCModelİngilizce: Spectral fitting
Ölçülen spektrumun, her metabolitin benzetimle ya da ölçümle elde edilmiş temel spektrumlarının doğrusal birleşimi olarak modellenmesi. LCModel, Tarquin ve Osprey yaygın yazılımlardır.
İngilizce: Spectral density
Moleküler hareketin farklı frekanslarda ne kadar güç taşıdığını gösteren fonksiyon. Larmor frekansındaki değeri T1 gevşemesini belirler.
- korelasyon zamanı
- frekans
İngilizce: Spectral-spatial pulse
Hem bir kesiti hem de belirli bir frekans aralığını, örneğin yalnızca suyu, aynı anda seçen RF darbesi. Yağ sinyalini uyarmadan görüntüleme sağlar.
İngilizce: Spectrometer
Sekansı zamanlayan, RF ve gradyan dalga biçimlerini üreten ve alınan sinyali sayısallaştıran elektronik sistem.
İngilizce: MRS quality criteria
SNR, çizgi genişliği, artık su ve lipit bulaşması gibi göstergeler. Uzman uzlaşı raporları (MRSinMRS) hangi değerlerin raporlanması gerektiğini tanımlar.
İngilizce: Eddy current correction in MRS
Baskılanmamış su sinyalinin fazı kullanılarak girdap akımlarının spektrumda yarattığı çizgi şekli bozulmalarının giderilmesi.
İngilizce: Spectrum
Sinyalin frekansa göre dağılımı. MR spektroskopide her tepe belirli bir molekülün belirli bir kimyasal ortamdaki protonlarına karşılık gelir ve alanı o molekülün miktarıyla orantılıdır.
- serbest indüksiyon sönümü
SPIRiT
SPIRiTHer k-uzayı noktasının tüm komşularıyla tutarlı olmasını isteyen, GRAPPA'nın genelleştirilmiş yinelemeli biçimi. Kartezyen olmayan veriye ve seyreklik düzenlileştirmesine (L1-SPIRiT) uygundur.
Spin eko
SEİngilizce: Spin echo
90° uyarma darbesinden sonra 180° yeniden odaklama darbesiyle eko oluşturan sekans. Alan düzensizliklerinin etkisini geri alır, bu yüzden T2 kontrastı verir ve metal ile hava kaynaklı bozulmalara daha dayanıklıdır.
- spin eko sinyali
- proton yoğunluğuyla orantılı denge manyetizasyonu
- tekrarlama ve eko zamanı
Spin eko EPI
SE-EPIİngilizce: Spin-echo EPI
Spin eko ile hazırlanıp EPI okumasıyla toplanan sekans. Difüzyon görüntülemenin standart sekansıdır ve fMRI'da daha küçük damarlara duyarlıdır.
İngilizce: Spin-echo fMRI
BOLD kontrastının spin eko ile ölçülmesi. Büyük damarların katkısı azalır, kılcal düzeye daha özgü sinyal elde edilir, ama duyarlılık düşer.
İngilizce: Spin locking
Manyetizasyonun enine düzleme yatırıldıktan sonra kendisiyle aynı yönde sürekli bir RF alanıyla tutulması. T1ρ ölçümünün temelidir.
İngilizce: Spin-warp imaging
Faz kodlamasının sabit süreli, değişken genlikli gradyanlarla yapıldığı 2DFT yöntemi. Günümüz Kartezyen MR'sinin temelini oluşturur.
İngilizce: Spiral blurring
Spiral okumada rezonans dışı dönülerin konumunun bulanıklaşması. Alan haritasıyla düzeltilir.
İngilizce: Spiral sampling
k-uzayının merkezden dışa doğru spiral yollarla örneklenmesi. Gradyan donanımını verimli kullanır ve çok kısa TE sağlar. Rezonans dışı etkilere karşı bulanıklaşmaya duyarlıdır.
- spiralin açısı
- sarım aralığını belirleyen sabit
İngilizce: Spokes pulses
Paralel iletimde, uyarma k-uzayında birkaç noktaya kesit seçici darbeler yerleştirilerek B1 düzgünsüzlüğünün telafi edildiği tasarım.
SSDU
SSDUVeri alt kümelemesiyle öz-gözetimli öğrenme. Ölçülen k-uzayı ikiye bölünür, ağ bir parçayla geriçatım yapıp diğer parçayı tahmin etmeyi öğrenir. Tam örneklenmiş referans gerekmez.
SSFP-eko
PSIFİngilizce: SSFP-echo
Dengelenmemiş kararlı durum sekansında bir sonraki darbeden hemen önce oluşan ekonun ölçülmesi. Güçlü T2 ağırlığı verir ve difüzyona duyarlıdır.
SSFP-FID
FISPDengelenmemiş kararlı durum sekansında her darbeden hemen sonra oluşan FID bileşeninin ölçülmesi. T1 ve T2 oranına bağlı karışık bir kontrast verir.
İngilizce: Static field exposure
Hasta ve personelin statik manyetik alana maruz kalma düzeyi. Hem alan şiddeti hem de alan içindeki hareket hızı önemlidir.
İngilizce: Static field bioeffects
Statik manyetik alanın vücutta yol açtığı etkiler. Baş dönmesi, metal tadı ve ışık çakmaları gibi geçici duyumlar en sık görülenlerdir.
STEAM
STEAMUyarılmış eko yöntemi. Üç 90° darbeyle tek vokselden uyarılmış eko toplar. Çok kısa TE sağlar ama PRESS'e göre sinyalin yarısını kaybeder.
İngilizce: Stejskal-Tanner equation
Difüzyon ağırlıklı sinyalin b-değeri ve difüzyon katsayısıyla üstel olarak azaldığını veren bağıntı.
- gradyan genliği, süresi ve aralığı
İngilizce: Stejskal-Tanner sequence
180° yeniden odaklama darbesinin iki yanına yerleştirilmiş iki güçlü gradyanla difüzyonu ölçen darbe gradyanlı spin eko. Difüzyon MRI'ın temel sekansıdır.
- difüzyon ağırlıklı ve ağırlıksız sinyal
- difüzyon ağırlıklandırma şiddeti
- difüzyon katsayısı
İngilizce: Stochastic gradient descent
Gradyanın tüm veri yerine küçük bir rastgele altkümeden (mini yığından) hesaplandığı gradyan inişi. Büyük veri kümelerinde eğitimi mümkün kılar.
- öğrenme hızı
- rastgele seçilen mini yığın
İngilizce: Stress perfusion
Kalp kası kan akımının ilaçla yaratılan stres altında ölçülmesi. Koroner arter hastalığının tanısında kullanılır.
Kaudat çekirdek ile putamenden oluşan ve bazal gangliyonların ana girdi bölümü olan yapı.
Su baskılama
VAPOR, WETİngilizce: Water suppression
Metabolitlerden binlerce kat güçlü olan su sinyalinin frekans seçici darbelerle bastırılması. VAPOR ve WET yaygın yöntemlerdir.
İngilizce: Water reference
Su baskılamasız alınan ve metabolit sinyallerinin mutlak nicellemesi ile girdap akımı düzeltmesi için kullanılan su sinyali.
İngilizce: Subcortical segmentation
Talamus, hipokampus ve bazal gangliyonlar gibi derin gri cevher yapılarının bölütlenmesi.
Orta beyinde dopamin üreten nöronları içeren yapı. Parkinson hastalığında etkilenir ve nöromelanine duyarlı MR ile görüntülenir.
İngilizce: Subthalamic nucleus
Bazal gangliyon devresinde yer alan küçük çekirdek. Parkinson hastalığında derin beyin uyarımı için hedeflenir.
İngilizce: Sulcus
Korteks kıvrımları arasındaki oluk. Merkezi ve lateral sulkus gibi büyük oluklar lob sınırlarını belirler.
İngilizce: Supramarginal gyrus
Parietal lobun alt bölümünde, Sylvius yarığının ucunu çevreleyen girus. Dil ve dikkat ağlarında yer alır.
İngilizce: Super-resolution
Düşük çözünürlüklü bir görüntüden daha yüksek çözünürlüklü bir görüntü kestirme. Kalın kesitli taramalardan ince kesitli görüntü elde etmek için kullanılır. Kestirilen ayrıntının gerçek olup olmadığı dikkatle değerlendirilmelidir.
İngilizce: Superconducting magnet
Sıvı helyumla yaklaşık 4 kelvine soğutulan niyobyum-titanyum sargılardan oluşan mıknatıs. Akım dirençsiz dolaştığı için alan sürekli açıktır, tarama yapılmadığında da.
