Ön bilgi ve beklentiler, duyusal uyaranın yorumlanmasını yönlendirerek ve hızlı ve doğru kararlar vermemizi sağlayarak tanıma ve karar verme süreçlerinde önemli bir rol oynar.
Ancak erken duyusal süreçlerin beklentilerden etkilenip etkilenmediği ve nasıl etkilendiği tartışmalı bir konu olarak kalmıştır. Ürgen ve Boyacı (2021), bir davranışsal deney ve yinelemeli bir Bayesçi model kullanarak beklentilerin algısal eşikler üzerindeki etkisini incelemiş ve gözlenen etkilerin altında yatabilecek mekanizmaları ortaya koymuştur.
Çalışma, üst düzey mekanizmalar için öne sürülenin aksine, geçerli beklentilerin algısal süreçleri kolaylaştırmadığını, buna karşılık karşılanmayan beklentilerin bu süreçleri geciktirdiğini göstermiştir. Modelleme bulguları, bu gecikmenin altında sistemin duyusal süreci tamamlamak için gereksinim duyduğu ek işlemenin yattığını ortaya koymuştur. Ürgen ve Boyacı (2021), bulgularını açıklayabilecek olası sinirsel mekanizmaları öngörücü işleme çerçevesinde de tartışmaktadır.
Özet
Beklentiler algısal karar verme süreçlerimizi güçlü biçimde etkiler ve biçimlendirir. Geçerli beklentiler algısal kararları hızlandırır ve gürültülü bir uyaranda ne gördüğümüzü belirler. Beklentilerin karar verme üzerindeki etkileri iyi bilinmekle birlikte, alt düzey duyusal süreçleri etkileyip etkilemedikleri ve nasıl etkiledikleri belirsizliğini korumaktadır. Bu sorunu ele almak için bir bireyselleştirme görevinde (bozulmamış bir görüntünün, bir ev ya da yüzün, konumunun tespiti) beklentinin zamansal eşikler üzerindeki etkisi incelenmiştir. Nötr bir taban koşula göre, bozulmamış görüntü beklenmeyen kategoriden olduğunda eşiklerin arttığı, beklenen kategoriden olduğunda ise değişmediği bulunmuştur. Dinamik önselli yinelemeli bir Bayesçi model kullanılarak, duyusal süreçlerdeki gecikmenin beklentiler karşılanmadığında gereken ek işlemenin ve dolayısıyla daha uzun sürenin sonucu olduğu gösterilmiştir. Beklentiler ise sistemin iç parametrelerini değiştirmemektedir. Sonuçlar, beklentiler karşılanmadığında duyusal süreçlerin geciktiğini ve bu etkinin yalın bir hesaplamalı modelle başarıyla açıklanabildiğini ortaya koymaktadır.