- birim uzunluk başına sarım sayısı
- sargı akımı
İngilizce: Superconducting wire
Bakır bir matris içine gömülmüş süperiletken filamanlardan oluşan tel. Kararlılık için bakır, süperiletkenlik kaybolduğunda akımı taşır.
İngilizce: Superparamagnetic
Nanometre boyutundaki demir oksit parçacıkların dış alanda çok güçlü ama kalıcı olmayan mıknatıslanması. MPI'nin ve bazı MR kontrast maddelerinin temelidir.
İngilizce: Superparamagnetic iron oxide nanoparticles
MPI'da izleyici, MR'de kontrast madde olarak kullanılan nanometre boyutlu demir oksit parçacıkları.
Sürekli dalga NMR
CW NMRİngilizce: Continuous-wave NMR
Örneğe sürekli düşük güçlü RF uygulanıp frekans ya da alan taranarak rezonansın doğrudan ölçüldüğü ilk NMR yöntemi. Bugün yerini darbeli NMR'ye bırakmıştır.
İngilizce: Continual learning
Modelin yeni görev ya da verilerle güncellenirken eski bilgilerini unutmaması (yıkıcı unutmadan kaçınma).
İngilizce: Drive field
MPI'de alansız noktayı hızla hareket ettiren ve parçacıkları uyaran salınımlı alan, genellikle onlarca kHz. Güvenlik sınırları periferik sinir uyarımı ve SAR ile belirlenir.
- sürücü alan genliği
- sürücü frekansı
Swin dönüştürücü
Swinİngilizce: Swin transformer
Dikkati kaydırılan yerel pencereler içinde hesaplayan hiyerarşik görme dönüştürücüsü. Yüksek çözünürlüklü görüntülerde hesap yükünü azaltır ve tıbbi görüntülemede yaygın kullanılır.
İngilizce: Sylvian fissure
Temporal lobu frontal ve parietal loblardan ayıran derin yarık.
Ş
İngilizce: Shape analysis
Hipokampus gibi yapıların yalnızca hacminin değil, yüzey biçiminin de gruplar arasında karşılaştırılması. Bölgesel değişimleri yakalar.
İngilizce: Shimming
Ana manyetik alanın düzgünlüğünü artırmak için yapılan ayar. Pasif şimde metal parçalar, aktif şimde ek bobinler kullanılır. İyi şim, yağ baskılama, EPI ve spektroskopi kalitesini doğrudan etkiler.
İngilizce: Shim coils
Ana alanın uzamsal düzgünsüzlüklerini düzeltmek için farklı küresel harmonik desenler üreten bobinler.
T
İngilizce: t statistic
Tek bir kontrastın sıfırdan farklı olup olmadığını, kestirilen etkiyi standart hatasına bölerek sınayan istatistik. Yönlüdür.
- kontrast vektörü
- kestirilen regresör ağırlıkları
- kestirilen gürültü varyansı
- tasarım matrisi
İngilizce: T1-weighted FLAIR
Kısa TR ile T1 ağırlıklandırılmış ve beyin omurilik sıvısı sinyalinin evirme darbesiyle baskılandığı FLAIR. Gri-beyaz cevher kontrastını artırır.
İngilizce: T1-weighted image
Kontrastı ağırlıkla T1 farklarından gelen görüntü. Kısa TR ve kısa TE ile elde edilir. Yağ parlak, sıvı koyu görünür ve anatomi için sık kullanılır.
İngilizce: T1 relaxation
Boyuna manyetizasyonun uyarmadan sonra dengeye geri dönmesi (spin-örgü gevşemesi). T1, bu geri dönüşün yaklaşık yüzde 63'ünün tamamlandığı süredir. Yağın T1 süresi kısa, beyin omurilik sıvısınınki uzundur.
- t anındaki boyuna manyetizasyon
- denge manyetizasyonu
- boyuna gevşeme süresi
İngilizce: T1 mapping
Her vokselde T1 süresinin sayısal olarak ölçülmesi. Evirme geri kazanımı, değişken çevirme açısı ya da MP2RAGE ile yapılır. Miyokard fibrozu ve beyin dokusu araştırmalarında kullanılır.
İngilizce: T1w/T2w myelin map
T1 ve T2 ağırlıklı görüntülerin oranından elde edilen ve kortikal miyelin içeriğini yaklaşık gösteren harita. Kortikal alan sınırlarını belirlemede kullanılır.
İngilizce: T1ρ relaxation
Spin kilitleme alanı altında dönen çerçevede gerçekleşen gevşeme. Yavaş moleküler hareketlere ve kimyasal değişime duyarlıdır, kıkırdak ve beyin araştırmalarında kullanılır.
İngilizce: T2-weighted image
Kontrastı ağırlıkla T2 farklarından gelen görüntü. Uzun TR ve uzun TE ile elde edilir. Sıvı parlak görünür, bu yüzden ödem ve birçok lezyon kolay seçilir.
İngilizce: T2 blurring
Uzun eko dizilerinde k-uzayının farklı bölgelerinin farklı T2 sönümüyle toplanması sonucu ayrıntının kaybolması. HASTE ve uzun EPI okumalarında belirgindir.
İngilizce: T2 relaxation
Enine manyetizasyonun dönüler arası etkileşimle faz uyumunu yitirip sönmesi (spin-spin gevşemesi). T2, sinyalin yaklaşık yüzde 37'ye düştüğü süredir ve dokularda T1'den her zaman kısadır.
- t anındaki enine manyetizasyon
- enine gevşeme süresi
İngilizce: T2 mapping
Her vokselde T2 süresinin ölçülmesi. Çoklu eko spin eko ya da T2 hazırlıklı sekanslarla yapılır. Kıkırdak, miyokard ödemi ve demir yükü değerlendirmesinde kullanılır.
- TE = 0'daki sinyal
T2 hazırlığı
T2prepİngilizce: T2 preparation
Manyetizasyonu enine düzleme yatırıp belirli bir süre sonra geri döndüren darbe modülü. Ardından gelen hızlı okumaya T2 kontrastı katar. Koroner anjiyografide ve T2 haritalamada kullanılır.
İngilizce: T2 black-out
Kısa T2 değerli dokuların difüzyon ağırlıklı görüntüde koyu görünmesi. Kısıtlı difüzyonu maskeleyebilir.
İngilizce: T2 shine-through
Uzun T2'li dokunun difüzyon kısıtlanması olmadan difüzyon ağırlıklı görüntüde parlak görünmesi. ADC haritasıyla gerçek kısıtlanmadan ayrılır.
İngilizce: T2* relaxation
T2 sönümüne ek olarak manyetik alan düzensizliklerinin de katkıda bulunduğu, daha hızlı sinyal kaybı. Gradyan eko görüntülerinin ve BOLD fMRI'ın kontrastını belirler.
- gözlenen enine sönüm süresi
- geri döndürülemez enine gevşeme
- alan düzgünsüzlüğünden gelen, yeniden odaklanabilir kısım
İngilizce: T2* mapping
Çoklu eko gradyan eko ile her vokselde T2* ölçülmesi. Karaciğer ve kalpte demir birikiminin ve beyinde duyarlılık değişimlerinin göstergesidir.
- TE = 0'daki sinyal
T2′
T2′İngilizce: T2 prime
Yalnızca alan düzensizliklerinden kaynaklanan, geri alınabilir faz kaybını tanımlayan zaman sabiti. 1/T2* = 1/T2 + 1/T2′ ilişkisi geçerlidir.
- alan düzgünsüzlüğünden gelen geri döndürülebilir sönüm
- gözlenen etkin sönüm süresi
İngilizce: Baseline condition
Görev koşullarıyla karşılaştırılan dinlenme ya da kontrol koşulu. Seçimi bulunan etkinin anlamını belirler.
İngilizce: Plug-and-play priors
Yinelemeli bir geriçatım algoritmasında düzenlileştirme adımının yerine önceden eğitilmiş bir gürültü giderici ağın konduğu yöntem. Aynı ağ farklı örnekleme düzenlerinde yeniden eğitilmeden kullanılabilir.
İngilizce: Talairach space
Tek bir ölüm sonrası beyne dayanan eski standart koordinat sistemi. MNI koordinatlarından farklıdır ve dönüşüm gerektirir.
İngilizce: Thalamus
Duyusal bilgiyi kortekse aktaran ve kortikal ağlar arasında iletişimi düzenleyen derin çekirdek grubu. Alt çekirdekleri difüzyon ve 7 T görüntülemeyle ayırt edilebilir.
İngilizce: Screening questionnaire
Taramadan önce implant, metal, ameliyat ve sağlık geçmişini sorgulayan form. MR güvenliğinin ilk adımıdır.
İngilizce: Participant preparation
Katılımcının metal eşyalarını çıkarması, uygun giysi giymesi, prosedür hakkında bilgilendirilmesi ve rahat yerleştirilmesi. Hareket artefaktlarını ve kaygıyı azaltır.
İngilizce: Scan protocol
Bir çalışma için sırasıyla çalıştırılacak sekansların ve parametrelerinin kaydedilmiş listesi. Çok merkezli araştırmalarda protokolün eşitlenmesi önemlidir.
İngilizce: Scan time
İki boyutlu Kartezyen görüntülemede yaklaşık TR × faz kodlama adımı × ortalama sayısı. Eko dizileri ve hızlandırma yöntemleri bu süreyi kısaltır.
- iki boyutlu taramanın süresi
- tekrarlama zamanı
- faz kodlama adımı sayısı
- ortalama sayısı
İngilizce: In-scanner eye tracking
MR uyumlu kamerayla katılımcının bakış yönünün ve göz bebeği boyutunun tarama sırasında kaydedilmesi. Dikkat ve uyanıklığın izlenmesine, göz hareketi regresörleri oluşturmaya yarar.
İngilizce: Scanner coordinate system
Tarayıcının sabit x, y, z eksenleri. Genellikle z ana alan boyunca, y dikey, x yatay yöndedir.
İngilizce: Inline reconstruction
Geriçatımın tarama sırasında tarayıcının bilgisayarında yapılıp görüntülerin hemen gösterilmesi. Klinik kullanım için yeni yöntemlerin bu ortama aktarılması gerekir.
İngilizce: Scanner and protocol effects
Aynı kişinin farklı tarayıcı, yazılım sürümü ya da protokolle taranmasında hacim ve kalınlık ölçümlerinin sistematik olarak değişmesi. Boylamsal ve çok merkezli çalışmalarda protokolün sabit tutulması ya da harmonizasyon gerekir.
İngilizce: Design matrix
GLM'de her sütunu bir regresörü (deney koşulu, gürültü değişkeni) her satırı bir zaman noktasını gösteren matris. Kestirilen katsayılar bu sütunların ağırlıklarıdır.
İngilizce: Design efficiency
Bir deney tasarımının ilgilenilen kontrastı ne kadar hassas kestirebileceğinin ölçüsü. Uyaran zamanlaması ve sırası etkiler.
İngilizce: Portable MRI
Genellikle 0,1 T'nin altında çalışan, yoğun bakım ya da acil servise götürülebilen tarayıcılar. Kalkansız odalarda çalışabilmeleri için elektromanyetik girişim bastırma gerekir.
İngilizce: Blooming artifact
Duyarlılık farkı nedeniyle bir yapının gerçekte olduğundan büyük görünmesi. Kanama ve metal çevresinde T2* ağırlıklı görüntülerde belirgindir.
İngilizce: Fresh blood imaging
Sistol ve diyastolde alınan 3B hızlı spin eko görüntülerinin çıkarılmasıyla arterlerin gösterildiği kontrastsız anjiyografi.
İngilizce: Treatment response monitoring
Kemoterapi, radyoterapi ya da immünoterapiden sonra tümör boyutu, difüzyon ve perfüzyon değişimlerinin ölçülmesi. Boyut değişiminden önce işlevsel değişimler görülebilir.
İngilizce: Single-shot imaging
Tüm k-uzayının tek bir uyarmadan sonra toplanması. Çok hızlıdır ve harekete dayanıklıdır, ama uzun okuma bozulma ve bulanıklık getirir.
Tek atışlı hızlı spin eko
HASTE, SSFSEİngilizce: Single-shot fast spin echo
Tüm k-uzayının tek bir uyarmadan sonra uzun bir eko dizisiyle, çoğunlukla kısmi Fourier ile toplandığı T2 ağırlıklı sekans. Her kesit bir saniyenin altında alınır, bu yüzden fetal ve abdomen görüntülemede harekete dayanıklıdır.
İngilizce: Single-voxel spectroscopy
Spektrumun tek bir, genellikle birkaç santimetreküplük hacimden alınması. Kurulumu kolaydır ve iyi spektral kalite verir.
İngilizce: Singlet and multiplet peaks
Spektrumdaki tek çizgili tepeler ile J-eşleşmesi nedeniyle bölünmüş tepeler.
İngilizce: Repetition time
Art arda iki uyarma darbesi arasındaki süre. Kısa TR, T1 farklarını öne çıkarır. Tarama süresi TR ile faz kodlama adımlarının çarpımına yakındır.
İngilizce: Reproducibility
Bir çalışmanın sonuçlarının aynı veri ve kodla yeniden elde edilebilmesi. Kodun, eğitilmiş modellerin ve ayrıntılı ayarların paylaşılmasıyla sağlanır.
İngilizce: Recurrent neural network
Dizileri adım adım işleyen ve önceki adımlardan bir gizli durum taşıyan ağ. Zaman serileri için geliştirilmiştir, uzun bağımlılıklarda eğitimi zordur.
İngilizce: TEM coil
İletken çubukların bir kalkanla iletim hattı gibi davrandığı hacim bobini. Ultra yüksek alanda kuş kafesi bobinine alternatiftir.
İngilizce: Principal component analysis
Verinin varyansını en çok açıklayan dik doğrultuları bulan doğrusal boyut indirgeme. Gürültü giderme, bobin sıkıştırma ve öznitelik özetlemede kullanılır.
- ortalaması çıkarılmış veri matrisi
- ana bileşenler
- açıklanan varyanslar
İngilizce: Ground truth
Bir modelin karşılaştırıldığı doğru kabul edilen referans. Tıbbi görüntülemede çoğunlukla uzman etiketleri ya da tam örneklenmiş görüntülerdir ve kendileri de kusursuz değildir.
İngilizce: Basis set
Uydurmada kullanılan, her metabolitin kullanılan sekans ve alan şiddetindeki spektrumlarının kümesi. Sekansa uygun olmayan temel küme sistematik hataya yol açar.
İngilizce: Foundation model
Çok büyük ve çeşitli veriyle önceden eğitilip, az veriyle birçok farklı göreve uyarlanabilen büyük model. Tıbbi görüntüleme için de geliştirilmektedir.
İngilizce: Temporal pole
Temporal lobun en ön ucu. Anlamsal bellek ve sosyal bilişte rol oynar, duyarlılık artefaktından sık etkilenir.
İngilizce: Representation learning
Veriden, sonraki görevlerde işe yarayacak öznitelik temsillerinin otomatik öğrenilmesi. Öz-gözetimli ve karşıtlık yöntemleri bu alanın temel araçlarıdır.
İngilizce: Representational similarity analysis
Farklı uyaranların oluşturduğu etkinlik örüntülerinin birbirine ne kadar benzediğini bir matriste özetleyip, bu yapıyı modellerle ya da başka bölgelerle karşılaştıran analiz.
İngilizce: Representational dissimilarity matrix
Uyaranlar arasındaki etkinlik örüntüsü farklılıklarını gösteren matris. Temsili benzerlik analizinin temelidir.
- i. uyarana ait etkinlik örüntüsü
Tensör özdeğerleri ve özvektörleri
λ1, λ2, λ3İngilizce: Tensor eigenvalues and eigenvectors
Difüzyon tensörünün ana eksenleri ve bu eksenlerdeki difüzyon hızları. En büyük özdeğerin vektörü lif yönünü kestirir.
İngilizce: Tensor-based reconstruction
Çok boyutlu verinin, örneğin uzay, zaman ve kontrast boyutlarının, düşük sıralı tensör ayrışımlarıyla temsil edilmesi. Çok parametreli dinamik görüntülemede kullanılır.
İngilizce: Tensor fitting
Difüzyon ağırlıklı ölçümlerden her voksel için difüzyon tensörünün kestirilmesi.
İngilizce: Peak area
Spektrumdaki bir tepenin altında kalan alan. Metabolit miktarıyla orantılıdır ve nicellemede kullanılır.
İngilizce: Peak signal-to-noise ratio
Üretilen görüntü ile başvuru görüntüsü arasındaki ortalama karesel hatanın, en yüksek piksel değerine göre desibel cinsinden ifadesi. Basittir ama algısal kaliteyle ve tanısal değerle her zaman örtüşmez.
- en yüksek olası piksel değeri
- başvuru görüntüsüne göre ortalama karesel hata
İngilizce: Thermal burn
Tarama sırasında oluşan doku yanığı. Çoğunlukla iletken döngüler, kablolar ya da deri temasıyla ilgilidir ve doğru konumlandırmayla önlenir.
İngilizce: Deapodization
Izgaraya yerleştirme çekirdeğinin görüntü uzayında yarattığı yoğunluk düşüşünün, çekirdeğin Fourier dönüşümüne bölünerek düzeltilmesi.
İngilizce: Reverse inference
Bir bölgenin etkinliğinden belirli bir zihinsel sürecin varlığını çıkarma. Bölgeler birçok süreçte etkin olduğu için dikkatle yapılmalıdır.
İngilizce: Reverse phase-encoding distortion correction
Zıt faz kodlama yönleriyle alınan iki EPI görüntüsünden alan haritası kestirilip distorsiyonun düzeltilmesi. topup bu yöntemi kullanır.
İngilizce: Inverse problem
Ölçülen veriden, bu veriyi üreten bilinmeyen nesneyi bulma problemi. MR geriçatımı, eksik ve gürültülü k-uzayı verisinden görüntüyü bulmaya çalışan bir ters problemdir ve çoğunlukla ek önsel bilgi olmadan tek bir çözüme sahip değildir.
Manyetik alan şiddetinin SI birimi. Klinik ve araştırma tarayıcıları çoğunlukla 1,5 T ile 7 T arasında çalışır. Karşılaştırma için Dünya'nın manyetik alanı yaklaşık 50 mikrotesladır.
İngilizce: Test-time adaptation
Eğitilmiş bir modelin, kullanım anında yalnızca yeni gelen verinin kendisiyle kısa bir ek eğitimden geçirilmesi. Geriçatımda ölçülen k-uzayı verisiyle tutarlılık hedeflenerek dağılım kaymasının etkisi azaltılabilir.
İngilizce: Test-retest reliability
Aynı ölçümün aynı kişide farklı oturumlarda ne kadar tutarlı çıktığı, çoğunlukla sınıf içi korelasyonla. Bireysel farkları inceleyen çalışmalar için kritiktir.
İngilizce: Trigger synchronization
Tarayıcının her hacim başında gönderdiği tetik sinyaliyle uyaran sunumunun eşzamanlanması. Zamanlama hataları modelin uyumunu bozar.
İngilizce: Tetramethylsilane reference
Kimyasal kayma ölçeğinin sıfır noktası olarak kullanılan bileşik. İn vivo spektroskopide dolaylı referans olarak geçer.
İngilizce: AI as a medical device
Klinik kararları etkileyen yapay zeka yazılımlarının tıbbi cihaz olarak düzenlenmesi. Avrupa'da CE işareti, ABD'de FDA onayı ve klinik doğrulama gerektirir.
İngilizce: Medical imaging foundation models
Çok sayıda modalite ve organdan büyük ölçekli görüntü (ve bazen metin) verisiyle önceden eğitilip bölütleme, sınıflandırma ya da geriçatım gibi görevlere az veriyle uyarlanan modeller. SAM'in tıbbi sürümleri bunun örneğidir.
İngilizce: Tikhonov regularization
Çözümün normunun karesini cezalandıran düzenlileştirme. Gürültü artışını sınırlar, kapalı biçimde çözülebilir ama ayrıntıları yumuşatır.
- görüntüleme operatörü
- düzenlileştirme ağırlığı
- birim matris
İngilizce: Vibration artifact
Difüzyon görüntülemede gradyanların oluşturduğu masa ya da hasta titreşimi nedeniyle sinyal kaybı.
İngilizce: Vibration isolation
Tarayıcı ile bina arasındaki titreşimin sönümlenmesi. Görüntü kalitesini korur ve akustik gürültünün yayılmasını azaltır.
İngilizce: Seed region
Traktografinin başladığı bölge. Hangi lif demetlerinin izleneceğini belirler.
İngilizce: Seed-based connectivity
Seçilen bir bölgenin ortalama zaman serisinin tüm beyindeki voksellerle korelasyonunun hesaplanması.
İngilizce: Tonotopy
İşitme korteksinde seslerin frekansa göre düzenli bir harita oluşturması. fMRI ile frekans taramalı uyaranlarla haritalanır.
İngilizce: Ball-and-stick model
Sinyalin izotropik bir bileşen (top) ile bir ya da birkaç tek yönlü lif bileşeninin (çubuk) toplamı olarak modellendiği yöntem. Olasılıksal traktografide yaygın kullanılır.
- çubuk (akson) bölmesinin oranı
- lif yönü
- gradyan yönü
İngilizce: Total brain volume
Gri ve beyaz cevher hacimlerinin toplamı.
İngilizce: Total variation
Görüntünün gradyan büyüklüklerinin toplamı. Düzenlileştirici olarak kullanıldığında kenarları korurken gürültüyü azaltır, aşırı ağırlıkta ise görüntüye karikatür görünümü verir.
- i pikselindeki yerel gradyan
İngilizce: Venous contribution
BOLD sinyalinin bir bölümünün etkinlik bölgesinden uzaktaki büyük toplardamarlardan gelmesi. Özellikle gradyan eko fMRI'da uzamsal özgüllüğü azaltır.
İngilizce: Batch normalization
Ara katman çıktılarının mini yığın içindeki ortalama ve varyansa göre ölçeklenmesi. Eğitimi hızlandırır ve kararlı kılar, ama çok küçük yığınlarda başarımı düşer.
- mini yığın ortalaması ve varyansı
- öğrenilen ölçek ve kayma
İngilizce: Ensemble methods
Birden fazla modelin tahminlerinin birleştirilmesi. Başarımı ve kararlılığı artırır, modeller arası uyuşmazlık belirsizlik göstergesi olarak kullanılabilir.
Ters faz kodlama yönlerinde alınmış iki b = 0 görüntüsünden alan haritasını kestirip EPI duyarlılık bozulmasını düzelten FSL aracı. Difüzyon ön işlemesinde standarttır.
İngilizce: Track density imaging
Her vokselden geçen akım çizgisi sayısının bir harita olarak gösterilmesi. Edinilen çözünürlüğün üzerinde ayrıntılı yapısal kontrast sağlayabilir.
İngilizce: Tractography
Voksel voksel kestirilen lif yönlerini izleyerek beyaz cevher yollarının üç boyutlu olarak yeniden kurulması. Deterministik ya da olasılıksal olabilir. Sonuçlar gerçek akson bağlantılarının dolaylı bir kestirimidir ve yanlış pozitif yollar içerebilir.
İngilizce: False positives in tractography
Gerçekte var olmayan bağlantıların akım çizgileriyle üretilmesi. Lif kesişmeleri ve darboğaz bölgeleri nedeniyle traktografinin bilinen temel sınırlılığıdır.
İngilizce: Tractometry
Bölütlenmiş demetler boyunca mikro yapı ölçütlerinin gruplar ya da bireyler arasında karşılaştırılması.
İngilizce: Traumatic brain injury
Kafa travmasına bağlı beyin hasarı. SWI mikrokanamaları, difüzyon yöntemleri ise yaygın aksonal hasarı göstermede BT'den daha duyarlıdır.
İngilizce: Turbo factor
Hızlı spin eko sekansında bir uyarmadan sonra toplanan eko sayısı. Eko dizisi uzunluğu ile aynı anlamdadır ve tarama süresini bu oranda kısaltır.
İngilizce: Consistency models
Difüzyon yolu üzerindeki her noktayı doğrudan temiz görüntüye eşleyen modeller. Tek ya da birkaç adımda örnek üretir.
İngilizce: Incoherent sampling
Eksik örnekleme artefaktlarının düzenli katlanma yerine gürültü benzeri dağılmasını sağlayan rastgele ya da sözde rastgele örnekleme. Sıkıştırılmış algılamanın ikinci temel koşuludur.
İngilizce: Whole-body MRI
Vücudun baştan ayağa birkaç istasyonda taranması. Kemik iliği hastalıkları, kanser taraması ve kalıtsal kanser sendromlarında radyasyonsuz bir seçenektir.
İngilizce: Whole-body SAR
Tüm vücut kütlesi üzerinden ortalanan SAR. Normal modda 2 W/kg ile sınırlıdır.
İngilizce: Bore
Hastanın içine yerleştirildiği tarayıcı açıklığı. Çapı konforu, bobin seçimini ve gradyan performansını etkiler.
U
U-Net
U-NetGörüntüyü önce küçülterek bağlam, sonra büyüterek ayrıntı toplayan, iki kol arasında atlama bağlantıları olan evrişimli ağ. Tıbbi görüntü bölütlemesi için geliştirilmiştir ve geriçatım ile difüzyon modellerinde de omurga olarak kullanılır.
İngilizce: End-to-end reconstruction
Ham k-uzayı verisinden doğrudan görüntü üreten, ara adımları da öğrenen ağ. AUTOMAP gibi fizik modeli kullanmayan örnekleri bellek ve genellenebilirlik açısından zorlanır.
İngilizce: Time-of-flight angiography
Kesite yeni giren, doyurulmamış kanın parlak görünmesinden yararlanan, kontrastsız damar görüntüleme yöntemi.
İngilizce: UK Biobank imaging
On binlerce katılımcının beyin, kalp ve vücut MR görüntülerini genetik ve sağlık verileriyle birlikte içeren büyük nüfus çalışması.
İngilizce: Ultrashort echo time
Sinyali uyarmadan sonra 0,1 ms'den kısa sürede okuyan, çoğunlukla radyal sekanslar. Tendon, kortikal kemik ve akciğer gibi çok kısa T2'li dokuları görünür kılar.
Ultra yüksek alan
UHF, 7 Tİngilizce: Ultra-high field
7 tesla ve üzerindeki alan şiddetleri. Daha yüksek SNR ve çözünürlük sağlar. Buna karşılık B₁ düzgünsüzlüğü, SAR ve duyarlılık artefaktları daha belirgindir.
İngilizce: Uncinate fasciculus
Ön temporal lobu orbitofrontal kortekse bağlayan kanca biçimli beyaz cevher demeti. Duygu ve bellek süreçleriyle ilişkilendirilir.
İngilizce: Post-stimulus undershoot
Uyaran bittikten sonra BOLD sinyalinin taban değerin altına inip yavaşça geri dönmesi.
İngilizce: Stimulus presentation system
Görsel ya da işitsel uyaranları tarayıcı içindeki katılımcıya ileten projektör, ayna, ekran ve kulaklık düzeneği ile yazılımı. UMRAM'da projektör ve arkadan yansıtma perdesi kullanılır.
İngilizce: Inter-stimulus interval
İki uyaranın arasındaki süre. Kısa ISI daha çok deneme sağlar ama yanıtlar örtüşür, uzun ISI ayrıştırmayı kolaylaştırır.
İngilizce: Stimulated echo
Üç RF darbesiyle oluşan eko. Manyetizasyonun bir bölümü iki darbe arasında boyuna eksende saklanır. Spektroskopide (STEAM) ve difüzyon görüntülemede kullanılır.
- üç RF darbesinin çevirme açıları
- karışım süresi
İngilizce: Adaptive coil combination
Bobin hassasiyetlerinin veriden yerel olarak kestirilip kanalların SNR'yi en çok artıracak ağırlıklarla birleştirilmesi. Faz bilgisini korur.
İngilizce: Excitation
RF darbesiyle boyuna manyetizasyonun enine düzleme yatırılarak ölçülebilir sinyal oluşturulması.
İngilizce: Excitation k-space
Küçük çevirme açısı yaklaşımında RF darbesi ile gradyanların birlikte uyarma profilini k-uzayında örneklediği bakış açısı. Çok boyutlu ve paralel iletim darbelerinin tasarımında kullanılır.
İngilizce: Coherence pathways
Bir darbe dizisinde manyetizasyonun izleyebileceği farklı faz evrimi yolları. Hangi yolların ekoya katkı vereceği bozucu gradyanlar ve faz döngüsüyle seçilir.
İngilizce: Steady-state coherent sequences
Enine manyetizasyonun TR'ler arasında korunup kararlı durum sinyaline katkı verdiği gradyan eko sekansları. Dengeli SSFP bunun en bilinen örneğidir.
İngilizce: Conformal prediction
Bir modelin çıktısı için, ayrı bir kalibrasyon kümesi kullanarak istatistiksel güvencesi olan aralıklar üreten yöntem. Geriçatım ve bölütlemede belirsizliğin güvenilir biçimde bildirilmesinde kullanılır.
İngilizce: Steady-state incoherent sequences
Her TR sonunda kalan enine manyetizasyonun gradyan ya da RF ile bozulduğu gradyan eko sekansları. T1 ağırlıklı kontrast verirler.
İngilizce: Spatial field gradient
Mıknatıs çevresinde alan şiddetinin konuma göre değişimi, T/m olarak. Ferromanyetik nesnelere uygulanan çekim kuvveti bu gradyana bağlıdır ve deliğin girişinde en yüksektir.
İngilizce: Spatial resolution
Görüntüde birbirine yakın iki yapının ayrı görülebilmesi. Nominal olarak voksel boyutu, yani görüş alanının matrise bölünmesiyle verilir. Etkin çözünürlük PSF'ye bağlıdır.
- piksel boyutu
- o yöndeki örnek sayısı
- ulaşılan en büyük k değeri
İngilizce: Spatial frequency
Bir görüntüdeki desenlerin birim uzunluk başına tekrar sayısı. k-uzayındaki her nokta bir uzamsal frekansa karşılık gelir.
İngilizce: Spatial encoding
Gradyanlar kullanılarak sinyalin kaynağının konumuna göre frekans ve fazla etiketlenmesi. Kesit seçimi, frekans kodlama ve faz kodlamadan oluşur.
İngilizce: Spatial normalisation
Farklı kişilerin beyin görüntülerinin ortak bir şablon uzayına, örneğin MNI uzayına, dönüştürülmesi. Grup analizlerinin ön koşuludur.
İngilizce: Spatial smoothing
Görüntünün bir Gauss çekirdeğiyle bulanıklaştırılması. Çekirdeğin genişliği yarı yükseklikteki tam genişlik (FWHM) ile verilir, çoğunlukla 4–8 mm. SNR'yi artırır ve gruplar arası anatomik farkları yumuşatır, ama uzamsal ayrıntıyı azaltır.
İngilizce: Mixture of experts
Her girdi için yalnızca birkaç uzman alt ağın etkinleştirildiği büyük model. Hesap maliyetini artırmadan parametre sayısının büyümesini sağlar.
İngilizce: Long-axis views
Kalbin iki, üç ve dört boşluklu görünümleri. Kapak işlevi, duvar hareketi ve boşluk boyutlarının değerlendirilmesinde kullanılır.
İngilizce: Long short-term memory
Kapı mekanizmalarıyla neyin hatırlanıp neyin unutulacağını öğrenen RNN türü. Kaybolan gradyan sorununu azaltır.
İngilizce: Long-TE spectroscopy
135 ile 144 ms civarındaki TE ile yapılan spektroskopi. Daha az metabolit görünür ama taban düzdür ve 144 ms'de laktat tepesi ters döner, bu da onu tanımayı kolaylaştırır.
Ü
İngilizce: 3D FLAIR
Değişken çevirme açılı 3B TSE ile alınan izotropik FLAIR. Küçük lezyonları saptamada ve otomatik bölütlemede iki boyutlu FLAIR'den üstündür.
Üç boyutlu görüntüleme
3B, 3Dİngilizce: 3D imaging
Kesit kesit yerine bütün bir hacmin uyarılıp iki doğrultuda faz kodlamayla kodlandığı görüntüleme. İnce ve boşluksuz kesitler ile yüksek SNR verir, MPRAGE buna örnektir.
İngilizce: Three-point Dixon
Alan düzgünsüzlüğünü de kestirebilmek için üç eko kullanan Dixon yöntemi. Yağ ve su ayrımı iki noktalı yönteme göre daha güvenilirdir.
İngilizce: Triple inversion recovery
Üç evirme darbesiyle iki farklı dokunun sinyalinin aynı anda baskılandığı hazırlık. Kalpte kan ve yağın birlikte baskılandığı siyah kan görüntülemede kullanılır.
İngilizce: Generative model
Verinin olasılık dağılımını öğrenip bu dağılımdan yeni örnekler üretebilen model. MR'de eksik kontrastları sentezlemek, eksik örneklenmiş veriden görüntü kurmak ve eğitim verisi çoğaltmak için kullanılır.
İngilizce: Generative prior reconstruction
Görüntü dağılımını öğrenmiş bir üretken modelin, çoğunlukla bir difüzyon modelinin, ölçülen veriyle uyumlu görüntüler üretmek için yönlendirilmesi. Ölçüm ayarlarına esnek uyum sağlar, ama yavaş olabilir ve halüsinasyona karşı dikkat ister.
İngilizce: Superior longitudinal fasciculus
Frontal ve parietal lobları bağlayan büyük beyaz cevher demeti. Dikkat ve dil ağlarında yer alır.
İngilizce: Superior colliculus
Orta beyinin üst kısmında yer alan ve göz hareketlerinin yönlendirilmesinde rol oynayan yapı.
İngilizce: Superior temporal gyrus
Temporal lobun üst kısmında yer alan ve işitme ile dil algısında rol oynayan girus.
İngilizce: Exponential ADC map
Difüzyon ağırlıklı görüntünün b = 0 görüntüsüne oranı. T2 parlama etkisini gidererek kısıtlı difüzyonu koyu gösterir.
V
VAPOR
VAPORFarklı çevirme açıları ve zamanlamalarla uygulanan su baskılama darbeleri dizisi. B1 değişimlerine karşı dayanıklıdır.
İngilizce: Default mode network
Dinlenimde birlikte etkin olan ve dışa yönelik görevlerde etkinliği azalan beyin bölgeleri ağı: medial prefrontal korteks, arka singulat ve açısal girus gibi.
Varyasyonel ağ
VarNetİngilizce: Variational network
Gradyan inişi adımlarının öğrenilebilir düzenlileştiricilerle açıldığı geriçatım ağı. Uçtan uca VarNet bobin hassasiyetlerini de ağ içinde kestirir.
İngilizce: Variational inference
Hesaplanamayan bir sonsal dağılımın, daha basit bir dağılım ailesinden en yakın üyeyle yaklaşık olarak bulunması. Varyasyonel otokodlayıcıların temelidir.
- yaklaşık sonsal dağılım
- Kullback-Leibler ıraksaması
İngilizce: Variational autoencoder
Gizil uzayı olasılıksal olarak, çoğunlukla Gauss dağılımıyla tanımlayan otokodlayıcı. Gizil uzaydan örnek alarak yeni veri üretebilir ve gizil difüzyon modellerinin sıkıştırma katmanı olarak kullanılır.
- girdi
- gizil değişken
- kodlayıcı
- kod çözücü
- Kullback-Leibler ıraksaması
VASO
VASOVasküler alan doluluğu. Kan sinyalini evirme ile sıfırlayıp beyin kan hacmindeki değişimleri ölçen fMRI yöntemi. Kortikal katman düzeyinde fMRI çalışmalarında kullanılır.
İngilizce: Vectorcardiogram triggering
Birden çok EKG kanalının yön bilgisinin kullanılarak R dalgasının güvenilir biçimde bulunması. Mıknatıs içindeki manyetohidrodinamik bozulmalara karşı dayanıklıdır.
İngilizce: Ventricular volume
Beyin ventriküllerinin hacmi. Atrofi ve hidrosefali değerlendirmesinde kullanılır.
İngilizce: Ventricles
Beyin omurilik sıvısıyla dolu iç boşluklar. Genişlemeleri atrofi ya da hidrosefali göstergesi olabilir.
İngilizce: Data augmentation
Eğitim görüntülerini döndürme, kaydırma, kontrast değiştirme gibi işlemlerle çeşitlendirerek modelin daha genel öğrenmesini sağlama.
Veri heterojenliği
non-IIDİngilizce: Data heterogeneity
Federe öğrenmede kurumların tarayıcı, protokol, hasta grubu ve etiketleme açısından farklı veri dağılımlarına sahip olması. Ortak modelin başarımını en çok etkileyen etkendir.
İngilizce: Data leakage
Test verisine ait bilginin eğitim sürecine karışması. Örneğin öznitelik seçiminin tüm veriyle yapılması ya da aynı kişinin taramalarının hem eğitim hem test kümesinde bulunması. Başarımın olduğundan çok yüksek görünmesine yol açar.
İngilizce: Data-consistent diffusion reconstruction
Difüzyon modelinin her ters adımından sonra ara görüntünün ölçülen k-uzayı verisine izdüşürülmesi. Skor tabanlı MR geriçatımının temel yapısıdır.
İngilizce: Data consistency
Ağın ürettiği görüntünün, gerçekten ölçülmüş k-uzayı verisiyle uyumlu kalmasını sağlayan adım. Ölçülen noktalar korunur, ağ yalnızca eksik bilgiyi tamamlar. Halüsinasyon riskini azaltır.
- örnekleme maskesi
- ölçülen k-uzayı
İngilizce: Transmitter gain
RF gönderim zincirinin çıkış gücünü belirleyen ayar. Doğru çevirme açılarını elde etmek için her hastada ön taramada kalibre edilir.
İngilizce: Efficient attention
Dikkatin karesel maliyetini pencereleme, seyrekleştirme ya da doğrusal yaklaşımlarla azaltan yöntemler. Yüksek çözünürlüklü ve üç boyutlu tıbbi görüntüler için önemlidir.
VERSE
VERSEDarbe genliğinin tepe noktalarında azaltılıp gradyanın buna uygun olarak yeniden biçimlendirilmesi. Kesit profilini korurken SAR'ı ya da darbe tepe gücünü düşürür.
İngilizce: Vestibular effects
Güçlü alanda hızlı hareket edildiğinde iç kulaktaki akımlar ve indüklenen akımlar nedeniyle baş dönmesi, mide bulantısı, ağızda metalik tat ya da ışık çakmaları hissedilebilmesi. Geçicidir ve yavaş hareketle azalır.
İngilizce: Voxel
Görüntünün en küçük hacim elemanı. Boyutu, görüş alanının matrise bölünmesi ve kesit kalınlığıyla belirlenir. Voksel küçüldükçe sinyal azalır.
İngilizce: Intravoxel incoherent motion
Düşük b değerlerinde kılcal kan akışının sahte difüzyon gibi davranmasından yararlanarak difüzyon ve perfüzyon bileşenlerini ayıran model.
- perfüzyon fraksiyonu
- sözde difüzyon (kılcal akım) katsayısı
- doku difüzyon katsayısı
İngilizce: Voxelwise modelling
Her vokselin yanıtının uyaran özellikleri ile ayrı ayrı modellendiği yaklaşım. Kodlama modellerinin temel uygulamasıdır.
İngilizce: Voxel-based morphometry
Gri cevher yoğunluğunun ya da hacminin gruplar arasında voksel voksel karşılaştırılması. Normalizasyon ve yumuşatma seçimleri sonuçları etkiler.
İngilizce: Whole-body diffusion imaging
Arka plan sinyalinin bastırıldığı, serbest solunumlu ve geniş kapsamlı difüzyon ağırlıklı görüntüleme. Metastaz taraması ve lenfoma değerlendirmesinde kullanılır.
İngilizce: Body noise
Hasta dokusundaki iletkenlik nedeniyle alıcı bobinde oluşan ısıl gürültü. Klinik alan şiddetlerinde çoğu zaman bobin ve elektronik gürültüsünden baskındır.
İngilizce: Metal on the body
Bazı dövme mürekkepleri metal içerir ve ısınabilir. Piercingler ve ilaç bantları çoğunlukla çıkarılmalıdır. Belirsiz durumlar taramadan önce değerlendirilir.
W
Okuma sırasında sinüzoidal gradyanlar ekleyerek katlanmayı üç boyuta yayan yöntem. Çok yüksek hızlanmada düşük g-faktörü sağlar.
İngilizce: Wernicke's area
Sol üst temporal girusun arka kısmında yer alan ve dil anlamayla ilişkilendirilen bölge.
İngilizce: Westin shape measures
Tensörün çizgisel, düzlemsel ve küresel bileşenlerini ayıran üç ölçüt.
İngilizce: Circle of Willis
Beyin tabanında ana arterleri birbirine bağlayan halka biçimli damar yapısı. TOF anjiyografi ile görüntülenir.
X
X çekirdekleri
²³Na, ³¹P, ¹³Cİngilizce: X-nuclei
Hidrojen dışındaki MR'ye duyarlı çekirdekler. Sodyum, fosfor ve karbon görüntüleme ya da spektroskopi için çok kanallı donanım ve ayrı ayarlanmış bobinler gerekir.
İngilizce: x-space MPI reconstruction
MPI sinyalinin alansız noktanın anlık konumuna ve hızına göre doğrudan görüntü uzayına yerleştirildiği geriçatım. Sistem matrisi ölçümü gerektirmez.
- FFP'nin anlık konumu
- FFP hızı
- parçacık dağılımı
- Langevin eğrisinden gelen noktasal yayılım fonksiyonu
Y
İngilizce: Fat suppression
Yağ sinyalini azaltarak çevresindeki dokuların daha net görünmesini sağlayan teknikler. Frekans seçici doyurma, STIR ve Dixon yöntemleri en yaygın olanlarıdır.
İngilizce: Fat-saturated T2-weighted imaging
Yağ sinyalinin baskılandığı T2 ağırlıklı görüntü. Ödem ve sıvıyı yağdan ayırarak kas-iskelet ve karın görüntülemede belirginleştirir.
İngilizce: Fat-water shift
Yağ ile su arasındaki kimyasal kaymanın okuma yönünde piksel cinsinden ifadesi. Piksel başına bant genişliği azaldıkça büyür.
- yağ-su frekans farkı (3 T'de yaklaşık 440 Hz)
İngilizce: Fat-water swap
Dixon yönteminde yağ ve su haritalarının bir bölgede yer değiştirmesi. Alan haritası kestirimindeki hatalardan kaynaklanır.
Yakınsal yöntemler
ISTA, FISTAİngilizce: Proximal methods
Pürüzsüz bir veri terimi ile pürüzsüz olmayan bir düzenlileştiriciyi, gradyan adımı ve yakınsal işleç adımını dönüşümlü uygulayarak en aza indiren algoritmalar. Eşikleme tabanlı sıkıştırılmış algılama geriçatımı buna örnektir.
- eşik
İngilizce: Convergence
Yinelemeli bir algoritmanın her adımda çözüme yaklaşması ve sonunda sabit bir sonuca ulaşması. Hızı ve kararlılığı geriçatım süresini belirler.
İngilizce: Water excitation
Spektral-uzamsal ya da ikili darbelerle yalnızca su protonlarının uyarılması. Yağ baskılamaya bir seçenektir.
İngilizce: Receive-only coil
Yalnızca sinyal almak için kullanılan, gönderim sırasında akortu bozulan bobin. Gönderim gövde bobiniyle yapılır.
İngilizce: Patch embedding
Görüntünün küçük yamalara bölünüp her yamanın bir vektöre izdüşürülmesi. Görme dönüştürücülerinin girdisini oluşturur.
İngilizce: Bias-variance trade-off
Basit modellerin sistematik hata (yanlılık), karmaşık modellerin ise veriye aşırı duyarlılık (varyans) eğilimi arasındaki denge. Düzenlileştirme bu dengeyi ayarlamanın bir yoludur.
- indirgenemeyen gürültü
İngilizce: False discovery rate
Anlamlı bulunan sonuçlar arasında yanlış pozitiflerin beklenen oranı. FWER'e göre daha az tutucudur.
- sıralanmış p değerleri
- hedef FDR düzeyi
İngilizce: Comparing network and brain representations
Derin ağların ara katman temsillerinin, kodlama modelleri ya da RSA ile beyin bölgelerinin yanıtlarıyla karşılaştırılması. Görme ve dil sistemleri için güçlü modeller sunar.
İngilizce: Artificial neural network
Ağırlıklı toplam ve doğrusal olmayan aktivasyonlardan oluşan, katmanlar halinde bağlanmış basit birimlerden kurulu model. Ağırlıklar veriden öğrenilir.
Yapay zeka
YZ, AIİngilizce: Artificial intelligence
Veriden örüntü öğrenerek karar veren ya da çıktı üreten bilgisayar yöntemlerinin genel adı. MR'de taramayı hızlandırmak, görüntü kalitesini artırmak, yapıları bölütlemek ve tanıyı desteklemek için kullanılır.
İngilizce: Structured state-space models
Sürekli zamanlı doğrusal sistemlerden türetilen ve çok uzun dizileri verimli işleyen dizi modelleri. Mamba bu ailenin seçici, girdiye bağlı parametreli bir türüdür.
İngilizce: Structured reporting
Raporların belirli şablon ve terimlerle yazılması. Tutarlılığı artırır ve verinin işlenmesini kolaylaştırır.
Yapısal bağlantısallık
konnektomİngilizce: Structural connectivity
Traktografiyle bulunan yolların, atlas bölgeleri arasında bir bağlantı matrisine dönüştürülmesi. Beynin ağ yapısı çizge kuramı ölçütleriyle incelenir.
İngilizce: Structural similarity index
İki görüntünün parlaklık, karşıtlık ve yapı açısından yerel benzerliğini ölçen ölçüt. PSNR'a göre insan algısına daha yakındır, ama ince patolojileri kaçırabilir.
- yerel ortalama, varyans ve kovaryans
İngilizce: Quality control of structural images
Hareket, halkalanma, düzgünsüzlük ve bölütleme hatalarının görsel inceleme ve otomatik ölçütlerle denetlenmesi. Küçük hareketler bile kortikal kalınlığı sistematik olarak düşürebildiği için morfometri çalışmalarında zorunludur.
İngilizce: Structural connectome
Difüzyon traktografisiyle kurulan beyin bölgeleri arasındaki bağlantı ağı.
İngilizce: Structural contrasts
Dokuların biçim ve sınırlarını göstermek için kullanılan T1 ağırlıklı, T2 ağırlıklı, proton yoğunluklu ve FLAIR görüntüler. T1 ağırlıklı görüntü anatomi ve morfometri için, T2 ve FLAIR görüntüler sıvı ve lezyonlar için öne çıkar.
Yapısal MRI
sMRIİngilizce: Structural MRI
Beynin anatomisini gösteren yüksek çözünürlüklü görüntüleme, çoğunlukla 1 mm izotropik T1 ağırlıklı. Hacim, kalınlık ve şekil ölçümlerinin ve fonksiyonel verinin hizalanmasının temelidir.
İngilizce: Semi-supervised learning
Az sayıda etiketli örnekle çok sayıda etiketsiz örneğin birlikte kullanılması. Etiketlemenin pahalı olduğu tıbbi görüntülemede değerlidir.
İngilizce: Full width at half maximum
Bir tepenin en yüksek değerinin yarısında ölçülen genişliği. Spektral kaliteyi ve şim başarısını gösterir.
İngilizce: Hemispheric lateralization
Dil gibi bazı işlevlerin bir yarıkürede daha baskın olması. fMRI ile lateralizasyon indeksi hesaplanarak cerrahi öncesinde değerlendirilir.
İngilizce: Tip angle
Çevirme açısıyla aynı anlama gelen, manyetizasyonun RF darbesiyle eğildiği açı. Özellikle küçük açılarda bu terim tercih edilir.
- RF alanının genliği
- darbe süresi
İngilizce: Rephasing
Faz dağılımına uğramış dönülerin yeniden aynı faza getirilmesi. Gradyan ya da RF darbesiyle yapılabilir ve eko bu şekilde oluşur.
İngilizce: Refocusing
Faz uyumunu yitirmiş dönülerin bir 180° darbesiyle ya da gradyan çevrilmesiyle yeniden aynı faza getirilmesi. Sonuçta bir eko oluşur.
İngilizce: Refocusing flip angle
Spin eko dizisindeki yeniden odaklama darbelerinin açısı. 180°'nin altına düşürülmesi SAR'ı azaltır ama sinyali ve kontrastı değiştirir.
İngilizce: Resampling
Bir görüntünün farklı bir ızgaraya ya da voksel boyutuna aktarılması.
İngilizce: Neonatal MRI
Yenidoğan bebeklerin MR ile görüntülenmesi. Beyin gelişimi ve doğum sırasındaki hasarı değerlendirmede kullanılır.
İngilizce: Locally low-rank
Düşük sıralılık varsayımının tüm görüntü yerine küçük bloklarda uygulanması. Dinamik ve çok kontrastlı verilerde daha esnek bir model sağlar.
İngilizce: Local SAR
10 g gibi küçük doku hacimleri üzerinden ortalanmış SAR. Paralel iletimde ve implant çevresinde tüm vücut SAR'ından çok daha önemli olabilir.
İngilizce: Stack-of-stars sampling
Kesit yönünde Kartezyen, düzlem içinde radyal örnekleme. Serbest solunumda karın görüntüleme ve dinamik çalışmalar için harekete dayanıklı bir seçenektir.
İngilizce: Iterative reconstruction
Görüntünün ileri model ve önsel bilgiyle tutarlı olacak biçimde adım adım iyileştirildiği geriçatım. Sıkıştırılmış algılama ve model tabanlı yöntemlerin temelidir.
Yoğunluk düzgünsüzlüğü
bias fieldİngilizce: Intensity inhomogeneity
Aynı dokunun görüntünün farklı yerlerinde farklı parlaklıkta görünmesi. Alıcı bobin hassasiyeti ve B₁ düzgünsüzlüğü neden olur. Bölütlemeden önce N4 gibi yöntemlerle düzeltilir.
- gerçek görüntü
- yavaş değişen yanlılık alanı
- gürültü
İngilizce: Intensity normalization
Farklı taramalardaki görüntü yoğunluklarının karşılaştırılabilir bir ölçeğe getirilmesi.
İngilizce: Density compensation
Kartezyen olmayan örneklemede bazı bölgeler, örneğin radyal yörüngede merkez, daha sık örneklendiği için verinin ağırlıklandırılması. Izgaraya yerleştirmeden önce uygulanır.
- örnek yoğunluğunu dengeleyen köşegen ağırlıklar
- kodlama operatörünün eşleniği
Yönelim dağılım fonksiyonu
ODF, dODFİngilizce: Orientation distribution function
Bir vokselde suyun her yönde ne kadar yer değiştirdiğini gösteren küresel fonksiyon. Tepeleri lif yönlerini kestirir.
İngilizce: Orientation dispersion
NODDI modelinde nöritlerin yönelimlerinin ne kadar yayıldığını gösteren indeks.
İngilizce: Soft pulse
Uzun süreli ve düşük genlikli, biçimlendirilmiş RF darbesi. Dar bir frekans bandını uyarır ve gradyanla birlikte kesit seçimi için kullanılır.
İngilizce: Swallowing artifact
Yutkunma hareketinin boyun görüntülerinde faz kodlama yönünde oluşturduğu hayaletler.
İngilizce: High angular resolution diffusion imaging
Çok sayıda (genellikle 60 ve üzeri) difüzyon yönüyle veri toplama. Bir vokselde birden fazla lif yönünü ayırt etmeyi mümkün kılar.
İngilizce: Spectroscopy at high field
Alan şiddeti arttıkça metabolit tepeleri birbirinden daha iyi ayrılır ve SNR artar. Bu sayede glutamat ve glutamin gibi örtüşen metabolitler ayrı ölçülebilir.
İngilizce: High b-value
Genellikle 2000 s/mm² üzerindeki difüzyon ağırlıkları. Kısıtlı difüzyona ve açısal ayrıntıya duyarlılığı artırır ama SNR düşer.
İngilizce: High-resolution structural protocol
Morfometri ve çakıştırma için tasarlanmış, genellikle 1 mm ya da daha ince izotropik üç boyutlu T1 ağırlıklı görüntü ile buna eşlik eden üç boyutlu T2 ya da FLAIR serilerinden oluşan protokol. Çok merkezli çalışmalarda parametreler merkezler arasında eşitlenir.
İngilizce: Higher-order shimming
Doğrusal gradyanların ötesinde ikinci ve üçüncü dereceden küresel harmonik bobinlerle alan düzeltilmesi. Ön beyin ve şakak loblarında duyarlılık kaynaklı bozulmayı azaltır.
- şim derecesi
- şim akımlarıyla ayarlanan katsayılar
İngilizce: High-pass filtering
fMRI zaman serisinden tarayıcı ısınması ve fizyolojik etkilerle oluşan yavaş sürüklenmelerin çıkarılması. Kesim frekansı, deney tasarımındaki en yavaş değişimi bozmayacak şekilde seçilir.
İngilizce: Defacing
Üç boyutlu kafa MR görüntülerinden yüz bölgesinin çıkarılması. Yüzün görüntüden yeniden oluşturulup kişinin tanınmasını engeller. Paylaşılan veri kümelerinde standarttır.
İngilizce: Percent signal change
BOLD yanıtının taban düzeye göre yüzde olarak ifadesi. 3 T'de birincil kortekslerde birkaç yüzde, yüksek düzey bölgelerde çoğunlukla yüzde birin altındadır.
- taban koşuldaki sinyal
İngilizce: Surface coil
Vücut yüzeyine yakın konan küçük alıcı bobin. Yakın bölgede yüksek SNR verir, derinlik arttıkça hassasiyeti hızla düşer.
İngilizce: Surface coil flare
Yüzey bobinine çok yakın dokuların aşırı parlak görünmesi. Yoğunluk düzeltme yöntemleriyle azaltılır.
İngilizce: Surface registration
Kortikal yüzeylerin katlanma örüntülerine göre hizalanması. Hacim tabanlı çakıştırmaya göre kortekste daha iyi uyum sağlar.
İngilizce: Surface-based analysis
Verinin hacim yerine kortikal yüzey üzerinde işlenmesi. Kıvrımlar arası karışmayı azaltır ve kişiler arası hizalamayı iyileştirir. FreeSurfer ve HCP araçları kullanılır.
Z
İngilizce: Z-score
Bir değerin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğunu gösteren standart ölçüt. İstatistik haritalar çoğunlukla z değerlerine dönüştürülür.
- ortalama ve standart sapma
İngilizce: Z-spectrum
Su sinyalinin, doyurma darbesinin frekansına göre çizilmiş eğrisi. CEST ve manyetizasyon transferi etkileri bu eğriden okunur.
İngilizce: Respiratory volume per time
Solunum derinliği ve hızındaki değişimleri özetleyen ölçüt. Karbondioksit düzeyindeki değişimlerin BOLD sinyaline etkisini modellemekte kullanılır.
İngilizce: Time-resolved MR angiography
Kontrast maddenin damarlardan geçişinin hızlı ardışık 3B görüntülerle izlendiği anjiyografi.
İngilizce: Time-segmented reconstruction
Okuma süresi boyunca değişen rezonans dışı fazın birkaç zaman diliminde yaklaşık olarak modellenmesi. Alan düzensizliği düzeltmeli geriçatımı hızlandırır.
İngilizce: Time series
Bir voksel ya da bölgenin sinyalinin tarama boyunca her hacimde aldığı değerlerin dizisi. Tüm fMRI analizlerinin temel verisidir.
İngilizce: Time-bandwidth product
Bir RF darbesinin süresi ile frekans bant genişliğinin çarpımı. Büyük değerler daha keskin kesit profili verir ama daha uzun darbe ya da daha yüksek SAR gerektirir.
- darbe süresi
- uyarma bant genişliği
İngilizce: Temporal resolution
Dinamik görüntülemede art arda iki görüntü arasındaki süre. fMRI'da TR'ye, kardiyak ve perfüzyon görüntülemede hızlandırma yöntemlerine bağlıdır.
- bir kare için toplanan k-uzayı satırı
İngilizce: Temporal autocorrelation
fMRI gürültüsünün ardışık zaman noktalarında ilişkili olması. Hesaba katılmazsa serbestlik derecesi abartılır ve yanlış pozitifler artar. Ön beyazlatma ile düzeltilir.
Zamansal SNR
tSNRİngilizce: Temporal SNR
Bir vokseldeki zaman serisinin ortalamasının standart sapmasına oranı. fMRI'da BOLD değişimini saptama yeteneğini, ısıl gürültüden çok fizyolojik gürültü ve hareket belirler.
- zaman serisinin ortalaması ve standart sapması
İngilizce: Temporal derivative
Kanonik HRF'nin zamana göre türevinin ek regresör olarak modele katılması. Yanıtın birkaç saniyelik gecikmelerine esneklik kazandırır.
İngilizce: Weakly supervised learning
Ayrıntılı etiketler yerine görüntü düzeyinde tanı ya da kaba işaretlemeler gibi daha ucuz etiketlerle öğrenme. Örneğin yalnızca tümör var-yok bilgisinden bölütleme öğrenilebilir.
İngilizce: Zebra artifact
Görüntüde zebra çizgisine benzeyen değişken parlak ve koyu bantlar. Katlanma ve alan düzgünsüzlüğünün birlikte etkisiyle oluşur.
İngilizce: Zeeman effect
Manyetik alanda dönülerin enerji düzeylerinin ikiye ayrılması. Düzeyler arası enerji farkı Larmor frekansına karşılık gelir.
- iki dönü durumu arasındaki enerji farkı
- indirgenmiş Planck sabiti
- Larmor frekansı
İngilizce: Driven equilibrium
Eko dizisinin sonunda kalan enine manyetizasyonu bir darbeyle boyuna eksene geri çevirerek geri kazanımı hızlandıran teknik. Daha kısa TR ile güçlü T2 kontrastı sağlar.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. UMRAM'da tarama yapacaklar için geçerli kurallar MR Güvenliği ve Kullanıcı Eğitimi sayfasındadır.